ન વિજ્ઞાતો હિ તસ્યાન્તસ્ તેનાનન્ત ઇતિ સ્મૃતઃ ભગિનીં વાસુદેવસ્ય રુક્મવર્ણાં સુશોભનામ્
એના અંતનો કોઈ જાણકાર નથી, એટલે તેને અનંત કહે છે; વાસુદેવની બહેન, સુવર્ણ જેવી તેજસ્વી.
તૃતીયાં વૈ સુભદ્રાં ચ સર્વલક્ષણલક્ષિતામ્
ત્રીજી મૂર્તિ સુભદ્રાની છે, જે સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે.
શ્રુત્વૈતદ્ વચનં તસ્ય વિશ્વકર્મા સુકર્મકૃત્ તત્ક્ષણાત્ કારયામ્ આસ પ્રતિમાઃ શુભલક્ષણાઃ
આવું વચન સાંભળી, શુભ કર્મો કરનાર વિશ્વકર્માએ તરત જ શુભ લક્ષણવાળી મૂર્તિઓ બનાવવાનું શરૂ કર્યું.
પ્રથમં શુક્લવર્ણાભં શારદેન્દુસમપ્રભમ્ આરક્તાક્ષં મહાકાયં સ્ફટાવિકટમસ્તકમ્
પ્રથમ મૂર્તિ દૂધ જેવી ધોળી, શરદ પૂનમના ચંદ્ર જેવી તેજસ્વી, લાલ આંખોવાળી, વિશાળ કાયાવાળી અને વિશાળ, સ્ફટિક જેવી મસ્તકવાળી હતી.
નીલામ્બરધરં ચોગ્રં બલં બલમદોદ્ધતમ્ કુણ્ડલૈકધરં દિવ્યં ગદામુશલધારિણમ્
નીલાંબર પહેરેલો, ભયાનક, બલથી ભરપૂર, એક કુંડળ ધારણ કરતો, દિવ્ય, ગદા અને મુષળ પકડનાર.
દ્વિતીયં પુણ્ડરીકાક્ષં નીલજીમૂતસંનિભમ્ અતસીપુષ્પસંકાશં પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણમ્
બીજી મૂર્તિ કમળ જેવી આંખોવાળી, ઘનઘોર મેઘ જેવી શ્યામ, અતસીના ફૂલ જેવી, કમળની પાંખડી જેવી વિશાળ આંખોવાળી હતી.
પીતવાસસમ્ અત્યુગ્રં શુભં શ્રીવત્સલક્ષણમ્ ચક્રપૂર્ણકરં દિવ્યં સર્વપાપહરં હરિમ્
પીળા વસ્ત્ર ધારણ કરનાર, અત્યંત ભયાનક છતાં શુભ, શ્રીવત્સનું ચિહ્ન ધરાવનાર, હાથમાં ચક્ર ધારણ કરનાર, દિવ્ય અને સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર હરિ.
તૃતીયાં સ્વર્ણવર્ણાભાં પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણામ્ વિચિત્રવસ્ત્રસંછન્નાં હારકેયૂરભૂષિતામ્
ત્રીજી, સોનાની જેમ તેજસ્વી, કમળની પાંખડી જેવી લાંબી આંખો ધરાવતી, સુંદર વસ્ત્રોથી ઢંકાયેલી અને હાર તથા કંગનોથી શોભાયમાન.
વિચિત્રાભરણોપેતાં રત્નહારાવલમ્બિતામ્ પીનોન્નતકુચાં રમ્યાં વિશ્વકર્મા વિનિર્મમે
વિભિન્ન આભૂષણોથી સજ્જ, રત્નના હારોથી શોભાયમાન, ઉન્નત અને ભરાવદાર સ્તનોવાળી, મનોહર રૂપાળી, જેને વિશ્વકર્માએ રચી હતી.
સ તુ રાજાદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા ક્ષણેનૈકેન નિર્મિતાઃ દિવ્યવસ્ત્રયુગચ્છન્ના નાનારત્નૈર્ અલંકૃતાઃ
એ રાજાએ, એક પળમાં બનેલી આ અદ્ભુત રચના જોઈ, જે દિવ્ય વસ્ત્રોના જોડીથી ઢંકાયેલી અને વિવિધ રત્નોથી અલંકૃત હતી—
સર્વલક્ષણસંપન્નાઃ પ્રતિમાઃ સુમનોહરાઃ વિસ્મયં પરમં ગત્વા ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્
સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, અત્યંત મનોહર એવી મૂર્તિઓ, પરમ આશ્ચર્યથી ભરાઈ, આ રીતે બોલી.
