ન સસ્યાનિ ન ગોરક્ષ્યં ન કૃષિર્ ન વણિક્પથઃ નૈવ સત્યાનૃતં ચાસીન્ ન લોભો ન ચ મત્સરઃ
ત્યારે પાક, ગાયચરાવવું, ખેતી કે વેપારના રસ્તા નહોતા; ન તો સત્ય કે અસત્ય હતું, ન લોભ કે ઈર્ષ્યા.
વૈવસ્વતે ઽન્તરે તસ્મિન્ સાંપ્રતં સમુપસ્થિતે વૈણ્યાત્ પ્રભૃતિ વૈ વિપ્રાઃ સર્વસ્યૈતસ્ય સંભવઃ
વૈવસ્વતના સમયગાળામાં, હે બ્રાહ્મણો, વેણ્યથી શરૂ કરીને આ બધાનો આરંભ થયો.
યત્ર યત્ર સમં ત્વ્ અસ્યા ભૂમેર્ આસીત્ તદા દ્વિજાઃ તત્ર તત્ર પ્રજાઃ સર્વા નિવાસં સમરોચયન્
જ્યાં જ્યાં પૃથ્વી પર સમાનતા હતી, હે દ્વિજો, ત્યાં ત્યાં બધા જીવોએ વસવાટ કરવા પસંદ કર્યું.
આહારઃ ફલમૂલાનિ પ્રજાનામ્ અભવત્ તદા કૃચ્છ્રેણ મહતા યુક્ત ઇત્ય્ એવમ્ અનુશુશ્રુમ
ત્યારે praja-ઓનું ખોરાક ફળ અને મૂળ હતું, જે તેમને બહુ મુશ્કેલીથી મળતું—આવું અમે સાંભળ્યું છે.
સ કલ્પયિત્વા વત્સં તુ મનું સ્વાયંભુવં પ્રભુમ્ સ્વપાણૌ પુરુષવ્યાઘ્રો દુદોહ પૃથિવીં તતઃ
પછી, મનુ સ્વાયંભુવને વાછરડું બનાવી, એ પુરુષશ્રેષ્ઠે પોતાની જ હાથથી પૃથ્વીનું દૂધ દોહ્યું.
સસ્યજાતાનિ સર્વાણિ પૃથુર્ વૈણ્યઃ પ્રતાપવાન્ તેનાન્નેન પ્રજાઃ સર્વા વર્તન્તે ઽદ્યાપિ સર્વશઃ
પૃથુ વેણ્યે સર્વ પ્રકારના પાક પેદા કર્યા; એ અનથી આજે પણ બધા જીવો જીવંત છે.
ઋષયશ્ ચ તદા દેવાઃ પિતરો ઽથ સરીસૃપાઃ દૈત્યા યક્ષાઃ પુણ્યજના ગન્ધર્વાઃ પર્વતા નગાઃ
પછી, ઋષિઓ, દેવો, પિતૃઓ, સરીસૃપો, દૈત્યો, યક્ષો, પુણ્યાત્માઓ, ગંધર્વો, પર્વતો અને વૃક્ષો—
એતે પુરા દ્વિજશ્રેષ્ઠા દુદુહુર્ ધરણીં કિલ ક્ષીરં વત્સશ્ ચ પાત્રં ચ તેષાં દોગ્ધા પૃથક્ પૃથક્
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, એ બધાએ એક સમયે પૃથ્વીનું દૂધ દોહ્યું; દરેક માટે અલગ વાછરડું, પાત્ર અને દોહનાર હતો.
ઋષીણામ્ અભવત્ સોમો વત્સો દોગ્ધા બૃહસ્પતિઃ ક્ષીરં તેષાં તપો બ્રહ્મ પાત્રં છન્દાંસિ ભો દ્વિજાઃ
ઋષિઓ માટે વાછરડું સોમ હતો, દોહનાર બૃહસ્પતિ; એમનું દૂધ તપ અને બ્રહ્મ હતું, અને પાત્ર વેદો હતા, હે બ્રાહ્મણો.
દેવાનાં કાઞ્ચનં પાત્રં વત્સસ્ તેષાં શતક્રતુઃ ક્ષીરમ્ ઓજસ્કરં ચૈવ દોગ્ધા ચ ભગવાન્ રવિઃ
દેવો માટે પાત્ર સોનાનું હતું, વાછરડું ઇન્દ્ર હતો; એમનું દૂધ તેજ હતું, અને દોહનાર ભગવાન રવિ હતા.
