પ્રસીદ વિબુધાં નાથ પ્રસીદ વિબુધાલય પ્રસીદ સર્વલોકેશ જગત્કારણકારણ
હે દેવોના સ્વામી, કૃપા કરો. હે દેવોના નિવાસ, કૃપા કરો. હે સર્વલોકના સ્વામી, હે જગતના કારણના પણ કારણ, કૃપા કરો.
પ્રસીદ સર્વકૃદ્ દેવ પ્રસીદ મમ ભૂધર પ્રસીદ સલિલાવાસ પ્રસીદ મધુસૂદન
હે સર્વનું સર્જન કરનાર દેવ, કૃપા કરો. હે મારા આધાર, કૃપા કરો. હે જળમાં વસનાર, કૃપા કરો. હે મધુનો વિનાશક, કૃપા કરો.
પ્રસીદ કમલાકાન્ત પ્રસીદ ત્રિદશેશ્વર પ્રસીદ કંસકેશીઘ્ન પ્રસીદારિષ્ટનાશન
હે કમલાની પ્રિય, કૃપા કરો. હે ત્રિદશોના સ્વામી, કૃપા કરો. હે કંસ અને કેશીના વિનાશક, કૃપા કરો. હે અરિષ્ટના નાશક, કૃપા કરો.
પ્રસીદ કૃષ્ણ દૈત્યઘ્ન પ્રસીદ દનુજાન્તક પ્રસીદ મથુરાવાસ પ્રસીદ યદુનન્દન
હે કૃષ્ણ, દૈત્યોના વિનાશક, કૃપા કરો. હે દાનવોના અંતક, કૃપા કરો. હે મથુરાના નિવાસી, કૃપા કરો. હે યદુઓના આનંદ, કૃપા કરો.
પ્રસીદ શક્રાવરજ પ્રસીદ વરદાવ્યય ત્વં મહી ત્વં જલં દેવ ત્વમ્ અગ્નિસ્ ત્વં સમીરણઃ
હે ઇન્દ્રના નાના ભાઈ, કૃપા કરો. હે વરદાન આપનાર અને અવિનાશી, કૃપા કરો. તમે ધરતી છો, તમે જલ છો, હે દેવ, તમે અગ્નિ છો, તમે પવન છો.
ત્વં નભસ્ ત્વં મનશ્ ચૈવ ત્વમ્ અહંકાર એવ ચ ત્વં બુદ્ધિઃ પ્રકૃતિશ્ ચૈવ સત્ત્વાદ્યાસ્ ત્વં જગત્પતે
તમે આકાશ છો, તમે મન છો અને તમે અહંકાર પણ છો. તમે બુદ્ધિ છો, તમે પ્રકૃતિ છો અને સત્વાદિ ગુણો પણ તમે જ છો, હે જગતના સ્વામી.
પુરુષસ્ ત્વં જગદ્વ્યાપી પુરુષાદ્ અપિ ચોત્તમઃ ત્વમ્ ઇન્દ્રિયાણિ સર્વાણિ શબ્દાદ્યા વિષયાઃ પ્રભો
તમે પુરુષ છો, સમગ્ર જગતમાં વ્યાપેલા છો અને સર્વોત્તમ પુરુષથી પણ મહાન છો. તમે સર્વે ઇન્દ્રિયો છો, હે પ્રભુ, અને ધ્વનિથી શરૂ થતા વિષયો પણ તમે જ છો.
ત્વં દિક્પાલાશ્ ચ ધર્માશ્ ચ વેદા યજ્ઞાઃ સદક્ષિણાઃ ત્વમ્ ઇન્દ્રસ્ ત્વં શિવો દેવસ્ ત્વં હવિસ્ ત્વં હુતાશનઃ
તમે દિશાના રક્ષક છો, તમે ધર્મ છો, તમે વેદો છો, યોગ્ય દક્ષિણાવાળા યજ્ઞો પણ તમે જ છો. તમે ઇન્દ્ર છો, તમે શિવ છો, હે દેવ, તમે હવિષ્ય છો, તમે અગ્નિ છો.
ત્વં યમઃ પિતૃરાટ્ દેવ ત્વં રક્ષોધિપતિઃ સ્વયમ્ વરુણસ્ ત્વમ્ અપાં નાથ ત્વં વાયુસ્ ત્વં ધનેશ્વરઃ
તમે યમ છો, પિતૃઓના રાજા, હે દેવ, તમે રાક્ષસોના સ્વામી છો. તમે જલના સ્વામી વરુણ છો, તમે પવન છો, તમે ધનની પણ સ્વામી છો.
ત્વમ્ ઈશાનસ્ ત્વમ્ અનન્તસ્ ત્વં ગણેશશ્ ચ ષણ્મુખઃ વસવસ્ ત્વં તથા રુદ્રાસ્ ત્વમ્ આદિત્યાશ્ ચ ખેચરાઃ
તમે ઈશાન છો, તમે અનંત છો, તમે ગણેશ અને ષણ્મુખ પણ છો. તમે વસુ છો, રુદ્ર પણ છો, તમે આદિત્ય અને આકાશમાં રહેનારા દેવતાઓ પણ છો.
