અક્ષયાં પિતરસ્ તેષાં તૃપ્તિં સંપ્રાપ્નુવન્તિ વૈ એવં સ્નાનફલં સમ્યક્ સાગરસ્ય મયોદિતમ્
તેમના પિતૃઓને અક્ષય તૃપ્તિ મળે છે; એ રીતે, સાગરમાં સ્નાન કરવાનું ફળ મેં યોગ્ય રીતે કહેલું છે.
દાનસ્ય ચ ફલં વિપ્રાઃ પિણ્ડદાનસ્ય ચૈવ હિ ધર્માર્થમોક્ષફલદમ્ આયુષ્કીર્તિયશસ્કરમ્
હે બ્રાહ્મણો, દાન અને પિંડદાનનું ફળ ધર્મ, અર્થ અને મોક્ષ આપે છે, તેમજ આયુષ્ય, કીર્તિ અને યશ પણ મળે છે.
ભુક્તિમુક્તિફલં નૄણાં ધન્યં દુઃસ્વપ્નનાશનમ્ સર્વપાપહરં પુણ્યં સર્વકામફલપ્રદમ્
તે મનુષ્યોને ભોગ અને મોક્ષનું ફળ આપે છે, ધન્યતા આપે છે, ખરાબ સ્વપ્નો દૂર કરે છે, બધા પાપો નાશ કરે છે, પુણ્ય આપે છે અને સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.
નાસ્તિકાય ન વક્તવ્યં પુરાણં ચ દ્વિજોત્તમાઃ તાવદ્ ગર્જન્તિ તીર્થાનિ માહાત્મ્યૈઃ સ્વૈઃ પૃથક્ પૃથક્
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, પુરાણ નાસ્તિકને કહેવું નહીં; ત્યાં સુધી તીર્થો પોતપોતાના મહિમા અલગ અલગ રીતે બતાવે છે.
યાવન્ ન તીર્થરાજસ્ય માહાત્મ્યં વર્ણ્યતે દ્વિજાઃ પુષ્કરાદીનિ તીર્થાનિ પ્રયચ્છન્તિ સ્વકં ફલમ્
હે બ્રાહ્મણો, જયાં સુધી તીર્થરાજનું મહાત્મ્ય વર્ણવાયું નથી, ત્યાં સુધી પુષ્કર અને અન્ય તીર્થો પોતપોતાનું ફળ આપે છે.
તીર્થરાજસ્ તુ સ પુનઃ સર્વતીર્થફલપ્રદઃ ભૂતલે યાનિ તીર્થાનિ સરિતશ્ ચ સરાંસિ ચ
પણ તીર્થરાજ ફરીથી બધા તીર્થોના ફળ આપે છે; પૃથ્વી પર જેટલા તીર્થો, નદીઓ અને સરોવર છે—
વિશન્તિ સાગરે તાનિ તેનાસૌ શ્રેષ્ઠતાં ગતઃ રાજા સમસ્તતીર્થાનાં સાગરઃ સરિતાં પતિઃ
બધા સાગરમાં પ્રવેશે છે; તેથી તે સર્વોત્તમ બન્યો છે. સાગર બધા તીર્થોનો રાજા અને નદીઓનો સ્વામી છે.
તસ્માત્ સમસ્તતીર્થેભ્યઃ શ્રેષ્ઠો ઽસૌ સર્વકામદઃ તમો નાશં યથાભ્યેતિ ભાસ્કરે ઽભ્યુદિતે દ્વિજાઃ
એથી તે બધા તીર્થો કરતાં શ્રેષ્ઠ છે, સર્વ ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે; જેમ સૂર્ય ઉગે ત્યારે અંધકાર દૂર થાય છે, તેમ—
સ્નાનેન તીર્થરાજસ્ય તથા પાપસ્ય સંક્ષયઃ તીર્થરાજસમં તીર્થં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ
તીર્થરાજમાં સ્નાનથી પણ પાપો નાશ પામે છે; તીર્થરાજ જેટલું તીર્થ ન તો પહેલાં હતું, ન તો પછી થશે.
અધિષ્ઠાનં યદા યત્ર પ્રભોર્ નારાયણસ્ય વૈ કઃ શક્નોતિ ગુણાન્ વક્તું તીર્થરાજસ્ય ભો દ્વિજાઃ
જ્યાં પ્રભુ નારાયણનું નિવાસસ્થાન હોય છે, ત્યાં તીર્થરાજના ગુણો કોણ વર્ણવી શકે, હે બ્રાહ્મણો?
