કથં માનુષબુદ્ધ્યાહં સ્તૌમિ ત્વાં પ્રકૃતેઃ પરમ્ તથા ચાજ્ઞાનભાવેન સંસ્તુતો ઽસિ મયા પ્રભો
હું માનવીય બુદ્ધિથી તારી કેવી રીતે સ્તુતિ કરી શકું, તું તો પ્રકૃતિથી પર છે. છતાં અજ્ઞાનવશ હું તારી સ્તુતિ કરી બેઠો છું, હે પ્રભુ.
તત્ ક્ષમસ્વાપરાધં મે યદિ તે ઽસ્તિ દયા મયિ કૃતાપરાધે ઽપિ હરે ક્ષમાં કુર્વન્તિ સાધવઃ
હું કોઈ ભૂલ કરી હોય તો, જો તને મારા પર દયા હોય, તો મને માફ કરજે; હે હરિ, સારા લોકો તો ભૂલ થવા છતાં પણ ક્ષમા કરે છે.
તસ્માત્ પ્રસીદ દેવેશ ભક્તસ્નેહં સમાશ્રિતઃ સ્તુતો ઽસિ યન્ મયા દેવ ભક્તિભાવેન ચેતસા સાઙ્ગં ભવતુ તત્ સર્વં વાસુદેવ નમો ઽસ્તુ તે
એથી, હે દેવેશ, કૃપા કરજે; હું તારી ભક્તિ અને પ્રેમમાં આશ્રય લીધો છે. હે દેવ, જે કંઈ હું ભક્તિભાવથી મનથી તારી સ્તુતિ કરી છે, તે બધું પૂર્ણ થાય. હે વાસુદેવ, તને નમન છે.
ઇત્થં સ્તુતસ્ તદા તેન પ્રસન્નો ગરુડધ્વજઃ દદૌ તસ્મૈ મુનિશ્રેષ્ઠાઃ સકલં મનસેપ્સિતમ્
એ સમયે, જ્યારે તેણે આવી રીતે સ્તુતિ કરી, ત્યારે ગરુડધારી ભગવાન પ્રસન્ન થયા અને, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, તેણે મનથી જે ઈચ્છ્યું હતું તે બધું આપી દીધું.
યઃ સંપૂજ્ય જગન્નાથં પ્રત્યહં સ્તૌતિ માનવઃ સ્તોત્રેણાનેન મતિમાન્ સ મોક્ષં લભતે ધ્રુવમ્
જે બુદ્ધિશાળી મનુષ્ય દરરોજ જગન્નાથની પૂજા કરીને આ સ્તોત્રથી તેની સ્તુતિ કરે છે, તે નિશ્ચિતપણે મોક્ષ પામે છે.
ત્રિસંધ્યં યો જપેદ્ વિદ્વાન્ ઇદં સ્તોત્રવરં શુચિઃ ધર્મં ચાર્થં ચ કામં ચ મોક્ષં ચ લભતે નરઃ
જે વિદ્વાન અને પવિત્ર મનુષ્ય ત્રણેય સંધ્યાએ આ ઉત્તમ સ્તોત્રનું પાઠ કરે છે, તે ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ પામે છે.
યઃ પઠેચ્ છૃણુયાદ્ વાપિ શ્રાવયેદ્ વા સમાહિતઃ સ લોકં શાશ્વતં વિષ્ણોર્ યાતિ નિર્ધૂતકલ્મષઃ
જે કોઈ એકાગ્ર ચિત્તે આ સ્તોત્રનું પાઠ કરે છે, સાંભળે છે અથવા બીજાને સંભળાવે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને વિષ્ણુના શાશ્વત લોકને પામે છે.
ધન્યં પાપહરં ચેદં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં શિવમ્ ગુહ્યં સુદુર્લભં પુણ્યં ન દેયં યસ્ય કસ્યચિત્
આ સ્તોત્ર ધન્ય, પાપહારી, ભોગ અને મોક્ષ આપનાર, શુભ, ગુપ્ત, અતિ દુર્લભ અને પુણ્યદાયક છે; તેને દરેકને આપવું યોગ્ય નથી.
ન નાસ્તિકાય મૂર્ખાય ન કૃતઘ્નાય માનિને ન દુષ્ટમતયે દદ્યાન્ નાભક્તાય કદાચન
તેને કદી પણ નાસ્તિક, મૂર્ખ, કૃતઘ્ન, અભિમાની, દુષ્ટમન અને અભક્ત વ્યક્તિને આપવું નહીં.
દાતવ્યં ભક્તિયુક્તાય ગુણશીલાન્વિતાય ચ વિષ્ણુભક્તાય શાન્તાય શ્રદ્ધાનુષ્ઠાનશાલિને
તે ભક્તિથી યુક્ત, સારા સ્વભાવવાળા, વિષ્ણુભક્ત, શાંત અને શ્રદ્ધાપૂર્વક આચરણ કરનારને આપવું જોઈએ.
