નિમજ્જન્ સ તદા વિપ્રાઃ સંતર્તુમ્ ઉપચક્રમે બભ્રામાસૌ મુનિશ્ ચાર્ત ઇતશ્ ચેતશ્ ચ સંપ્લવન્
પછી, હે વિદ્વાનો, એ ઋષિ ડૂબવા લાગ્યા અને પાર પડવાનો પ્રયત્ન કર્યો; એ દુઃખી ઋષિ પાણીની લહેરોમાં અહીંથી ત્યાં ભટકતા રહ્યા.
નિમમજ્જ તદા વિપ્રાસ્ ત્રાતારં નાધિગચ્છતિ એવં તં વિહ્વલં દૃષ્ટ્વા કૃપયા પુરુષોત્તમઃ પ્રોવાચ મુનિશાર્દૂલાસ્ તદા ધ્યાનેન તોષિતઃ
એ સમયે, હે વિદ્વાનો, ઋષિ ડૂબી રહ્યા અને તેમને ક્યાંય બચાવનાર મળ્યો નહીં; એમને આવી સ્થિતિમાં જોઈ, પરમપુરુષે તેમના ધ્યાનથી પ્રસન્ન થઈ, દયા કરીને, એ મહાન ઋષિને કહ્યું.
વત્સ શ્રાન્તો ઽસિ બાલસ્ ત્વં ભક્તત્ર મમ સુવ્રત આગચ્છાગચ્છ શીઘ્રં ત્વં માર્કણ્ડેય મમાન્તિકમ્
"બાળક, તું થાકી ગયો છે અને નાનો છે, પણ મારી ભક્તિમાં સ્થિર છે; આવ, આવ જલ્દી મારી પાસે, માર્કંડેય."
મા ત્વયૈવ ચ ભેતવ્યં સંપ્રાપ્તો ઽસિ મમાગ્રતઃ માર્કણ્ડેય મુને ધીર બાલસ્ ત્વં શ્રમપીડિતઃ
"તને ડરવાની જરૂર નથી, કારણ કે તું મારી સામે આવ્યો છે; હે ધીર માર્કંડેય ઋષિ, તું બાળક છે અને થાકથી પીડાઈ રહ્યો છે."
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા મુનિઃ પરમકોપિતઃ ઉવાચ સ તદા વિપ્રા વિસ્મિતશ્ ચાભવન્ મુહુઃ
આ શબ્દો સાંભળીને એ ઋષિ ખૂબ જ ગુસ્સે થઈ ગયા; પછી તેમણે કહ્યું અને વારંવાર આશ્ચર્યમાં પડતા રહ્યા.
કો ઽયં નામ્ના કીર્તયતિ તપઃ પરિભવન્ન્ ઇવ બહુવર્ષસહસ્રાખ્યં ધર્ષયન્ન્ ઇવ મે વપુઃ
"આ કોણ છે, જે મારું નામ લઈને બોલાવે છે, જાણે મારી તપસ્યાનો ઉપહાસ કરે છે, જાણે હજારો વર્ષથી પ્રસિદ્ધ મારા શરીરને પડકારે છે?"
ન હ્ય્ એષ સમુદાચારો દેવેષ્વ્ અપિ સમાહિતઃ માં બ્રહ્મા સ ચ દેવેશો દીર્ઘાયુર્ ઇતિ ભાષતે
"આવો વ્યવહાર તો દેવતાઓમાં પણ યોગ્ય નથી; પણ બ્રહ્મા અને દેવોના સ્વામી તો મને દીર્ઘાયુ કહે છે."
કસ્ તપો ઘોરશિરસો મમાદ્ય ત્યક્તજીવિતઃ માર્કણ્ડેયેતિ ચોક્ત્વા મન્મૃત્યું ગન્તુમ્ ઇહેચ્છતિ
"આ કોણ છે, જે today ભયાનક ઈરાદા સાથે મારી મૌત ઈચ્છે છે, મારે માર્કંડેય કહીને મારી અંત ઇચ્છે છે?"
એવમ્ ઉક્ત્વા તદા વિપ્રાશ્ ચિન્તાવિષ્ટો ઽભવન્ મુનિઃ કિં સ્વપ્નો ઽયં મયા દૃષ્ટઃ કિં વા મોહો ઽયમ્ આગતઃ
આવું કહીને એ ઋષિ ચિંતામાં પડી ગયા: "શું મેં સ્વપ્ન જોયો છે, કે મને કોઈ મોહ લાગ્યો છે?"
ઇત્થં ચિન્તયતસ્ તસ્ય ઉત્પન્ના દુઃખહા મતિઃ વ્રજામિ શરણં દેવં ભક્ત્યાહં પુરુષોત્તમમ્
આ રીતે વિચારતા, એમને એક એવી સમજ આવી કે દુઃખ દૂર થઈ ગયું: "હું પરમેશ્વર, પરમપુરુષને ભક્તિથી શરણ જઇશ."
