અનન્તવાસુદેવસ્ય દર્શનં ગુણકીર્તનમ્ શ્વેતમાધવમાહાત્મ્યં સ્વર્ગદ્વારસ્ય દર્શનમ્
અનંતવાસુદેવજીનું દર્શન, તેમના ગુણોનું ગાન, શ્વેતમાધવનું મહાત્મ્ય અને સ્વર્ગદ્વારનું દર્શન થાય છે.
ઉદધેર્ દર્શનં ચૈવ સ્નાનં તર્પણમ્ એવ ચ સમુદ્રસ્નાનમાહાત્મ્યમ્ ઇન્દ્રદ્યુમ્નસ્ય ચ દ્વિજાઃ
સમુદ્રનું દર્શન, ત્યાં સ્નાન અને તર્પણ, સમુદ્રસ્નાનનું મહાત્મ્ય અને ઇન્દ્રદ્યુમ્નનું વર્ણન, હે દ્વિજો.
પઞ્ચતીર્થફલં ચૈવ મહાજ્યેષ્ઠં તથૈવ ચ સ્થાનં કૃષ્ણસ્ય હલિનઃ પર્વયાત્રાફલં તથા
પાંચ તીર્થોના ફળ, મહાજ્યેષ્ઠનું મહાત્મ્ય, હલધર કૃષ્ણનું સ્થાન અને ઉત્સવયાત્રાનું ફળ વર્ણવામાં આવે છે.
વર્ણનં વિષ્ણુલોકસ્ય ક્ષેત્રસ્ય ચ પુનઃ પુનઃ પૂર્વં કથિતવાન્ સર્વં તસ્યૈ સ પુરુષોત્તમઃ
વિષ્ણુલોક અને પવિત્ર ક્ષેત્રનું પુન: પુન: વર્ણન, આ બધું પુરુષોત્તમ ભગવાને તેને અગાઉ કહેલું હતું.
શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે દેવ કથાશેષં મહીપતેઃ તસ્મિન્ ક્ષેત્રવરે ગત્વા કિં ચકાર નરાધિપઃ
હે દેવ, અમને રાજાનો બાકીનો વાર્તાસર સાંભળવાની ઇચ્છા છે; તે શ્રેષ્ઠ ક્ષેત્રે જઈને રાજાએ શું કર્યું હતું?
શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલાઃ પ્રવક્ષ્યામિ સમાસતઃ ક્ષેત્રસંદર્શનં ચૈવ કૃત્યં તસ્ય ચ ભૂપતેઃ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, તમે સાંભળો, હું સંક્ષેપમાં ક્ષેત્રદર્શન અને તે રાજાના કર્તવ્ય વર્ણન કરું છું.
ગત્વા તત્ર મહીપાલઃ ક્ષેત્રે ત્રૈલોક્યવિશ્રુતે દદર્શ રમણીયાનિ સ્થાનાનિ સરિતસ્ તથા
તે રાજાએ ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ એવા ક્ષેત્રમાં જઈને સુંદર સ્થળો અને નદીઓનું દર્શન કર્યું.
નદી તત્ર મહાપુણ્યા વિન્ધ્યપાદવિનિર્ગતા સ્વિત્ત્રોપલેતિ વિખ્યાતા સર્વપાપહરા શિવા
ત્યાં વિંધ્યપર્વતના પાદેથી નીકળેલી, સર્વ પાપો દૂર કરતી અને શુભ એવી સ્વિત્ત્રોપલા નામની મહાપુણ્ય નદી છે.
ગઙ્ગાતુલ્યા મહાસ્રોતા દક્ષિણાર્ણવગામિની મહાનદીતિ નામ્ના સા પુણ્યતોયા સરિદ્વરા
ગંગા સમાન, પ્રબળ પ્રવાહવાળી અને દક્ષિણ સમુદ્ર તરફ વહેતી, તે પવિત્ર જળવાળી શ્રેષ્ઠ નદી મહાનદી તરીકે ઓળખાય છે.
દક્ષિણસ્યોદધેર્ ગર્ભં ગતાવર્તાતિશોભિતા ઉભયોસ્ તટયોર્ યસ્યા ગ્રામાશ્ ચ નગરાણિ ચ
સુંદર ઘોળાવાળી, દક્ષિણ સમુદ્રમાં પ્રવેશતી, બંને કાંઠે ગામો અને શહેરો જોવા મળે છે.