ઇદં સમસ્તાઘવિનાશહેતુઃ કારુણ્યસંજ્ઞં સુખમોક્ષદં ચ અશેષવાઞ્છાફલદં વરિષ્ઠં સ્તોત્રં મયોક્તં પુરુષોત્તમસ્ય
આ પુરુષોત્તમનું શ્રેષ્ઠ સ્તોત્ર છે, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે, દયાળુ કહેવાય છે, સુખ અને મોક્ષ આપે છે અને સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે—એવું મેં કહ્યું છે.
યે તં સુસૂક્ષ્મં વિમલા મુરારિં ધ્યાયન્તિ નિત્યં પુરુષં પુરાણમ્ તે મુક્તિભાજઃ પ્રવિશન્તિ વિષ્ણું મન્ત્રૈર્ યથાજ્યં હુતમ્ અધ્વરાગ્નૌ
જે શુદ્ધહૃદયવાળા લોકો હંમેશા એ સુક્ષ્મ, નિર્મળ, પ્રાચીન પુરુષ અને મુરદ્વેષીનું ધ્યાન કરે છે, તેઓ મોક્ષ પામે છે અને વિષ્ણુમાં પ્રવેશે છે, જેમ મંત્રથી હવન કરેલું ઘી યજ્ઞાગ્નિમાં જાય છે.
એકઃ સ દેવો ભવદુઃખહન્તા પરઃ પરેષાં ન તતો ઽસ્તિ ચાન્યત્ દ્રષ્ટા સ પાતા સ તુ નાશકર્તા વિષ્ણુઃ સમસ્તાખિલસારભૂતઃ
એકમાત્ર એ દેવ છે, જે જન્મમરણના દુઃખને દૂર કરે છે; એ સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ છે અને એથી ઉપર બીજું કશું નથી. એ જ સર્વેને જોનાર, રક્ષક અને સંહારક છે; એ વિષ્ણુ સર્વ સૃષ્ટિનું સાર છે.
કિં વિદ્યયા કિં સ્વગુણૈશ્ ચ તેષાં યજ્ઞૈશ્ ચ દાનૈશ્ ચ તપોભિર્ ઉગ્રૈઃ યેષાં ન ભક્તિર્ ભવતીહ કૃષ્ણે જગદ્ગુરૌ મોક્ષસુખપ્રદે ચ
જેમને કૃષ્ણ પ્રત્યે, જે જગતના ગુરુ અને મોક્ષ-સુખ આપનાર છે, અહીં ભક્તિ નથી, તેમના માટે જ્ઞાન, પોતાનાં ગુણો, યજ્ઞ, દાન કે કઠિન તપ શું કામના?
લોકે સ ધન્યઃ સ શુચિઃ સ વિદ્વાન્ મખૈસ્ તપોભિઃ સ ગુણૈર્ વરિષ્ઠઃ જ્ઞાતા સ દાતા સ તુ સત્યવક્તા યસ્યાસ્તિ ભક્તિઃ પુરુષોત્તમાખ્યે
આ જગતમાં જે પુરુષોત્તમ નામે ઓળખાતા ભગવાન પ્રત્યે ભક્તિ ધરાવે છે, એ જ ધન્ય છે, શુદ્ધ છે, વિદ્વાન છે, યજ્ઞ, તપ અને ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ છે; એ જ સાચો જાણનાર, દાતા અને સત્ય બોલનાર છે.
સ્તુત્વૈવં મુનિશાર્દૂલાઃ પ્રણમ્ય ચ સનાતનમ્ વાસુદેવં જગન્નાથં સર્વકામફલપ્રદમ્
આ રીતે સ્તુતિ કરીને અને સનાતન ભગવાનને વંદન કરીને, મહાન ઋષિગણોએ વાસુદેવ, જગતના સ્વામી અને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપનારનું પૂજન કર્યું.
ચિન્તાવિષ્ટો મહીપાલઃ કુશાન્ આસ્તીર્ય ભૂતલે વસ્ત્રં ચ તન્મના ભૂત્વા સુષ્વાપ ધરણીતલે
રાજા ચિંતામાં ડૂબી ગયો, તેણે જમીન પર કુશ ઘાસ વિછેરી, મનથી એકાગ્ર થઈને, પૃથ્વી પર સુઈ ગયો.
કથં પ્રત્યક્ષમ્ અભ્યેતિ દેવદેવો જનાર્દનઃ મમ ચાર્તિહરો દેવસ્ તદાસાવ્ ઇતિ ચિન્તયન્
એ વિચારતો રહ્યો: 'દેવતાઓના દેવ જનાર્દન કેવી રીતે મારા સામે પ્રગટ થશે? મારા દુઃખ દૂર કરનાર એ ભગવાન હવે કેવી રીતે દેખાશે?'
સુપ્તસ્ય તસ્ય નૃપતેર્ વાસુદેવો જગદ્ગુરુઃ આત્માનં દર્શયામ્ આસ શઙ્ખચક્રગદાભૃતમ્
જ્યારે રાજા સુતો હતો, ત્યારે જગતના ગુરુ વાસુદેવે, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરીને પોતાનું દર્શન આપ્યું.