દાનવાસ્ ત્વં તથા યક્ષાસ્ ત્વં દૈત્યાઃ સમરુદ્ગણાઃ સિદ્ધાશ્ ચાપ્સરસો નાગા ગન્ધર્વાસ્ ત્વં સચારણાઃ
તમે દાનવો છો, તમે યક્ષો છો, તમે દૈત્યો અને મરુતો પણ છો. તમે સિદ્ધો, અપ્સરાઓ, નાગો, ગંધર્વો અને ચારણો પણ છો.
પિતરો વાલખિલ્યાશ્ ચ પ્રજાનાં પતયો ઽચ્યુત મુનયસ્ ત્વમ્ ઋષિગણાસ્ ત્વમ્ અશ્વિનૌ નિશાચરાઃ
તમે પિતૃઓ, વાલખિલ્યમુનિઓ, સર્વ પ્રજાપતિઓ, હે અચ્યૂત, તમે મુનિઓ, ઋષિગણ, અશ્વિનીકુમારો અને રાત્રિમાં ફરનારા પણ છો.
અન્યાશ્ ચ જાતયસ્ ત્વં હિ યત્ કિંચિજ્ જીવસંજ્ઞિતમ્ કિં ચાત્ર બહુનોક્તેન બ્રહ્માદિસ્તમ્બગોચરમ્
તમે બીજાં બધા જીવજાત પણ છો—જે કંઈ જીવંત કહેવાય છે. વધુ શું કહું? તમે બ્રહ્માથી લઈને ઘાસના તણાં સુધી બધામાં વ્યાપેલા છો.
ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યં ચ ત્વં જગત્ સચરાચરમ્ યત્ તે રૂપં પરં દેવ કૂટસ્થમ્ અચલં ધ્રુવમ્
તમે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્ય છો. તમે ચાલતું અને અચળ સમસ્ત જગત છો. હે દેવ, તમારું પરમ સ્વરૂપ અડગ, અચળ અને શાશ્વત છે.
બ્રહ્માદ્યાસ્ તન્ ન જાનન્તિ કથમ્ અન્યે ઽલ્પમેધસઃ દેવ શુદ્ધસ્વભાવો ઽસિ નિત્યસ્ ત્વં પ્રકૃતેઃ પરઃ
બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓ પણ તને જાણતા નથી, તો પછી ઓછું સમજ ધરાવનાર બીજા લોકો કેવી રીતે જાણે? હે દેવ, તું શુદ્ધ સ્વભાવ ધરાવતો, શાશ્વત અને પ્રકૃતિથી પર છે.
અવ્યક્તઃ શાશ્વતો ઽનન્તઃ સર્વવ્યાપી મહેશ્વરઃ ત્વમ્ આકાશઃ પરઃ શાન્તો અજસ્ ત્વં વિભુર્ અવ્યયઃ
તું અવ્યક્ત, સદાય રહેતો, અનંત, સર્વત્ર વ્યાપક અને મહાન ઈશ્વર છે. તું આકાશથી પણ ઊંચો, શાંત, જન્મરહિત, સર્વશક્તિમાન અને અવિનાશી છે.
એવં ત્વાં નિર્ગુણં સ્તોતું કઃ શક્નોતિ નિરઞ્જનમ્ સ્તુતો ઽસિ યન્ મયા દેવ વિકલેનાલ્પચેતસા તત્ સર્વં દેવદેવેશ ક્ષન્તુમ્ અર્હસિ ચાવ્યય
એવો નિર્ગુણ અને નિર્દોષ તારો સ્તુતિ કોણ કરી શકે? હે દેવ, હું જે રીતે તારી સ્તુતિ કરી છે, તે પણ મારી અપૂર્ણ અને નબળી બુદ્ધિથી જ કરી છે. હે દેવદેવ, અવિનાશી, કૃપા કરીને તે બધું માફ કરજે.
ઇત્થં સ્તુતસ્ તદા તેન માર્કણ્ડેયેન ભો દ્વિજાઃ પ્રીતઃ પ્રોવાચ ભગવાન્ મેઘગમ્ભીરયા ગિરા
એ સમયે માર્કંડેયે એવી રીતે સ્તુતિ કરી ત્યારે, હે દ્વિજો, પ્રસન્ન થયેલા ભગવાને મેઘ જેવી ગંભીર વાણીમાં વાત કરી.
બ્રૂહિ કામં મુનિશ્રેષ્ઠ યત્ તે મનસિ વર્તતે દદામિ સર્વં વિપ્રર્ષે મત્તો યદ્ અભિવાઞ્છસિ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તારા મનમાં જે ઇચ્છા હોય તે કહી દે. હે મહાન બ્રાહ્મણ, તું મારી પાસેથી જે કંઈ માંગે છે, તે બધું હું આપીશ.