કોટ્યો નવનવત્યસ્ તુ યત્ર તીર્થાનિ સન્તિ વૈ તસ્માત્ સ્નાનં ચ દાનં ચ હોમં જપ્યં સુરાર્ચનમ્ યત્ કિંચિત્ ક્રિયતે તત્ર ચાક્ષયં ક્રિયતે દ્વિજાઃ
જ્યાં નવ કરોડ તીર્થો છે, ત્યાં સ્નાન, દાન, હવન, જપ, દેવોની પૂજા—જે કંઈ કરવામાં આવે છે, હે બ્રાહ્મણો, તે બધું અક્ષય બની જાય છે.
તતો ગચ્છેદ્ દ્વિજશ્રેષ્ઠાસ્ તીર્થં યજ્ઞાઙ્ગસંભવમ્ ઇન્દ્રદ્યુમ્નસરો નામ યત્રાસ્તે પાવનં શુભમ્
પછી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, યજ્ઞના અંગમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું, ઇન્દ્રદ્યુમ્ન સરોવર નામનું પાવન અને શુભ તીર્થ જવું જોઈએ.
ગત્વા તત્ર શુચિર્ ધીમાન્ આચમ્ય મનસા હરિમ્ ધ્યાત્વોપસ્થાય ચ જલમ્ ઇમં મન્ત્રમ્ ઉદીરયેત્
ત્યાં જઈને, શુદ્ધ અને બુદ્ધિશાળી બની, પાણી પીને, મનથી હરિનું ધ્યાન કરીને, પાણી પાસે જઈ, આ મંત્ર બોલવો જોઈએ:
અશ્વમેધાઙ્ગસંભૂત તીર્થ સર્વાઘનાશન સ્નાનં ત્વયિ કરોમ્ય્ અદ્ય પાપં હર નમો ઽસ્તુ તે
હે અશ્વમેઘ યજ્ઞના અંગમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા પાવન તીર્થ, સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર, આજે હું તારા જળમાં સ્નાન કરું છું; મારા પાપો દૂર કર, તને વંદન છે.
એવમ્ ઉચ્ચાર્ય વિધિવત્ સ્નાત્વા દેવાન્ ઋષીન્ પિતૄન્ તિલોદકેન ચાન્યાંશ્ ચ સંતર્પ્યાચમ્ય વાગ્યતઃ
આ રીતે વિધિ પ્રમાણે મંત્ર બોલી, સ્નાન કરીને, તિલના પાણીથી દેવતાઓ, ઋષિઓ, પિતૃઓ અને બીજાને તૃપ્ત કરી, પછી પાણી પીને અને વાણી તથા ઇન્દ્રિયો પર સંયમ રાખવો જોઈએ.
દત્ત્વા પિતૄણાં પિણ્ડાંશ્ ચ સંપૂજ્ય પુરુષોત્તમમ્ દશાશ્વમેધિકં સમ્યક્ ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ
પિતૃઓને પિંડ અર્પણ કરીને અને પુરુષોત્તમનું પૂજન કરીને, મનુષ્યને દસ અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
સપ્તાવરાન્ સપ્ત પરાન્ વંશાન્ ઉદ્ધૃત્ય દેવવત્ કામગેન વિમાનેન વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ
પોતાના વંશના સાત પેઢી આગળ અને સાત પેઢી પાછળના લોકોને દેવતાઓ જેવી સ્થિતિમાં ઉદ્ધાર કરીને, ઈચ્છાથી ઉત્પન્ન થયેલા વિમાનમાં બેસીને, મનુષ્ય વિષ્ણુના લોકમાં જાય છે.
ભુક્ત્વા તત્ર સુખાન્ ભોગાન્ યાવચ્ ચન્દ્રાર્કતારકમ્ ચ્યુતસ્ તસ્માદ્ ઇહાયાતો મોક્ષં ચ લભતે ધ્રુવમ્
ત્યાં ચંદ્ર, સૂર્ય અને તારાઓ જેટલો સમય રહે છે, તેટલો સમય સુખભોગ ભોગવી, પછી જ્યારે તે ત્યાંથી પાછો આવે છે, ત્યારે નિશ્ચયે મોક્ષ પામે છે.
એવં કૃત્વા પઞ્ચતીર્થીમ્ એકાદશ્યામ્ ઉપોષિતઃ જ્યેષ્ઠશુક્લપઞ્ચદશ્યાં યઃ પશ્યેત્ પુરુષોત્તમમ્
પાંચ તીર્થોનું વિધિવત્ પાલન કરીને, એકાદશીનું ઉપવાસ રાખીને, જે કોઈ જ્યેષ્ઠ માસની શુક્લ પક્ષની પંદરમીના દિવસે પુરુષોત્તમનું દર્શન કરે છે—
સ પૂર્વોક્તં ફલં પ્રાપ્ય ક્રીડિત્વા વાચ્યુતાલયે પ્રયાતિ પરમં સ્થાનં યસ્માન્ નાવર્તતે પુનઃ
એ વ્યક્તિ અગાઉ જણાવેલા ફળને પામી, અચ્યૂતના ધામમાં આનંદથી વિહાર કરીને, પછી એ પરમ અવસ્થાને પામે છે, જ્યાંથી ફરી પાછો આવવું પડતું નથી.
