પિતુઃ સમીપગા સા તુ પિત્રા નિર્ભર્ત્સિતા શુભા ભર્તુઃ સમીપં ગચ્છેતિ નિયુક્તા ચ પુનઃ પુનઃ
પિતાના નજીક પહોંચીને, તે શુભા પુન:પુન: પિતાએ ધિક્કારવામાં આવી અને વારંવાર પતિના ઘરે જવા માટે કહેવામાં આવી.
આગચ્છદ્ વડવા ભૂત્વા આચ્છાદ્ય રૂપમ્ અનિન્દિતા કુરૂન્ અથોત્તરાન્ ગત્વા તૃણાન્ય્ અથ ચચાર હ
અપવાદરહિત સંજ્ઞાએ ઘોડાની રૂપ ધારણ કરી અને પોતાનું રૂપ છુપાવી, ઉત્તર કુરુ પ્રદેશમાં જઈને ત્યાં ઘાસ ચર્યું.
દ્વિતીયાયાં તુ સંજ્ઞાયાં સંજ્ઞેયમ્ ઇતિ ચિન્તયન્ આદિત્યો જનયામ્ આસ પુત્રમ્ આત્મસમં તદા
આ બીજી પત્ની છે એમ વિચારીને, સૂર્યદેવે પોતાને સરખો પુત્ર જન્માવ્યો.
પૂર્વજસ્ય મનોર્ વિપ્રાઃ સદૃશો ઽયમ્ ઇતિ પ્રભુઃ મનુર્ એવાભવન્ નામ્ના સાવર્ણ ઇતિ ચોચ્યતે
ભગવાને કહ્યું: 'આ પહેલા મનુ જેવો છે.' તેથી તેનું નામ સવર્ણી મનુ પડ્યું.
દ્વિતીયો યઃ સુતસ્ તસ્યાઃ સ વિજ્ઞેયઃ શનૈશ્ચરઃ સંજ્ઞા તુ પાર્થિવી વિપ્રાઃ સ્વસ્ય પુત્રસ્ય વૈ તદા
તેના બીજા પુત્રને શનિ તરીકે ઓળખવું જોઈએ; સંજ્ઞા, હે બ્રાહ્મણો, એ સમયે પોતાના પુત્રની માતા હતી.
ચકારાભ્યધિકં સ્નેહં ન તથા પૂર્વજેષુ વૈ મનુસ્ તસ્યાઃ ક્ષમત્ તત્ તુ યમસ્ તસ્યા ન ચક્ષમે
તેને પહેલા બાળકો કરતાં વધારે પ્રેમ બતાવ્યો; મનુ એ સ્વીકાર્યું, પણ યમ એ સહન ન કરી શક્યો.
સ વૈ રોષાચ્ ચ બાલ્યાચ્ ચ ભાવિનો ઽર્થસ્ય વાનઘ પદા સંતર્જયામ્ આસ સંજ્ઞાં વૈવસ્વતો યમઃ
કરોડ અને બાળપણથી, વૈવસ્વતના પુત્ર યમ એ સંજ્ઞાને પગથી ધમકી આપી, પરિણામની ખબર ન હતી.
તં શશાપ તતઃ ક્રોધાત્ સાવર્ણજનની તદા ચરણઃ પતતામ્ એષ તવેતિ ભૃશદુઃખિતા
પછી, સવર્ણીના માતાએ ખૂબ ગુસ્સામાં યમને શાપ આપ્યો: 'તારો પગ પડી જાય,' અને તે ખૂબ દુ:ખી હતી.
યમસ્ તુ તત્ પિતુઃ સર્વં પ્રાઞ્જલિઃ પ્રત્યવેદયત્ ભૃશં શાપભયોદ્વિગ્નઃ સંજ્ઞાવાક્યૈર્ વિશઙ્કિતઃ
યમ, શાપના ભયથી અને સંજ્ઞાના શબ્દોથી ગભરાઈ, હાથ જોડીને પિતાને બધું જણાવી દીધું.
શાપો ઽયં વિનિવર્તેત પ્રોવાચ પિતરં દ્વિજાઃ માત્રા સ્નેહેન સર્વેષુ વર્તિતવ્યં સુતેષુ વૈ
તે પિતાને કહ્યું: 'આ શાપ દૂર થાય.' બ્રાહ્મણોએ જવાબ આપ્યો: 'માતાએ બધા સંતાનો સાથે પ્રેમથી વર્તવું જોઈએ.'
