હૃષ્ટપુષ્ટજનાઃ સર્વે તસ્મિન્ રાજ્ઞો મહોત્સવે યે ચ તત્ર તપઃસિદ્ધા મુનયશ્ ચિરજીવિનઃ
એ રાજાના મહોત્સવમાં બધા લોકો આનંદિત અને તંદુરસ્ત હતા; ત્યાં તપસ્યા દ્વારા સિદ્ધિ પામેલા અને દીર્ઘાયુ ઋષિઓ પણ હાજર હતા.
ન જાતં તાદૃશં યજ્ઞં ધનધાન્યસમન્વિતમ્ એવં સ રાજા વિધિવદ્ વાજિમેધં દ્વિજોત્તમાઃ ક્રતું સમાપયામ્ આસ પ્રાસાદં વૈષ્ણવં તથા
એવો ધન અને અનાજથી ભરપૂર યજ્ઞ ક્યારેય થયો નહોતો; એ રીતે રાજાએ વિધિપૂર્વક વાજપેય યજ્ઞ અને વૈષ્ણવ મંદિર પૂર્ણ કર્યું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.
બ્રૂહિ નો દેવદેવેશ યત્ પૃચ્છામઃ પુરાતનમ્ યથા તાઃ પ્રતિમાઃ પૂર્વમ્ ઇન્દ્રદ્યુમ્નેન નિર્મિતાઃ
હે દેવોના દેવ, અમે જે પ્રાચીન વાત પૂછીએ છીએ તે કહો: ઇન્દ્રદ્યુમ્ને પહેલાં કેવી રીતે એ પ્રતિમાઓ બનાવેલી હતી.
કેન ચૈવ પ્રકારેણ તુષ્ટસ્ તસ્મૈ સ માધવઃ તત્ સર્વં વદ ચાસ્માકં પરં કૌતૂહલં હિ નઃ
અને કયા રીતે માધવ pleased થયા હતા, એ બધું અમને કહો, કેમ કે અમને ખૂબ જ જિજ્ઞાસા છે.
શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલાઃ પુરાણં વેદસંમિતમ્ કથયામિ પુરા વૃત્તં પ્રતિમાનાં ચ સંભવમ્
હે મુનિ શ્રેષ્ઠો, હવે તમે સાંભળો, જે વેદોને અનુરૂપ પ્રાચીન કથા છે; હું એ પહેલાં જે બન્યું અને પ્રતિમાઓનું ઉત્પત્તિ કહું છું.
પ્રવૃત્તે ચ મહાયજ્ઞે પ્રાસાદે ચૈવ નિર્મિતે ચિન્તા તસ્ય બભૂવાથ પ્રતિમાર્થમ્ અહર્નિશમ્
જ્યારે મહાયજ્ઞ શરૂ થયો અને મંદિર તૈયાર થયું, ત્યારે રાજાને દિવસ-રાત પ્રતિમાઓ અંગે ચિંતાની લાગણી રહેતી.
ન વેદ્મિ કેન દેવેશં સર્વેશં લોકપાવનમ્ સર્ગસ્થિત્યન્તકર્તારં પશ્યામિ પુરુષોત્તમમ્
હું જાણતો નથી કે કયા દ્વારા સર્વ દેવોના સ્વામી, સર્વ પાવન કરનાર, સર્જન-સ્થિતિ-વિનાશ કરનાર પુરુષોત્તમને જોઈ શકું.
ચિન્તાવિષ્ટસ્ ત્વ્ અભૂદ્ રાજા શેતે રાત્રૌ દિવાપિ ન ન ભુઙ્ક્તે વિવિધાન્ ભોગાન્ ન ચ સ્નાનં પ્રસાધનમ્
રાજા ચિંતામાં ડૂબેલો રહ્યો; રાતે કે દિવસે ઊંઘતો નહોતો, વિવિધ ભોગો ભોગવતો નહોતો, અને સ્નાન કે શૃંગાર પણ કરતો નહોતો.
નૈવ વાદ્યેન ગન્ધેન ગાયનૈર્ વર્ણકૈર્ અપિ ન ગજૈર્ મદયુક્તૈશ્ ચ ન ચાનેકૈર્ હયાન્વિતૈઃ
તેને વાદ્ય, સુગંધ, ગીત કે રંગોમાં આનંદ નહોતો; મદમસ્ત હાથીઓ કે અનેક ઘોડાઓમાં પણ તેને આનંદ નહોતો.