દૃશ્યન્તે મુનિશાર્દૂલાઃ સુસસ્યાઃ સુમનોહરાઃ હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણા વસ્ત્રાલંકારભૂષિતાઃ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, ત્યાં સુખાકારી અને મનોહર ખેતરો, પ્રસન્ન અને સમૃદ્ધ લોકો, વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી શોભાયમાન જોવા મળે છે.
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાસ્ તત્ર પૃથક્ પૃથક્ સ્વધર્મનિરતાઃ શાન્તા દૃશ્યન્તે શુભલક્ષણાઃ
ત્યાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્રો, દરેક પોતપોતાના ધર્મમાં સ્થિત, શાંત અને શુભ લક્ષણવાળા જોવા મળે છે.
તામ્બૂલપૂર્ણવદના માલાદામવિભૂષિતાઃ વેદપૂર્ણમુખા વિપ્રાઃ સષડઙ્ગપદક્રમાઃ
પાનથી ભરેલા મુખવાળા, માળાઓથી શોભાયમાન એવા બ્રાહ્મણો, જેઓના મુખમાં વેદો ગુંજાય છે અને છ અંગો તથા પદક્રમમાં નિષ્ણાત છે.
અગ્નિહોત્રરતાઃ કેચિત્ કેચિદ્ ઔપાસનક્રિયાઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થકુશલા યજ્વાનો ભૂરિદક્ષિણાઃ
કેટલાક અગ્નિહોત્રમાં તત્પર, કેટલાક ઉપાસનાક્રિયામાં નિષ્ણાત, બધા શાસ્ત્રોના અર્થમાં કુશળ, યજ્ઞકર્તા અને દાનમાં ઉદાર છે.
ચત્વારે રાજમાર્ગેષુ વનેષૂપવનેષુ ચ સભામણ્ડલહર્મ્યેષુ દેવતાયતનેષુ ચ
ચાર રસ્તાના ચોરાહે, જંગલોમાં અને વનપાંજરે, સભામંડપોમાં, રાજમહેલો અને દેવમંદિરોમાં,
ઇતિહાસપુરાણાનિ વેદાઃ સાઙ્ગાઃ સુલક્ષણાઃ કાવ્યશાસ્ત્રકથાસ્ તત્ર શ્રૂયન્તે ચ મહાજનૈઃ
ત્યાં લોકો ઇતિહાસ અને પુરાણો, શાખાવાળા વેદો, શુભ ગ્રંથો અને કાવ્ય-વિદ્યાની વાતો સાંભળે છે.
સ્ત્રિયસ્ તદ્દેશવાસિન્યો રૂપયૌવનગર્વિતાઃ સંપૂર્ણલક્ષણોપેતા વિસ્તીર્ણશ્રોણિમણ્ડલાઃ
આ પ્રદેશની સ્ત્રીઓ પોતાનાં રૂપ અને યુવાની પર ગર્વ કરે છે, સર્વે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત અને પહોળા, સુંદર કટિવાળી છે.
સરોરુહમુખાઃ શ્યામાઃ શરચ્ચન્દ્રનિભાનનાઃ પીનોન્નતસ્તનાઃ સર્વાઃ સમૃદ્ધ્યા ચારુદર્શનાઃ
તેમના ચહેરા કમળ જેવા, કાંતિ શ્યામ અને શરદચંદ્ર જેવી છે; સર્વે સ્ત્રીઓના સ્તન ઉન્નત અને ભરપૂર છે, સમૃદ્ધિથી તેજસ્વી અને દેખાવમાં સુંદર છે.
સૌવર્ણવલયાક્રાન્તા દિવ્યૈર્ વસ્ત્રૈર્ અલંકૃતાઃ કદલીગર્ભસંકાશાઃ પદ્મકિઞ્જલ્કસપ્રભાઃ
સુવર્ણ કાંગણો અને દિવ્ય વસ્ત્રોથી સજ્જ, તેઓ કેળાનાં ફૂલની અંદર જેવી દેખાય છે અને કમળનાં રજકણ જેવી ઝળહળે છે.
બિમ્બાધરપુટાઃ કાન્તાઃ કર્ણાન્તાયતલોચનાઃ સુમુખાશ્ ચારુકેશાશ્ ચ હાવભાવાવનામિતાઃ
પાકેલા બિંબફળ જેવી લાલ ઓઠવાળી, કાન સુધી લાંબી આંખો, સુંદર ચહેરા અને મોહક વાળવાળી, ચાલ અને હાવભાવમાં મનોહર છે.
