બહુરાગાર્થકામૈર્ વા ન વન્યૈર્ અન્તરિક્ષગૈઃ બભૂવ તસ્ય નૃપતેર્ મનસસ્ તુષ્ટિવર્ધનમ્
રાજાને અનેક વિષયોની ઇચ્છા કે વનના પ્રાણી કે આકાશમાં રહેતાં જીવોથી મનમાં સંતોષ મળતો નહોતો.
શૈલમૃદ્દારુજાતેષુ પ્રશસ્તં કિં મહીતલે વિષ્ણુપ્રતિમાયોગ્યં ચ સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્
પૃથ્વી પર પથ્થર, માટી અને લાકડામાંથી કયું શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, જે વિષ્ણુની મૂર્તિ બનાવવા યોગ્ય હોય અને સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત હોય?
એતૈર્ એવ ત્રયાણાં તુ દયિતં સ્યાત્ સુરાર્ચિતમ્ સ્થાપિતે પ્રીતિમ્ અભ્યેતિ ઇતિ ચિન્તાપરો ઽભવત્
આ ત્રણમાંથી દેવતાઓને જે સૌથી પ્રિય છે અને પૂજાય છે, તેની સ્થાપના કરતાં આનંદ મળે છે—આ વિચારમાં રાજા તલીન થયો.
પઞ્ચરાત્રવિધાનેન સંપૂજ્ય પુરુષોત્તમમ્ ચિન્તાવિષ્ટો મહીપાલઃ સંસ્તોતુમ્ ઉપચક્રમે
પંચરાત્ર વિધિ પ્રમાણે પુરુષોત્તમની પૂજા કરીને, મનમાં ચિંતામાં ડૂબેલા રાજાએ તેની સ્તુતિ કરવાનું આરંભ્યું.
વાસુદેવ નમસ્ તે ઽસ્તુ નમસ્ તે મોક્ષકારણ ત્રાહિ માં સર્વલોકેશ જન્મસંસારસાગરાત્
વાસુદેવ, તમને વંદન છે! મુક્તિના કારણ, સર્વલોકના સ્વામી, જન્મ અને સંસારના સાગરમાંથી મને બચાવો.
નિર્મલામ્બરસંકાશ નમસ્ તે પુરુષોત્તમ સંકર્ષણ નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રાહિ માં ધરણીધર
પવિત્ર વસ્ત્ર જેવો તેજ ધરાવનાર પુરુષોત્તમ, તમને વંદન છે. સંકર્ષણ, તમને વંદન છે. ધરતીને ધારણ કરનાર, મને રક્ષા કરો.
નમસ્ તે હેમગર્ભાભ નમસ્ તે મકરધ્વજ રતિકાન્ત નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રાહિ માં સંવરાન્તક
સુવર્ણ જેવો તેજ ધરાવનાર, તમને વંદન છે. મકરધ્વજ, રતિના પ્રિય, તમને વંદન છે. વિઘ્નહર્તા, મને બચાવો.
નમસ્ તે ઽઞ્જનસંકાશ નમસ્ તે ભક્તવત્સલ અનિરુદ્ધ નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રાહિ માં વરદો ભવ
કાજળ જેવો વર્ણ ધરાવનાર, તમને વંદન છે. ભક્તપ્રેમી, અનિરુદ્ધ, તમને વંદન છે. વરદાન આપનાર, મને રક્ષા કરો.
નમસ્ તે વિબુધાવાસ નમસ્ તે વિબુધપ્રિય નારાયણ નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રાહિ માં શરણાગતમ્
દેવતાઓના નિવાસસ્થાન, તમને વંદન છે. દેવપ્રિય, નારાયણ, તમને વંદન છે. શરણમાં આવેલા મને રક્ષા કરો.
નમસ્ તે બલિનાં શ્રેષ્ઠ નમસ્ તે લાઙ્ગલાયુધ ચતુર્મુખ જગદ્ધામ ત્રાહિ માં પ્રપિતામહ
બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, લાંગલધારી, તમને વંદન છે. ચતુર્મુખ, જગતના આધાર, પ્રપિતામહ, મને રક્ષા કરો.
નમસ્ તે નીલમેઘાભ નમસ્ તે ત્રિદશાર્ચિત ત્રાહિ વિષ્ણો જગન્નાથ મગ્નં માં ભવસાગરે
નીલમેઘ જેવો રૂપ ધરાવનાર, તમને વંદન છે. દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત, વિશ્વના સ્વામી વિષ્ણુ, સંસારના સાગરમાં ડૂબેલા મને બચાવો.