નેન્દ્રનીલૈર્ મહાનીલૈઃ પદ્મરાગમયૈર્ ન ચ સુવર્ણરજતાદ્યૈશ્ ચ વજ્રસ્ફટિકસંયુતૈઃ
મોટા નીલમ, વજ્ર, પાદર, સુવર્ણ, ચાંદી અને અન્ય કિંમતી રત્નો પણ તેને આનંદ આપતા નહોતા.
બહુરાગાર્થકામૈર્ વા ન વન્યૈર્ અન્તરિક્ષગૈઃ બભૂવ તસ્ય નૃપતેર્ મનસસ્ તુષ્ટિવર્ધનમ્
રાજાને અનેક વિષયોની ઇચ્છા કે વનના પ્રાણી કે આકાશમાં રહેતાં જીવોથી મનમાં સંતોષ મળતો નહોતો.
શૈલમૃદ્દારુજાતેષુ પ્રશસ્તં કિં મહીતલે વિષ્ણુપ્રતિમાયોગ્યં ચ સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્
પૃથ્વી પર પથ્થર, માટી અને લાકડામાંથી કયું શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, જે વિષ્ણુની મૂર્તિ બનાવવા યોગ્ય હોય અને સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત હોય?
એતૈર્ એવ ત્રયાણાં તુ દયિતં સ્યાત્ સુરાર્ચિતમ્ સ્થાપિતે પ્રીતિમ્ અભ્યેતિ ઇતિ ચિન્તાપરો ઽભવત્
આ ત્રણમાંથી દેવતાઓને જે સૌથી પ્રિય છે અને પૂજાય છે, તેની સ્થાપના કરતાં આનંદ મળે છે—આ વિચારમાં રાજા તલીન થયો.
પઞ્ચરાત્રવિધાનેન સંપૂજ્ય પુરુષોત્તમમ્ ચિન્તાવિષ્ટો મહીપાલઃ સંસ્તોતુમ્ ઉપચક્રમે
પંચરાત્ર વિધિ પ્રમાણે પુરુષોત્તમની પૂજા કરીને, મનમાં ચિંતામાં ડૂબેલા રાજાએ તેની સ્તુતિ કરવાનું આરંભ્યું.
વાસુદેવ નમસ્ તે ઽસ્તુ નમસ્ તે મોક્ષકારણ ત્રાહિ માં સર્વલોકેશ જન્મસંસારસાગરાત્
વાસુદેવ, તમને વંદન છે! મુક્તિના કારણ, સર્વલોકના સ્વામી, જન્મ અને સંસારના સાગરમાંથી મને બચાવો.
નિર્મલામ્બરસંકાશ નમસ્ તે પુરુષોત્તમ સંકર્ષણ નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રાહિ માં ધરણીધર
પવિત્ર વસ્ત્ર જેવો તેજ ધરાવનાર પુરુષોત્તમ, તમને વંદન છે. સંકર્ષણ, તમને વંદન છે. ધરતીને ધારણ કરનાર, મને રક્ષા કરો.
નમસ્ તે હેમગર્ભાભ નમસ્ તે મકરધ્વજ રતિકાન્ત નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રાહિ માં સંવરાન્તક
સુવર્ણ જેવો તેજ ધરાવનાર, તમને વંદન છે. મકરધ્વજ, રતિના પ્રિય, તમને વંદન છે. વિઘ્નહર્તા, મને બચાવો.
નમસ્ તે ઽઞ્જનસંકાશ નમસ્ તે ભક્તવત્સલ અનિરુદ્ધ નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રાહિ માં વરદો ભવ
કાજળ જેવો વર્ણ ધરાવનાર, તમને વંદન છે. ભક્તપ્રેમી, અનિરુદ્ધ, તમને વંદન છે. વરદાન આપનાર, મને રક્ષા કરો.
નમસ્ તે વિબુધાવાસ નમસ્ તે વિબુધપ્રિય નારાયણ નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રાહિ માં શરણાગતમ્
દેવતાઓના નિવાસસ્થાન, તમને વંદન છે. દેવપ્રિય, નારાયણ, તમને વંદન છે. શરણમાં આવેલા મને રક્ષા કરો.
નમસ્ તે બલિનાં શ્રેષ્ઠ નમસ્ તે લાઙ્ગલાયુધ ચતુર્મુખ જગદ્ધામ ત્રાહિ માં પ્રપિતામહ
બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, લાંગલધારી, તમને વંદન છે. ચતુર્મુખ, જગતના આધાર, પ્રપિતામહ, મને રક્ષા કરો.