સેયમ્ અસ્માન્ અપાસ્યેહ વિવસ્વન્ સંબુભૂષતિ તસ્યાં મયોદ્યતઃ પાદો ન તુ દેહે નિપાતિતઃ
અહીં, અમને દૂર કરીને, વિવસ્વાન હવે તેને સજાવવા ઈચ્છે છે; મેં પગ ઉંચો કર્યો હતો, પણ એ તેનો શરીર પર પડ્યો નથી.
બાલ્યાદ્ વા યદિ વા લૌલ્યાન્ મોહાત્ તત્ ક્ષન્તુમ્ અર્હસિ શપ્તો ઽહમ્ અસ્મિ લોકેશ જનન્યા તપતાં વર તવ પ્રસાદાચ્ ચરણો ન પતેન્ મમ ગોપતે
બાળપણથી, કે લોભથી, કે ભ્રમથી, જે પણ થયું હોય, એ માફ કરવું જોઈએ, હે જગતના સ્વામી; હું મારી માતા દ્વારા શાપિત થયો છું, હે તેજસ્વી લોકોમાં શ્રેષ્ઠ, પણ તમારી કૃપાથી મારા પગ પડી નહીં શકે, હે ગાયોના રક્ષક.
અસંશયં પુત્ર મહદ્ ભવિષ્યત્ય્ અત્ર કારણમ્ યેન ત્વામ્ આવિશત્ ક્રોધો ધર્મજ્ઞં સત્યવાદિનમ્
નિર્ભય, પુત્ર, અહીં ગુસ્સો જે તને આવ્યો છે, એ માટે મોટું કારણ છે, તું ધર્મ જાણે છે અને સત્ય બોલે છે.
ન શક્યમ્ એતન્ મિથ્યા તુ કર્તું માતૃવચસ્ તવ કૃમયો માંસમ્ આદાય યાસ્યન્ત્ય્ અવનિમ્ એવ ચ
માતાની વાત ખોટી કરી શકાતી નથી; તારા માંસને કીડા લઈ જશે અને ધરતી પર જશે.
કૃતમ્ એવં વચસ્ તથ્યં માતુસ્ તવ ભવિષ્યતિ શાપસ્ય પરિહારેણ ત્વં ચ ત્રાતો ભવિષ્યસિ
માતાની વાત સાચી થશે; પણ શાપ દૂર થવાથી તું પણ બચી જઈશ.
આદિત્યશ્ ચાબ્રવીત્ સંજ્ઞાં કિમર્થં તનયેષુ વૈ તુલ્યેષ્વ્ અભ્યધિકઃ સ્નેહ એકસ્મિન્ ક્રિયતે ત્વયા
આદિત્યએ સંજ્ઞાને પૂછ્યું: 'તમારા બધા સંતાનો સમાન છે, તો તું એક સાથે વધારે પ્રેમ કેમ કરે છે?'
સા તત્ પરિહરન્તી તુ નાચચક્ષે વિવસ્વતે સ ચાત્માનં સમાધાય યોગાત્ તથ્યમ્ અપશ્યત
તે એ વાત ટાળી, વિવસ્વાનને કઈ કહ્યું નહીં; અને વિવસ્વાન યોગથી મન એકાગ્ર કરીને સત્ય જાણ્યો.
તાં શપ્તુકામો ભગવાન્ નાશપન્ મુનિસત્તમાઃ મૂર્ધજેષુ નિજગ્રાહ સ તુ તાં મુનિસત્તમાઃ
શાપ આપવા ઈચ્છી, પણ ભગવાને તેને શાપ આપ્યો નહીં, હે મુનિમાં શ્રેષ્ઠ; પણ તેના વાળ પકડી લીધા.
તતઃ સર્વં યથાવૃત્તમ્ આચચક્ષે વિવસ્વતે વિવસ્વાન્ અથ તચ્ છ્રુત્વા ક્રુદ્ધસ્ ત્વષ્ટારમ્ અભ્યગાત્
પછી તેણે વિવસ્વાનને બધું જેમ થયું તેમ કહ્યું; વિવસ્વાન એ સાંભળી ગુસ્સામાં ત્વષ્ટ્ર પાસે ગયો.
દૃષ્ટ્વા તુ તં યથાન્યાયમ્ અર્ચયિત્વા વિભાવસુમ્ નિર્દગ્ધુકામં રોષેણ સાન્ત્વયામ્ આસ વૈ તદા
તેને યોગ્ય રીતે જોઈ, અને તેજસ્વી દેવની પૂજા કરી, તે ગુસ્સામાં બળવા ઈચ્છતો હતો, તો તેને શાંત કરવા માટે પ્રયત્ન કર્યો.