પ્રલયાનલસંકાશ નમસ્ તે દિતિજાન્તક નરસિંહ મહાવીર્ય ત્રાહિ માં દીપ્તલોચન
પ્રલય અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવનાર, દૈત્યવિનાશક, નરસિંહ મહાવીર, તેજસ્વી આંખોવાળા, મને રક્ષા કરો.
યથા રસાતલાદ્ ઉર્વી ત્વયા દંષ્ટ્રોદ્ધૃતા પુરા તથા મહાવરાહસ્ ત્વં ત્રાહિ માં દુઃખસાગરાત્
જેમ તમે પ્રાચીનકાળે દાંતથી પૃથ્વીને પાતાળમાંથી ઉપાડી હતી, તેમ મહાવરાહ, મને દુઃખના સાગરમાંથી બચાવો.
તવૈતા મૂર્તયઃ કૃષ્ણ વરદાઃ સંસ્તુતા મયા તવેમે બલદેવાદ્યાઃ પૃથગ્રૂપેણ સંસ્થિતાઃ
કૃષ્ણ, વરદાન આપનાર તમારી આ મૂર્તિઓ મેં સ્તુતિ કરી છે. બલદેવથી શરૂ કરીને દરેક અલગ-અલગ સ્વરૂપે સ્થિત છે.
અઙ્ગાનિ તવ દેવેશ ગરુત્માદ્યાસ્ તથા પ્રભો દિક્પાલાઃ સાયુધાશ્ ચૈવ કેશવાદ્યાસ્ તથાચ્યુત
દેવેશ, તમારા અંગો ગરુડ વગેરે છે; એ જ રીતે દિશાના રક્ષકોએ પણ શસ્ત્રો ધારણ કર્યા છે. કેશવથી શરૂ કરીને અચ્યૂત સુધીના બધા તમારા સ્વરૂપો છે.
યે ચાન્યે તવ દેવેશ ભેદાઃ પ્રોક્તા મનીષિભિઃ તે ઽપિ સર્વે જગન્નાથ પ્રસન્નાયતલોચન
દેવેશ, જ્ઞાનીજનોએ જે અન્ય સ્વરૂપો કહ્યા છે, હે જગન્નાથ, કૃપાળુ દ્રષ્ટિવાળા, એ પણ બધા અહીં હાજર છે.
મયાર્ચિતાઃ સ્તુતાઃ સર્વે તથા યૂયં નમસ્કૃતાઃ પ્રયચ્છત વરં મહ્યં ધર્મકામાર્થમોક્ષદમ્
મેં તમામની પૂજા કરી, સ્તુતિ કરી અને વંદન પણ કર્યું. મને ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ આપનાર વરદાન આપો.
ભેદાસ્ તે કીર્તિતા યે તુ હરે સંકર્ષણાદયઃ તવ પૂજાર્થસંભૂતાસ્ તતસ્ ત્વયિ સમાશ્રિતાઃ
હરે, સંકર્ષણથી શરૂ કરીને તમારા જે સ્વરૂપો વર્ણવાયા છે, એ બધાં તમારી પૂજાના હેતુથી પ્રગટ થયા છે અને અંતે તું જ એમાં સ્થિત છે.
ન ભેદસ્ તવ દેવેશ વિદ્યતે પરમાર્થતઃ વિવિધં તવ યદ્ રૂપમ્ ઉક્તં તદ્ ઉપચારતઃ
હે દેવોના દેવ, તારી અંદર સાચી રીતે કોઈ ભેદ નથી; તારા જે અનેક રૂપો કહેવામાં આવે છે, એ તો માત્ર ઉપમા રૂપ છે.
અદ્વૈતં ત્વાં કથં દ્વૈતં વક્તું શક્નોતિ માનવઃ એકસ્ ત્વં હિ હરે વ્યાપી ચિત્સ્વભાવો નિરઞ્જનઃ
હે હરિ, તું અદ્વિતીય છે, તો માનવ કેવી રીતે તારી અંદર દ્વૈતની વાત કરી શકે? તું એકજ છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે, ચેતન સ્વરૂપ છે અને નિર્લેપ છે.