પિતૄણાં રાજતં પાત્રં યમો વત્સઃ પ્રતાપવાન્ અન્તકશ્ ચાભવદ્ દોગ્ધા ક્ષીરં તેષાં સુધા સ્મૃતા
પિતૃઓ માટે પાત્ર ચાંદીનું હતું, વાછરડું યમ હતો, દોહનાર અંતક; એમનું દૂધ અમૃત કહેવાય છે.
નાગાનાં તક્ષકો વત્સઃ પાત્રં ચાલાબુસંજ્ઞકમ્ દોગ્ધા ત્વ્ ઐરાવતો નાગસ્ તેષાં ક્ષીરં વિષં સ્મૃતમ્
નાગો માટે વાછરડું તક્ષક હતો, પાત્ર અલાબુ કહેવાતું; દોહનાર એિરાવત નાગ હતો, અને એમનું દૂધ ઝેર કહેવાય છે.
અસુરાણાં મધુર્ દોગ્ધા ક્ષીરં માયામયં સ્મૃતમ્ વિરોચનસ્ તુ વત્સો ઽભૂદ્ આયસં પાત્રમ્ એવ ચ
અસુરોમાં ગવાળિયો મધુર હતો, દૂધ માયિક ગણાયું છે. વિરોચન વાછરડો હતો અને પાત્ર લોખંડનું હતું.
યક્ષાણામ્ આમપાત્રં તુ વત્સો વૈશ્રવણઃ પ્રભુઃ દોગ્ધા રજતનાભસ્ તુ ક્ષીરાન્તર્ધાનમ્ એવ ચ
યક્ષોમાં કાચા માટીનું પાત્ર હતું, વાછરડો વૈશ્વરાણું મહારાજ હતો. દૂધ દોહનાર ચાંદી જેવો હતો અને દૂધ છુપાયેલું હતું.
સુમાલી રાક્ષસેન્દ્રાણાં વત્સઃ ક્ષીરં ચ શોણિતમ્ દોગ્ધા રજતનાભસ્ તુ કપાલં પાત્રમ્ એવ ચ
રાક્ષસ રાજાઓમાં સુમાલી વાછરડો હતો, તેમનું દૂધ લોહી હતું. દૂધ દોહનાર ચાંદી જેવો હતો અને પાત્ર ખોપરી હતું.
ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથો વત્સઃ પાત્રં ચ પઙ્કજમ્ દોગ્ધા ચ સુરુચિઃ ક્ષીરં તેષાં ગન્ધઃ શુચિઃ સ્મૃતઃ
ગંધર્વોમાં ચિત્રરથ વાછરડો હતો, પાત્ર કમળનું હતું અને દૂધ દોહનાર સુરુચિ હતી. તેમનું દૂધ શુદ્ધ સુગંધ માનવામાં આવે છે.
શૈલં પાત્રં પર્વતાનાં ક્ષીરં રત્નૌષધીસ્ તથા વત્સસ્ તુ હિમવાન્ આસીદ્ દોગ્ધા મેરુર્ મહાગિરિઃ
પર્વતોમાં પાત્ર પથ્થરનું હતું, દૂધ રત્ન અને ઔષધિ હતું. હિમવાન વાછરડો હતો અને મહામેરુ પર્વત દૂધ દોહનાર હતો.
પ્લક્ષો વત્સસ્ તુ વૃક્ષાણાં દોગ્ધા શાલસ્ તુ પુષ્પિતઃ પાલાશપાત્રં ક્ષીરં ચ ચ્છિન્નદગ્ધપ્રરોહણમ્
વૃક્ષોમાં પ્લક્ષ વાછરડો હતો, ફૂલેલો શાલ દૂધ દોહનાર હતો, પલાશની પાંદડી પાત્ર હતી અને દૂધ કાપેલા, સળગેલા કે ફરી ઉગેલા અંકુર હતા.
સેયં ધાત્રી વિધાત્રી ચ પાવની ચ વસુંધરા ચરાચરસ્ય સર્વસ્ય પ્રતિષ્ઠા યોનિર્ એવ ચ
આ ધરતી પોષક, સર્જનહાર અને પવિત્ર કરનાર છે; તે સર્વ જડ-ચેતનનું આધાર અને ગર્ભસ્થાન છે.
સર્વકામદુઘા દોગ્ધ્રી સર્વસસ્યપ્રરોહણી આસીદ્ ઇયં સમુદ્રાન્તા મેદિની પરિવિશ્રુતા
આ ધરતી સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરનાર ગાય બની, સર્વ પાક ઉગાડનાર બની; સમુદ્ર સુધી વિસ્તરેલી આ મેદિની સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ છે.