કિં દેવૌ સમનુપ્રાપ્તૌ દ્વિજરૂપધરાવ્ ઉભૌ ઉભૌ ચાદ્ભુતકર્માણૌ દેવવૃત્તાવ્ અમાનુષૌ
તમેઓ બે દેવરૂપ, બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરનાર, અદ્ભુત કર્મો કરનાર, દૈવી વર્તનવાળા અને માનવથી પર છો—કોણ છો?
દેવૌ વા માનુષૌ વાપિ યક્ષવિદ્યાધરૌ યુવામ્ કિં નુ બ્રહ્મહૃષીકેશૌ કિં વસૂ કિમ્ ઉતાશ્વિનૌ
શું તમે દેવ છો કે માનવ, કે યક્ષ કે વિદ્યાધર? શું તમે બ્રહ્મા અને હૃષીકેશ છો, કે વસુઓ કે અશ્વિનીકુમારો છો?
ન વેદ્મિ સત્યસદ્ભાવૌ માયારૂપેણ સંસ્થિતૌ યુવાં ગતો ઽસ્મિ શરણમ્ આત્મા તુ મે પ્રકાશ્યતામ્
હું તમારો સાચો સ્વરૂપ, સત્ય કે માયિક, ઓળખતો નથી; તમે માયિક રૂપે અહીં ઉભા છો. હું તમારી શરણમાં આવ્યો છું—મારો આત્મા મને દર્શાવો.
નાહં દેવો ન યક્ષો વા ન દૈત્યો ન ચ દેવરાટ્ ન બ્રહ્મા ન ચ રુદ્રો ઽહં વિદ્ધિ માં પુરુષોત્તમમ્
હું દેવ નથી, યક્ષ નથી, દૈત્ય નથી, દેવરાજ પણ નથી; હું બ્રહ્મા નથી, રુદ્ર પણ નથી—મને પરમ પુરુષ જાણો.
અર્તિહા સર્વલોકાનામ્ અનન્તબલપૌરુષઃ આરાધનીયો ભૂતાનામ્ અન્તો યસ્ય ન વિદ્યતે
જગતના સર્વ દુઃખોનો નાશક, અનંત બળ અને પુરુષાર્થ ધરાવનાર, સર્વ પ્રાણીઓ દ્વારા પૂજનીય, જેને અંત નથી.
પઠ્યતે સર્વશાસ્ત્રેષુ વેદાન્તેષુ નિગદ્યતે યમ્ આહુર્ જ્ઞાનગમ્યેતિ વાસુદેવેતિ યોગિનઃ
જે સર્વ શાસ્ત્રોમાં ગવાય છે, ઉપનિષદોમાં જણાવાય છે, જેને જ્ઞાનથી પ્રાપ્ત થાય છે એમ યોગીઓ કહે છે—એ વાસુદેવ.
અહમ્ એવ સ્વયં બ્રહ્મા અહં વિષ્ણુઃ શિવો ઽપ્ય્ અહમ્ ઇન્દ્રો ઽહં દેવરાજશ્ ચ જગત્સંયમનો યમઃ
હું જ બ્રહ્મા છું, હું જ વિષ્ણુ છું, હું જ શિવ છું; હું ઇન્દ્ર, દેવોના રાજા અને જગતના નિયમક યમ પણ છું.
પૃથિવ્યાદીનિ ભૂતાનિ ત્રેતાગ્નિર્ હુતભુઙ્ નૃપ વરુણો ઽપાં પતિશ્ ચાહં ધરિત્રી ચ મહીધરઃ
હું પૃથ્વીથી આરંભી સર્વ તત્વો, ત્રણ અગ્નિઓ, હવનના ભોગ ભોગવનારો, પાણીના સ્વામી વરુણ, પૃથ્વી અને પર્વત પણ છું.
યત્ કિંચિદ્ વાઙ્મયં લોકે જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ચરાચરં ચ યદ્ વિશ્વં મદન્યન્ નાસ્તિ કિંચન
જગતમાં જે કંઈ વાણીથી વ્યક્ત થાય છે, સ્થાવર અને જંગમ, ચાલતું અને અચળ—આ આખું જગત—મારા સિવાય બીજું કંઈ નથી.