પરમં તવ યદ્ રૂપં ભાવાભાવવિવર્જિતમ્ નિર્લેપં નિર્ગુણં શ્રેષ્ઠં કૂટસ્થમ્ અચલં ધ્રુવમ્
તારું સર્વોચ્ચ રૂપ તો ભાવ અને અભાવથી પર છે, નિર્લેપ, ગુણરહિત, શ્રેષ્ઠ, અડગ, અચલ અને ચિરંજીવ છે.
સર્વોપાધિવિનિર્મુક્તં સત્તામાત્રવ્યવસ્થિતમ્ તદ્ દેવાશ્ ચ ન જાનન્તિ કથં જાનામ્ય્ અહં પ્રભો
જે રૂપ સર્વ ઉપાધિથી મુક્ત છે અને માત્ર સત્તામાં સ્થિર છે, એ તો દેવતાઓ પણ જાણતા નથી; તો હું કેમ જાણું, હે પ્રભુ?
અપરં તવ યદ્ રૂપં પીતવસ્ત્રં ચતુર્ભુજમ્ શઙ્ખચક્રગદાપાણિમુકુટાઙ્ગદધારિણમ્
તારું બીજું રૂપ પીળાં વસ્ત્રધારી, ચાર હાથવાળું, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર, મુકુટ અને કંકણથી શોભાયમાન છે.
શ્રીવત્સોરસ્કસંયુક્તં વનમાલાવિભૂષિતમ્ તદ્ અર્ચયન્તિ વિબુધા યે ચાન્યે તવ સંશ્રયાઃ
તારા છાતી પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન છે, વનમાલાથી સજ્જ છે; આ રૂપને વિદ્વાનો અને તારા શરણાગત લોકો પૂજે છે.
દેવદેવ સુરશ્રેષ્ઠ ભક્તાનામ્ અભયપ્રદ ત્રાહિ માં પદ્મપત્ત્રાક્ષ મગ્નં વિષયસાગરે
હે દેવોના દેવ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, ભક્તોને નિર્ભયતા આપનાર, હે કમળનયન, હું વિષયના સાગરમાં ડૂબેલો છું, મને બચાવ.
નાન્યં પશ્યામિ લોકેશ યસ્યાહં શરણં વ્રજે ત્વામ્ ઋતે કમલાકાન્ત પ્રસીદ મધુસૂદન
હે જગતના સ્વામી, તારા સિવાય હું બીજું કોઈ આશ્રય નથી જોઉં; હે કમલાની પ્રિય, હે મધુસૂદન, કૃપા કર.
જરાવ્યાધિશતૈર્ યુક્તો નાનાદુઃખૈર્ નિપીડિતઃ હર્ષશોકાન્વિતો મૂઢઃ કર્મપાશૈઃ સુયન્ત્રિતઃ
હું વૃદ્ધાવસ્થા અને અનેક રોગોથી પીડાઈ રહ્યો છું, વિવિધ દુઃખોથી દબાઈ ગયો છું, આનંદ-શોકથી ઘેરાયો છું, અને કર્મના બંધનથી મૂઢ બની ગયો છું.
પતિતો ઽહં મહારૌદ્રે ઘોરે સંસારસાગરે વિષમોદકદુષ્પારે રાગદ્વેષઝષાકુલે
હું ભયાનક અને ભયાવહ સંસારના સાગરમાં પડી ગયો છું, જે ઝેરથી ભરેલો છે, અને રાગ-દ્વેષના માછલીઓથી ભરેલો છે.
ઇન્દ્રિયાવર્તગમ્ભીરે તૃષ્ણાશોકોર્મિસંકુલે નિરાશ્રયે નિરાલમ્બે નિઃસારે ઽત્યન્તચઞ્ચલે
ઈન્દ્રિયોના ઘૂંટાણથી ઊંડો, તૃષ્ણા અને શોકની લહેરોથી ઉથલપાથલ, આધારવિહિન, શૂન્ય અને અતિ અસ્થિર છે.
માયયા મોહિતસ્ તત્ર ભ્રમામિ સુચિરં પ્રભો નાનાજાતિસહસ્રેષુ જાયમાનઃ પુનઃ પુનઃ
હે પ્રભુ, ત્યાં માયાથી મોહિત થઈને હું લાંબા સમયથી ભટકી રહ્યો છું, અને અનેક જાતિઓમાં વારંવાર જન્મ લઈ રહ્યો છું.