તવાતિતેજસાવિષ્ટમ્ ઇદં રૂપં ન શોભતે અસહન્તી ચ સંજ્ઞા સા વને ચરતિ શાડ્વલે
તમારા અતિ તેજથી ભરેલું આ રૂપ સુંદર લાગતું નથી; એ સહન ન કરી શકી, સંજ્ઞા હવે ઘાસવાળા વનમાં ફરતી છે.
દ્રષ્ટા હિ તાં ભવાન્ અદ્ય સ્વાં ભાર્યાં શુભચારિણીમ્ શ્લાઘ્યાં યોગબલોપેતાં યોગમ્ આસ્થાય ગોપતે
આજે, હે ગાયોના રક્ષક, તું તારી જ પત્ની, સારા વર્તનવાળી, પ્રશંસનીય અને યોગશક્તિ ધરાવતી, યોગ દ્વારા જોઈ શકીશ.
અનુકૂલં તુ તે દેવ યદિ સ્યાન્ મમ સંમતમ્ રૂપં નિર્વર્તયામ્ય્ અદ્ય તવ કાન્તમ્ અરિંદમ
હે દેવ, જો તને અને મને યોગ્ય લાગે, તો આજે હું તારા માટે તને ગમતું રૂપ બનાવું, હે દુશ્મનને જીતનાર.
તતો ઽભ્યુપગમાત્ ત્વષ્ટા માર્તણ્ડસ્ય વિવસ્વતઃ ભ્રમિમ્ આરોપ્ય તત્ તેજઃ શાતયામ્ આસ ભો દ્વિજાઃ
પછી, તેની મંજૂરીથી, ત્વષ્ટ્રે માર્તંડ વિવસ્વાન માટે, તેને ચક્ર પર રાખી, એ તેજ ઘટાડ્યું, હે દ્વિજો.
તતો નિર્ભાસિતં રૂપં તેજસા સંહતેન વૈ કાન્તાત્ કાન્તતરં દ્રષ્ટુમ્ અધિકં શુશુભે તદા
પછી, તેજ એકઠું કરીને, તેજસ્વી રૂપ દેખાયું, પહેલાં કરતાં વધુ સુંદર, વધારે તેજ અને કાંતિથી.
દદર્શ યોગમ્ આસ્થાય સ્વાં ભાર્યાં વડવાં તતઃ અધૃષ્યાં સર્વભૂતાનાં તેજસા નિયમેન ચ
પછી, યોગ દ્વારા, તેણે પોતાની પત્ની વડવા જોઈ, જે બધાં જીવોથી અપ્રાપ્ય હતી, તેના તેજ અને નિયમથી.
વડવાવપુષા વિપ્રાશ્ ચરન્તીમ્ અકુતોભયામ્ સો ઽશ્વરૂપેણ ભગવાંસ્ તાં મુખે સમભાવયત્
વિપ્રોએ તેને, નિર્ભય, વડવા રૂપે ફરતી જોઈ; અને ભગવાને, ઘોડા રૂપે, તેના મુખ પાસે ગયો.
મૈથુનાય વિચેષ્ટન્તીં પરપુંસો ઽવશઙ્કયા સા તન્ નિરવમચ્ છુક્રં નાસિકાભ્યાં વિવસ્વતઃ
તે સંભોગ ટાળતી હતી, બીજાં પુરુષની શંકાથી; તેણે વિવસ્વાનનું વીજ તેનાં નાક દ્વારા બહાર કાઢ્યું.
દેવૌ તસ્યામ્ અજાયેતામ્ અશ્વિનૌ ભિષજાં વરૌ નાસત્યશ્ ચૈવ દસ્રશ્ ચ સ્મૃતૌ દ્વાવ્ અશ્વિનાવ્ ઇતિ
તેમાંથી અશ્વિનીકુમાર જન્મ્યા, જે ભિષકોમાં શ્રેષ્ઠ છે; નાસત્ય અને દસ્રા એમ બંનેને અશ્વિનીકુમાર તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.
માર્તણ્ડસ્યાત્મજાવ્ એતાવ્ અષ્ટમસ્ય પ્રજાપતેઃ તાં તુ રૂપેણ કાન્તેન દર્શયામ્ આસ ભાસ્કરઃ
માર્તંડના પુત્ર છે આ બંને, જે આઠમા પ્રજાપતિ છે; ભાસ્કરએ તેમને સુંદર રૂપે દર્શન કરાવ્યું.