પ્રીતો ઽહં તે નૃપશ્રેષ્ઠ વરં વરય સુવ્રત યદ્ ઇષ્ટં તત્ પ્રયચ્છામિ હૃદિ યત્ તે વ્યવસ્થિતમ્
હું તારા પર પ્રસન્ન છું, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ; શુભવ્રત, તું ઈચ્છિત વર માંગ. જે તારા હૃદયમાં સ્થિર છે, તે હું આપું છું.
મદ્દર્શનમ્ અપુણ્યાનાં સ્વપ્નાન્તે ઽપિ ન જાયતે ત્વં પુનર્ દૃઢભક્તિત્વાત્ પ્રત્યક્ષં દૃષ્ટવાન્ અસિ
મારા દર્શન અયોગ્યને સપનામાં પણ થતું નથી; પણ તું દૃઢ ભક્તિથી મને સાક્ષાત્ જોયો છે.
શ્રુત્વૈવં વાસુદેવસ્ય વચનં તસ્ય ભો દ્વિજાઃ રોમાઞ્ચિતતનુર્ ભૂત્વા ઇદં સ્તોત્રં જગૌ નૃપઃ
વાસુદેવના આ વચન સાંભળીને, બ્રાહ્મણો, રાજાએ આનંદથી રોમાચિત થઈ, આ સ્તોત્ર ગાયું.
શ્રિયઃ કાન્ત નમસ્ તે ઽસ્તુ શ્રીપતે પીતવાસસે શ્રીદ શ્રીશ શ્રીનિવાસ નમસ્ તે શ્રીનિકેતન
શ્રિયાંના પ્રિય, તને વંદન! શ્રીપતિ, પીળા વસ્ત્ર ધારણ કરનાર, શ્રી આપનાર, શ્રીના સ્વામી, શ્રીનિવાન, તને વંદન, શ્રીનું નિવાસસ્થાન!
આદ્યં પુરુષમ્ ઈશાનં સર્વેશં સર્વતોમુખમ્ નિષ્કલં પરમં દેવં પ્રણતો ઽસ્મિ સનાતનમ્
હું પ્રાચીન પુરુષ, સર્વનો સ્વામી, સર્વત્ર હાજર, અખંડ, સર્વોચ્ચ અને શાશ્વત દેવને વંદન કરું છું.
શબ્દાતીતં ગુણાતીતં ભાવાભાવવિવર્જિતમ્ નિર્લેપં નિર્ગુણં સૂક્ષ્મં સર્વજ્ઞં સર્વભાવનમ્
જે અવાજથી પણ પર છે, ગુણોથી પણ પર છે, જે હોવા-નહોવાને પણ પાર છે, જે નિર્મળ, ગુણરહિત, અતિ સૂક્ષ્મ, સર્વજ્ઞ અને સર્વનું આધાર છે, એ દેવને વંદન કરું છું.
પ્રાવૃણ્મેઘપ્રતીકાશં ગોબ્રાહ્મણહિતે રતમ્ સર્વેષામ્ એવ ગોપ્તારં વ્યાપિનં સર્વભાવિનમ્
જે મેઘ જેવો શ્યામ છે, ગાય અને બ્રાહ્મણના કલ્યાણમાં તત્પર છે, સર્વનો રક્ષક છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે અને સર્વનું સર્જન કરે છે, એ દેવને વંદન કરું છું.
શઙ્ખચક્રધરં દેવં ગદામુશલધારિણમ્ નમસ્યે વરદં દેવં નીલોત્પલદલચ્છવિમ્
જે શંખ અને ચક્ર ધારણ કરે છે, ગદા અને મુષળ પધરાવે છે, સૌને વર આપનાર છે અને નીલકમળના પાંદડા જેવી કાંતિ ધરાવે છે, એ દેવને હું વંદન કરું છું.
નાગપર્યઙ્કશયનં ક્ષીરોદાર્ણવશાયિનમ્ નમસ્યે ઽહં હૃષીકેશં સર્વપાપહરં હરિમ્
જે શેષનાગના શયન પર આરામ કરે છે, ક્ષીરસાગરમાં વિશ્રામ કરે છે, હૃષીકેશ છે અને સર્વ પાપોનો નાશક છે, એ હરિને હું વંદન કરું છું.
પુનસ્ ત્વાં દેવદેવેશં નમસ્યે વરદં વિભુમ્ સર્વલોકેશ્વરં વિષ્ણું મોક્ષકારણમ્ અવ્યયમ્
હું ફરીથી દેવોના દેવ, સૌને વર આપનાર, સર્વત્ર વ્યાપક, સર્વલોકના સ્વામી, મુક્તિ આપનાર અને અવિનાશી વિષ્ણુને વંદન કરું છું.