શ્રુત્વા સ વચનં વિપ્રાઃ શિશોસ્ તસ્ય મહાત્મનઃ ઉવાચ પરમપ્રીતો મુનિસ્ તદ્ગતમાનસઃ
મહાન આત્માવાળા એ બાળકના વચન સાંભળી, મનથી ત્રુપ્ત થયેલા અને ખૂબ આનંદિત મુનિએ જવાબ આપ્યો.
જ્ઞાતુમ્ ઇચ્છામિ દેવ ત્વાં માયાં વૈ તવ ચોત્તમામ્ ત્વત્પ્રસાદાચ્ ચ દેવેશ સ્મૃતિર્ ન પરિહીયતે
હે દેવ, હું તને અને તારી શ્રેષ્ઠ માયાને જાણવું ઇચ્છું છું. હે દેવેશ, તારી કૃપાથી મારી સ્મૃતિ ક્યારેય ન ગુમાય એવી ઇચ્છા છે.
દ્રુતમ્ અન્તઃ શરીરેણ સતતં પર્યવર્તિતમ્ ઇચ્છામિ પુણ્ડરીકાક્ષ જ્ઞાતું ત્વામ્ અહમ્ અવ્યયમ્
હે કમળનેત્ર, તું જે શરીરમાં સતત અને ઝડપથી વિહાર કરે છે, એ અવિનાશી તારી ઓળખ મેળવવી છે એવી મારી ઇચ્છા છે.
ઇહ ભૂત્વા શિશુઃ સાક્ષાત્ કિં ભવાન્ અવતિષ્ઠતે પીત્વા જગદ્ ઇદં સર્વમ્ એતદ્ આખ્યાતુમ્ અર્હસિ
હે ભગવાન, તું અહીં બાળક રૂપે અવતરીને કેમ સ્થિર રહ્યો છે? તું આખું જગત પીને પણ કેમ અહીં રહ્યો છે, એ મને કહો.
કિમર્થં ચ જગત્ સર્વં શરીરસ્થં તવાનઘ કિયન્તં ચ ત્વયા કાલમ્ ઇહ સ્થેયમ્ અરિંદમ
હે નિર્દોષ, આખું જગત તારા શરીરમાં કેમ સ્થિત છે? હે શત્રુવિનાશક, તું અહીં કેટલો સમય રહેવાનો ઈરાદો રાખે છે?
જ્ઞાતુમ્ ઇચ્છામિ દેવેશ બ્રૂહિ સર્વમ્ અશેષતઃ ત્વત્તઃ કમલપત્ત્રાક્ષ વિસ્તરેણ યથાતથમ્ મહદ્ એતદ્ અચિન્ત્યં ચ યદ્ અહં દૃષ્ટવાન્ પ્રભો
હે દેવેશ, હું આ બધું સંપૂર્ણ રીતે જાણવું ઇચ્છું છું. હે કમળપત્રનેત્ર, મેં જે મહાન અને અકલ્પનીય વસ્તુ જોઈ છે, તે તું મને વિગતે અને સાચી રીતે કહો.
ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ તદા તેન દેવદેવો મહાદ્યુતિઃ સાન્ત્વયન્ સ તદા વાક્યમ્ ઉવાચ વદતાં વરઃ
એ સમયે, દેવદેવ મહાપ્રભાએ તેને શાંત પાડી, શ્રેષ્ઠ વક્તાએ આ રીતે વચન કહ્યાં.
કામં દેવાશ્ ચ માં વિપ્ર નહિ જાનન્તિ તત્ત્વતઃ તવ પ્રીત્યા પ્રવક્ષ્યામિ યથેદં વિસૃજામ્ય્ અહમ્
હે બ્રાહ્મણ, દેવતાઓ પણ મને સાચી રીતે જાણતા નથી. પણ તારા પ્રેમથી હું કેવી રીતે આ જગત સર્જું છું તે સમજાવીશ.
પિતૃભક્તો ઽસિ વિપ્રર્ષે મામ્ એવ શરણં ગતઃ તતો દૃષ્ટો ઽસ્મિ તે સાક્ષાદ્ બ્રહ્મચર્યં ચ તે મહત્
હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, તું પિતૃભક્ત છે અને માત્ર મારી શરણમાં આવ્યો છે. તેથી જ હું તારા સમક્ષ પ્રગટ થયો છું; તારો બ્રહ્મચર્યવ્રત મહાન છે.
આપો નારા ઇતિ પુરા સંજ્ઞાકર્મ કૃતં મયા તેન નારાયણો ઽસ્મ્ય્ ઉક્તો મમ તાસ્ ત્વ્ અયનં સદા
પહેલાં મેં જળને 'નારા' નામ આપ્યું હતું. તેથી મને 'નારાયણ' કહે છે; એ જળ હંમેશા મારું નિવાસસ્થાન છે.
અહં નારાયણો નામ પ્રભવઃ શાશ્વતો ઽવ્યયઃ વિધાતા સર્વભૂતાનાં સંહર્તા ચ દ્વિજોત્તમ
હું નારાયણ નામે ઓળખાય છું, શાશ્વત અને અવિનાશી મૂળ છું, સર્વ જીવોનો સર્જનહાર અને સંહારક પણ છું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.