સ દદર્શ તુ સપ્રેમ દેવદેવં જગદ્ગુરુમ્ શઙ્ખચક્રધરં દેવં ગદાચક્રોગ્રપાણિનમ્
એણે ભક્તિપૂર્વક દેવતાઓના દેવ, જગતના ગુરુ, શંખ અને ચક્ર ધારણ કરનાર દેવ, અને ભયાનક ગદા તથા ચક્ર ધરાવનાર ભગવાનને જોયા.
શાર્ઙ્ગબાણધરં દેવં જ્વલત્તેજોતિમણ્ડલમ્ યુગાન્તાદિત્યવર્ણાભં નીલવૈદૂર્યસંનિભમ્
એણે શારંગ ધનુષ અને બાણ ધારણ કરનાર દેવને જોયા, જે તેજસ્વી પ્રકાશથી ઘેરાયેલા હતા, યુગના અંતે જેમ સૂર્ય તેજ ધરાવે છે તેમ, અને નીલમણિ જેવો ઝળહળતો હતો.
સુપર્ણાંસે તમ્ આસીનં ષોડશાર્ધભુજં શુભમ્ સ ચાસ્મૈ પ્રાબ્રવીદ્ ધીરાઃ સાધુ રાજન્ મહામતે
ગરૂડના પાંખ પર બેસેલા, સોળ અને અડધા સુંદર હાથ ધરાવતા એ ભગવાને, રાજાને શાંતિથી કહ્યું: 'શાબાશ, હે વિદ્વાન અને મહાન રાજા.'
ક્રતુનાનેન દિવ્યેન તથા ભક્ત્યા ચ શ્રદ્ધયા તુષ્ટો ઽસ્મિ તે મહીપાલ વૃથા કિમ્ અનુશોચસિ
'આ દિવ્ય યજ્ઞ, તારી ભક્તિ અને શ્રદ્ધાથી હું તારી ઉપર પ્રસન્ન છું, હે રાજા. હવે વ્યર્થ શા માટે દુઃખી થાય છે?'
યદ્ અત્ર પ્રતિમા રાજઞ્ જગત્પૂજ્યા સનાતની યથા સા પ્રાપ્યતે ભૂપ તદુપાયં બ્રવીમિ તે
'આજે અહીં જે સનાતન મૂર્તિ છે, હે રાજા, જેને આખું જગત પૂજે છે—એ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે, એનો ઉપાય હું તને કહું છું, હે પૃથ્વીના રાજા.'
ગતાયામ્ અદ્ય શર્વર્યાં નિર્મલે ભાસ્કરોદિતે સાગરસ્ય જલસ્યાન્તે નાનાદ્રુમવિભૂષિતે
'આ રાત પૂરી થાય અને નિર્મળ સૂર્ય ઉગે પછી, દરિયાના કિનારે, વિવિધ વૃક્ષોથી શોભાયમાન સ્થળે, જ્યાં દરિયાનો અંત આવે છે—'
જલં તથૈવ વેલાયાં દૃશ્યતે તત્ર વૈ મહત્ લવણસ્યોદધે રાજંસ્ તરઙ્ગૈઃ સમભિપ્લુતમ્
'ત્યાં તું પાણી જોઈશ, હે રાજા, જે લવણ સમુદ્રની મોજાઓથી ખૂબ જ ઉથલપાથલ થતું હશે.'
કૂલાન્તે હિ મહાવૃક્ષઃ સ્થિતઃ સ્થલજલેષુ ચ વેલાભિર્ હન્યમાનશ્ ચ ન ચાસૌ કમ્પતે દ્રુમઃ
'કાંઠાના અંતે એક મોટું વૃક્ષ ઊભું છે, જમીન અને પાણી વચ્ચે, જે લહેરોથી અથડાય છે, છતાં એ વૃક્ષ કદી હલતું નથી.'
પરશુમ્ આદાય હસ્તેન ઊર્મેર્ અન્તસ્ તતો વ્રજ એકાકી વિહરન્ રાજન્ સ ત્વં પશ્યસિ પાદપમ્
'હાથમાં કુહાડો લઈ, મોજાંની અંદર જઈ, એકલો ફરતા, હે રાજા, તું એ વૃક્ષને જોઈશ.'
ઈદૃક્ ચિહ્નં સમાલોક્ય છેદય ત્વમ્ અશઙ્કિતઃ છેદ્યમાનં તુ તં વૃક્ષં પ્રાતર્ અદ્ભુતદર્શનમ્
'આવો ચિહ્ન જોઈને, નિર્ભયતાથી એ વૃક્ષને કાપજે; સવારે જ્યારે તું એ વૃક્ષ કાપીશ, ત્યારે અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈશ.'
દૃષ્ટ્વા તેનૈવ સંચિન્ત્ય તતો ભૂપાલ દર્શનાત્ કુરુ તાં પ્રતિમાં દિવ્યાં જહિ ચિન્તાં વિમોહિનીમ્
'એ જોઈને વિચાર કરજે; પછી, હે રાજા, એ દર્શનથી દિવ્ય મૂર્તિ બનાવજે અને તારી ભ્રમજનક ચિંતા છોડી દે.'