માસાન્ અન્યાન્ પરિત્યજ્ય માઘાદીન્ પ્રપિતામહ પ્રશંસસિ કથં જ્યેષ્ઠં બ્રૂહિ તત્કારણં પ્રભો
પિતામહ, તમે માઘ વગેરે બીજા મહિના છોડીને જ્યેષ્ઠ માસની જ પ્રશંસા કરો છો; હે પ્રભુ, એનું કારણ શું છે, કૃપા કરીને કહો.
શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલાઃ પ્રવક્ષ્યામિ સમાસતઃ જ્યેષ્ઠં માસં યથા તેભ્યઃ પ્રશંસામિ પુનઃ પુનઃ
હે મુનિશ્રેષ્ઠો, હવે હું સંક્ષિપ્તમાં કહું છું કે કેમ હું વારંવાર જ્યેષ્ઠ માસની વિશેષ પ્રશંસા કરું છું.
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ સરિતશ્ ચ સરાંસિ ચ પુષ્કરિણ્યસ્ તડાગાનિ વાપ્યઃ કૂપાસ્ તથા હ્રદાઃ
પૃથ્વી પર આવેલા બધા તીર્થો, નદીઓ, સરોવર, પાદર, તળાવ, વાવ, કૂવા અને હ્રદ—
નાનાનદ્યઃ સમુદ્રાશ્ ચ સપ્તાહં પુરુષોત્તમે જ્યેષ્ઠશુક્લદશમ્યાદિ પ્રત્યક્ષં યાન્તિ સર્વદા
વિવિધ નદીઓ અને સમુદ્રો પણ, જ્યેષ્ઠ માસની શુક્લ દશમીથી શરૂ થતા સાત દિવસ સુધી પુરુષોત્તમમાં હંમેશા પ્રગટ થાય છે.
સ્નાનદાનાદિકં તસ્માદ્ દેવતાપ્રેક્ષણં દ્વિજાઃ યત્ કિંચિત્ ક્રિયતે તત્ર તસ્મિન્ કાલે ઽક્ષયં ભવેત્
એટલે, હે દ્વિજગણ, એ સમયે જે પણ સ્નાન, દાન કે દેવદર્શન કરવામાં આવે છે, એ બધું અક્ષય ફળદાયક બને છે.
શુક્લપક્ષસ્ય દશમી જ્યેષ્ઠે માસિ દ્વિજોત્તમાઃ હરતે દશ પાપાનિ તસ્માદ્ દશહરા સ્મૃતા
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, જ્યેષ્ઠ માસની શુક્લ દશમી દસ પાપોનો નાશ કરે છે; તેથી તેને દશહરા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
યસ્ તસ્યાં હલિનં કૃષ્ણં પશ્યેદ્ ભદ્રાં સુસંયતઃ સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકં વ્રજેન્ નરઃ
જે વ્યક્તિ એ દિવસે સંયમથી કાળો હલ અને શુભ હલને જુએ છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને વિષ્ણુના લોકમાં જાય છે.
ઉત્તરે દક્ષિણે વિપ્રાસ્ ત્વ્ અયને પુરુષોત્તમમ્ દૃષ્ટ્વા રામં સુભદ્રાં ચ વિષ્ણુલોકં વ્રજેન્ નરઃ
ઉત્તરાયણ કે દક્ષિણાયન વખતે, હે બ્રાહ્મણો, જે પુરુષોત્તમ, રામ અને સુભદ્રાનું દર્શન કરે છે, તે વિષ્ણુના લોકમાં જાય છે.
નરો દોલાગતં દૃષ્ટ્વા ગોવિન્દં પુરુષોત્તમમ્ ફાલ્ગુન્યાં પ્રયતો ભૂત્વા ગોવિન્દસ્ય પુરં વ્રજેત્
જે મનુષ્ય ફાગણ માસમાં ભક્તિપૂર્વક ડોળા પર બેસેલા ગોવિંદ, પુરુષોત્તમનું દર્શન કરે છે, તે ગોવિંદના શહેરમાં પ્રવેશે છે.
વિષુવદ્દિવસે પ્રાપ્તે પઞ્ચતીર્થીં વિધાનતઃ કૃત્વા સંકર્ષણં કૃષ્ણં દૃષ્ટ્વા ભદ્રાં ચ ભો દ્વિજાઃ
વિષુવદિનના દિવસે, વિધિ પ્રમાણે પાંચ તીર્થોનું પાલન કરીને, સંકર્ષણ, કૃષ્ણ અને સુભદ્રાનું દર્શન કરવું, હે દ્વિજગણ—