નમસ્ તે નીલમેઘાભ નમસ્ તે ત્રિદશાર્ચિત ત્રાહિ વિષ્ણો જગન્નાથ મગ્નં માં ભવસાગરે
નીલમેઘ જેવો રૂપ ધરાવનાર, તમને વંદન છે. દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત, વિશ્વના સ્વામી વિષ્ણુ, સંસારના સાગરમાં ડૂબેલા મને બચાવો.
પ્રલયાનલસંકાશ નમસ્ તે દિતિજાન્તક નરસિંહ મહાવીર્ય ત્રાહિ માં દીપ્તલોચન
પ્રલય અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવનાર, દૈત્યવિનાશક, નરસિંહ મહાવીર, તેજસ્વી આંખોવાળા, મને રક્ષા કરો.
યથા રસાતલાદ્ ઉર્વી ત્વયા દંષ્ટ્રોદ્ધૃતા પુરા તથા મહાવરાહસ્ ત્વં ત્રાહિ માં દુઃખસાગરાત્
જેમ તમે પ્રાચીનકાળે દાંતથી પૃથ્વીને પાતાળમાંથી ઉપાડી હતી, તેમ મહાવરાહ, મને દુઃખના સાગરમાંથી બચાવો.
તવૈતા મૂર્તયઃ કૃષ્ણ વરદાઃ સંસ્તુતા મયા તવેમે બલદેવાદ્યાઃ પૃથગ્રૂપેણ સંસ્થિતાઃ
કૃષ્ણ, વરદાન આપનાર તમારી આ મૂર્તિઓ મેં સ્તુતિ કરી છે. બલદેવથી શરૂ કરીને દરેક અલગ-અલગ સ્વરૂપે સ્થિત છે.
અઙ્ગાનિ તવ દેવેશ ગરુત્માદ્યાસ્ તથા પ્રભો દિક્પાલાઃ સાયુધાશ્ ચૈવ કેશવાદ્યાસ્ તથાચ્યુત
દેવેશ, તમારા અંગો ગરુડ વગેરે છે; એ જ રીતે દિશાના રક્ષકોએ પણ શસ્ત્રો ધારણ કર્યા છે. કેશવથી શરૂ કરીને અચ્યૂત સુધીના બધા તમારા સ્વરૂપો છે.
યે ચાન્યે તવ દેવેશ ભેદાઃ પ્રોક્તા મનીષિભિઃ તે ઽપિ સર્વે જગન્નાથ પ્રસન્નાયતલોચન
દેવેશ, જ્ઞાનીજનોએ જે અન્ય સ્વરૂપો કહ્યા છે, હે જગન્નાથ, કૃપાળુ દ્રષ્ટિવાળા, એ પણ બધા અહીં હાજર છે.
મયાર્ચિતાઃ સ્તુતાઃ સર્વે તથા યૂયં નમસ્કૃતાઃ પ્રયચ્છત વરં મહ્યં ધર્મકામાર્થમોક્ષદમ્
મેં તમામની પૂજા કરી, સ્તુતિ કરી અને વંદન પણ કર્યું. મને ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ આપનાર વરદાન આપો.
ભેદાસ્ તે કીર્તિતા યે તુ હરે સંકર્ષણાદયઃ તવ પૂજાર્થસંભૂતાસ્ તતસ્ ત્વયિ સમાશ્રિતાઃ
હરે, સંકર્ષણથી શરૂ કરીને તમારા જે સ્વરૂપો વર્ણવાયા છે, એ બધાં તમારી પૂજાના હેતુથી પ્રગટ થયા છે અને અંતે તું જ એમાં સ્થિત છે.
ન ભેદસ્ તવ દેવેશ વિદ્યતે પરમાર્થતઃ વિવિધં તવ યદ્ રૂપમ્ ઉક્તં તદ્ ઉપચારતઃ
હે દેવોના દેવ, તારી અંદર સાચી રીતે કોઈ ભેદ નથી; તારા જે અનેક રૂપો કહેવામાં આવે છે, એ તો માત્ર ઉપમા રૂપ છે.
અદ્વૈતં ત્વાં કથં દ્વૈતં વક્તું શક્નોતિ માનવઃ એકસ્ ત્વં હિ હરે વ્યાપી ચિત્સ્વભાવો નિરઞ્જનઃ
હે હરિ, તું અદ્વિતીય છે, તો માનવ કેવી રીતે તારી અંદર દ્વૈતની વાત કરી શકે? તું એકજ છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે, ચેતન સ્વરૂપ છે અને નિર્લેપ છે.