સ ગત્વા શરણં દેવં મુનિસ્ તદ્ગતમાનસઃ દદર્શ તં વટં ભૂયો વિશાલં સલિલોપરિ
પછી એ ઋષિ મનથી ભગવાનને શરણ જઈ, ફરીથી એ વિશાળ વટવૃક્ષને પાણી પર જોઈ લીધું.
શાખાયાં તસ્ય સૌવર્ણં વિસ્તીર્ણાયાં મહાદ્ભુતમ્ રુચિરં દિવ્યપર્યઙ્કં રચિતં વિશ્વકર્મણા
એ વિશાળ વૃક્ષની એક ડાળ પર તેમણે સુવર્ણથી બનેલું, અદભુત અને સુંદર દેવમંચ જોયું, જે વિશ્વકર્માએ તૈયાર કર્યું હતું.
વજ્રવૈદૂર્યરચિતં મણિવિદ્રુમશોભિતમ્ પદ્મરાગાદિભિર્ જુષ્ટં રત્નૈર્ અન્યૈર્ અલંકૃતમ્
વજ્ર અને વૈદૂર્યથી શોભાયમાન, મણિ અને વિદ્રુમથી ઝગમગતું, પદ્મરાગ અને બીજા અનેક રત્નોથી સજ્જ, અને વિવિધ કિંમતી રત્નોથી શણગારેલું હતું.
નાનાસ્તરણસંવીતં નાનારત્નોપશોભિતમ્ નાનાશ્ચર્યસમાયુક્તં પ્રભામણ્ડલમણ્ડિતમ્
તે સ્થળે અનેક પ્રકારના ચાદરોથી ઢંકાયેલું, અનેક પ્રકારના રત્નોથી શોભાયમાન, અદ્ભુત ચમત્કારોથી ભરપૂર અને પ્રકાશના વર્તુળથી ઘેરાયેલું હતું.
તસ્યોપરિ સ્થિતં દેવં કૃષ્ણં બાલવપુર્ધરમ્ સૂર્યકોટિપ્રતીકાશં દીપ્યમાનં સુવર્ચસમ્
તેના ઉપર ભગવાન કૃષ્ણ બાળરૂપે ઊભા હતા, જેમણે કરોડો સૂર્ય જેટલી તેજસ્વિતા ધરાવી હતી અને જેમનું રૂપ અતિ તેજસ્વી અને મનોહર હતું.
ચતુર્ભુજં સુન્દરાઙ્ગં પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણમ્ શ્રીવત્સવક્ષસં દેવં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્
તેમણે ચાર હાથ ધર્યા હતા, સુંદર અંગો, કમળના પાંદડાં જેવી વિશાળ આંખો, છાતી પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન અને હાથમાં શંખ, ચક્ર તથા ગદા ધારણ કરી હતી.
વનમાલાવૃતોરસ્કં દિવ્યકુણ્ડલધારિણમ્ હારભારાર્પિતગ્રીવં દિવ્યરત્નવિભૂષિતમ્
તેમની છાતી પર વનમાલા શોભતી હતી, કાનમાં દિવ્ય કુંડળ, ગળામાં ભારે હાર અને શરીર પર દિવ્ય રત્નોનું શણગાર હતું.
દૃષ્ટ્વા તદા મુનિર્ દેવં વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ રોમાઞ્ચિતતનુર્ દેવં પ્રણિપત્યેદમ્ અબ્રવીત્
એ ભગવાનને જોઈને મુનિનું હૃદય આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું, આંખો ફાટી નીકળી, શરીરે રોમાચંન થયો અને ભગવાનને વંદન કરી એમણે કહ્યું:
અહો ચૈકાર્ણવે ઘોરે વિનષ્ટે સચરાચરે કથમ્ એકો હ્ય્ અયં બાલસ્ તિષ્ઠત્ય્ અત્ર સુનિર્ભયઃ
હાય! એક જ ભયાનક મહાસાગરમાં, જ્યાં બધા જીવધારી નષ્ટ થઈ ગયા છે, ત્યાં આ બાળક એકલો નિર્ભય કેવી રીતે ઊભો છે?
ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યં ચ જાનન્ન્ અપિ મહામુનિઃ ન બુબોધ તદા દેવં માયયા તસ્ય મોહિતઃ યદા ન બુબુધે ચૈનં તદા ખેદાદ્ ઉવાચ હ
મહાન મુનિ હોવા છતાં, ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્ય જાણતાં છતાં, ભગવાનની માયાથી મોહિત થઈને તે સમયે તેમને ઓળખી શક્યા નહીં; અને જ્યારે ઓળખી શક્યા નહીં, ત્યારે દુઃખથી એમણે કહ્યું:
વૃથા મે તપસો વીર્યં વૃથા જ્ઞાનં વૃથા ક્રિયા વૃથા મે જીવિતં દીર્ઘં વૃથા માનુષ્યમ્ એવ ચ
મારા તપનો બળ વ્યર્થ ગયો, જ્ઞાન વ્યર્થ ગયું, કર્મો વ્યર્થ ગયા; મારું લાંબું જીવન પણ વ્યર્થ ગયું અને માનવ જન્મ પણ વ્યર્થ રહ્યો.
યો ઽહં સુપ્તં ન જાનામિ પર્યઙ્કે દિવ્યબાલકમ્
હું સૂતો પડ્યો છું અને આ દિવ્ય બાળક પથારી પર છે, પણ હું તેને ઓળખી શકતો નથી.
એવં સંચિન્તયન્ વિપ્રઃ પ્લવમાનો વિચેતનઃ ત્રાણાર્થં વિહ્વલશ્ ચાસૌ નિર્વેદં ગતવાંસ્ તદા
આ રીતે વિચારીને, મુનિ ચિંતામાં ડૂબી ગયા, ભયથી વ્યાકુળ થયા અને રક્ષણ માટે તરસતા, અંતે નિરાશ થઈ ગયા.
તતો બાલાર્કસંકાશં સ્વમહિમ્ના વ્યવસ્થિતમ્ સર્વતેજોમયં વિપ્રા ન શશાકાભિવીક્ષિતુમ્
પછી ભગવાન પોતાના તેજથી, બાળસૂર્ય જેવો પ્રકાશ પાથરીને, સર્વ તેજથી ભરપૂર એવા દેખાયા, પણ મુનિ તેમની તરફ જોઈ શક્યા નહીં.
દૃષ્ટ્વા તં મુનિમ્ આયાન્તં સ બાલઃ પ્રહસન્ન્ ઇવ પ્રોવાચ મુનિશાર્દૂલાસ્ તદા મેઘૌઘનિસ્વનઃ
મુનિને પોતાની તરફ આવતો જોઈ, એ બાળક હળવું સ્મિત કરીને, મેઘના ગર્જન જેવો અવાજ કરીને એમને કહ્યું:
વત્સ જાનામિ શ્રાન્તં ત્વાં ત્રાણાર્થં મામ્ ઉપસ્થિતમ્ શરીરં વિશ મે ક્ષિપ્રં વિશ્રામસ્ તે મયોદિતઃ
બાલક, હું જાણું છું કે તું થાકી ગયો છે અને રક્ષણ માટે મારા પાસે આવ્યો છે; તું તરત જ મારા શરીરમાં પ્રવેશી જા, કારણ કે હું તારા આરામની વ્યવસ્થા કરી છે.
શ્રુત્વા સ વચનં તસ્ય કિંચિન્ નોવાચ મોહિતઃ વિવેશ વદનં તસ્ય વિવૃતં ચાવશો મુનિઃ
આ શબ્દો સાંભળીને, મુનિ મોહિત થઈને કંઈ બોલી શક્યા નહીં અને બળહીન બની, બાળકના ખુલ્લા મોઢામાં પ્રવેશી ગયા.
સ પ્રવિશ્યોદરે તસ્ય બાલસ્ય મુનિસત્તમઃ દદર્શ પૃથિવીં કૃત્સ્નાં નાનાજનપદૈર્ વૃતામ્
તે બાળકના પેટમાં પ્રવેશીને, શ્રેષ્ઠ મુનિએ આખી પૃથ્વી અનેક જાતિના લોકોથી ઘેરાયેલી જોઈ.
લવણેક્ષુસુરાસર્પિર્દધિદુગ્ધજલોદધીન્ દદર્શ તાન્ સમુદ્રાંશ્ ચ જમ્બુ પ્લક્ષં ચ શાલ્મલમ્
તેમણે મીઠું, ઈખનું રસ, મધ, ઘી, દહીં, દુધ અને પાણીના મહાસાગરો જોયા; એ તમામ સમુદ્રો તથા જાંબુ, પલકષ અને શાલમલી દ્વીપો પણ જોયા.
કુશં ક્રૌઞ્ચં ચ શાકં ચ પુષ્કરં ચ દદર્શ સઃ ભારતાદીનિ વર્ષાણિ તથા સર્વાંશ્ ચ પર્વતાન્
તેમણે કુશ, ક્રૌંચ, શાક અને પુષ્કર દ્વીપો, ભારતાદિ પ્રદેશો અને બધા પર્વતો પણ જોયા.