કાશ્ચિત્ પદ્મપલાશાક્ષ્યઃ કાશ્ચિદ્ ઇન્દીવરેક્ષણાઃ વિદ્યુદ્વિસ્પષ્ટદશનાસ્ તન્વઙ્ગ્યશ્ ચ તથાપરાઃ
કેટલીક સ્ત્રીઓની આંખો કમળપાંદડાં જેવી, કેટલીકની નીલકમળ જેવી, કેટલીકની દાંત વીજળી જેવી ચમકતી અને કેટલીક દેહે પાતળી છે.
કુટિલાલકસંયુક્તાઃ સીમન્તેન વિરાજિતાઃ ગ્રીવાભરણસંયુક્તા માલ્યદામવિભૂષિતાઃ
વાંકાં વાળથી શોભિત, માથાની સીમંતે અલંકૃત, ગળામાં હાર અને ફૂલોની વેણીથી સજ્જ છે.
કુણ્ડલૈ રત્નસંયુક્તૈઃ કર્ણપૂરૈર્ મનોહરૈઃ દેવયોષિત્પ્રતીકાશા દૃશ્યન્તે શુભલક્ષણાઃ
રત્નજડિત કુંડળ અને મોહક કાનના વજણોથી શોભાયમાન, તેઓ દેવયાનીઓ જેવી દેખાય છે અને શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે.
દિવ્યગીતવરૈર્ ધન્યૈઃ ક્રીડમાના વરાઙ્ગનાઃ વીણાવેણુમૃદઙ્ગૈશ્ ચ પણવૈશ્ ચૈવ ગોમુખૈઃ
દિવ્ય ગીત અને સુમધુર વાદ્યો સાથે, સુંદર સ્ત્રીઓ વીણા, વાંસળી, મૃદંગ, પણવાં અને ગોમુખ વગાડીને રમે છે.
શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈર્ નાનાવાદ્યૈર્ મનોહરૈઃ ક્રીડન્ત્યસ્ તાઃ સદા હૃષ્ટા વિલાસિન્યઃ પરસ્પરમ્
શંખ અને ઢોલના ગર્જન સાથે, અનેક મોહક વાદ્યો વાગે છે; એ હંમેશાં આનંદિત અને રમૂજી સ્ત્રીઓ પરસ્પર રમે છે.
એવમાદિ તથાનેકગીતવાદ્યવિશારદાઃ દિવા રાત્રૌ સમાયુક્તાઃ કામોન્મત્તા વરાઙ્ગનાઃ
એવી અનેક ગીત-વાદ્યમાં નિપુણ, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ કામથી ઉન્મત્ત થઈ, દિવસ-રાત એકઠી થાય છે.
ભિક્ષુવૈખાનસૈઃ સિદ્ધૈઃ સ્નાતકૈર્ બ્રહ્મચારિભિઃ મન્ત્રસિદ્ધૈસ્ તપઃસિદ્ધૈર્ યજ્ઞસિદ્ધૈર્ નિષેવિતમ્
તે સ્થળે ભિક્ષુક, વૈખાનસ, સિદ્ધ, સ્નાતક, બ્રહ્મચારી, મંત્રસિદ્ધ, તપસ્વી અને યજ્ઞસિદ્ધ લોકો સેવા કરે છે.
ઇત્ય્ એવં દદૃશે રાજા ક્ષેત્રં પરમશોભનમ્ અત્રૈવારાધયિષ્યામિ ભગવન્તં સનાતનમ્
આ રીતે રાજાએ અતિ સુંદર ક્ષેત્ર જોયું અને વિચાર્યું—'અહીં હું સનાતન ભગવાનની પૂજા કરીશ.'
જગદ્ગુરું પરં દેવં પરં પારં પરં પદમ્ સર્વેશ્વરેશ્વરં વિષ્ણુમ્ અનન્તમ્ અપરાજિતમ્
જગતના ગુરુ, સર્વોચ્ચ દેવ, પરમ તટ, પરમ સ્થાન, સર્વના ઈશ્વર, અનંત અને અપરાજિત વિષ્ણુ.
ઇદં તન્માનસં તીર્થં જ્ઞાતં મે પુરુષોત્તમમ્ કલ્પવૃક્ષો મહાકાયો ન્યગ્રોધો યત્ર તિષ્ઠતિ
આ મનનું શ્રેષ્ઠ તીર્થ છે, જે મને પુરુષોત્તમ તરીકે જાણીતું છે, જ્યાં મહાન કલ્પવૃક્ષ રૂપ વટવૃક્ષ ઊભો છે.