મધુકૈટભયોઃ કૃત્સ્ના મેદસા સમભિપ્લુતા તેનેયં મેદિની દેવી ઉચ્યતે બ્રહ્મવાદિભિઃ
મધુ અને કૈટભના ચરબીથી પૂરી રીતે ભીંજાયેલી હોવાથી, બ્રહ્મજ્ઞાની લોકો આ દેવીને 'મેદિની' કહે છે.
તતો ઽભ્યુપગમાદ્ રાજ્ઞઃ પૃથોર્ વૈણ્યસ્ય ભો દ્વિજાઃ દુહિતૃત્વમ્ અનુપ્રાપ્તા દેવી પૃથ્વીતિ ચોચ્યતે
પછી રાજા પૃથુએ સ્વીકાર્યાથી, હે દ્વિજો, દેવીને પુત્રીપદ મળ્યું અને તેથી તે પૃથ્વી કહેવાય છે.
પૃથુના પ્રવિભક્તા ચ શોધિતા ચ વસુંધરા સસ્યાકરવતી સ્ફીતા પુરપત્તનશાલિની
પૃથુએ ધરતીને વિભાજિત અને શુદ્ધ કરી; તે પાકોથી ભરપૂર, સમૃદ્ધ અને શહેર-ગામથી યુક્ત બની.
એવંપ્રભાવો વૈણ્યઃ સ રાજાસીદ્ રાજસત્તમઃ નમસ્યશ્ ચૈવ પૂજ્યશ્ ચ ભૂતગ્રામૈર્ ન સંશયઃ
એવો પૃથુ વૈણ્યનો મહિમા હતો કે તે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ રાજા બન્યો; તે સર્વ પ્રાણીઓ દ્વારા પૂજનીય અને વંદનીય છે, તેમાં શંકા નથી.
બ્રાહ્મણૈશ્ ચ મહાભાગૈર્ વેદવેદાઙ્ગપારગૈઃ પૃથુર્ એવ નમસ્કાર્યો બ્રહ્મયોનિઃ સનાતનઃ
મહાન અને ભાગ્યશાળી, વેદ-વેદાંગના પંડિત બ્રાહ્મણો માટે પણ, પૃથુ જ વંદનીય છે, કારણ કે તે શાશ્વત બ્રહ્મકુળનો છે.
પાર્થિવૈશ્ ચ મહાભાગૈઃ પાર્થિવત્વમ્ ઇહેચ્છુભિઃ આદિરાજો નમસ્કાર્યઃ પૃથુર્ વૈણ્યઃ પ્રતાપવાન્
તેમજ, રાજપદ ઇચ્છતા ભાગ્યશાળી રાજાઓ માટે પણ, પૃથુ વૈણ્ય, પ્રથમ અને પરાક્રમી રાજા, વંદનીય છે.
યોધૈર્ અપિ ચ વિક્રાન્તૈઃ પ્રાપ્તુકામૈર્ જયં યુધિ આદિરાજો નમસ્કાર્યો યોધાનાં પ્રથમો નૃપઃ
યુદ્ધમાં વિજય ઇચ્છતા પરાક્રમી યોદ્ધાઓ માટે પણ, પૃથુ આદિ રાજા, યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ, વંદનીય છે.
યો હિ યોદ્ધા રણં યાતિ કીર્તયિત્વા પૃથું નૃપમ્ સ ઘોરરૂપાત્ સંગ્રામાત્ ક્ષેમી ભવતિ કીર્તિમાન્
જે યોદ્ધા યુદ્ધમાં જઇને પૃથુ રાજાનું સ્મરણ કરે છે, તે ભયાનક યુદ્ધમાંથી સુરક્ષિત અને કીર્તિવાન બની બહાર આવે છે.
વૈશ્યૈર્ અપિ ચ વિત્તાઢ્યૈર્ વૈશ્યવૃત્તિવિધાયિભિઃ પૃથુર્ એવ નમસ્કાર્યો વૃત્તિદાતા મહાયશાઃ
સંપન્ન અને પોતાના વ્યવસાયમાં લાગેલા વૈશ્યો માટે પણ, મહાન યશસ્વી અને જીવન આપનાર પૃથુ જ વંદનીય છે.
તથૈવ શૂદ્રૈઃ શુચિભિસ્ ત્રિવર્ણપરિચારિભિઃ પૃથુર્ એવ નમસ્કાર્યઃ શ્રેયઃ પરમ્ ઇહેપ્સુભિઃ
તેમજ, શુદ્ધ અને ત્રણ વર્ણની સેવા કરતા શૂદ્રો માટે પણ, અહીં શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ ઇચ્છતા માટે પૃથુ જ વંદનીય છે.