પ્રચ્છાદ્ય વલ્લિકૈર્ દેવિ જાતરૂપપરિચ્છદૈઃ યમં પ્રસ્થાપયામ્ આસ સ્વાં પુરીં દક્ષિણાં દિશમ્
વલ્લીઓ અને સોનાના આભૂષણોથી ઢાંકી, યમરાજાએ તેને દક્ષિણ દિશામાં પોતાની પુરીમાં મોકલી દીધો.
લુપ્તાયાં પ્રતિમાયાં તુ ઇન્દ્રનીલસ્ય ભો દ્વિજાઃ તસ્મિન્ ક્ષેત્રવરે પુણ્યે વિખ્યાતે પુરુષોત્તમે
હે દ્વિજગણ, જ્યારે એ ઇન્દ્રનીલમણિથી બનેલી પ્રતિમા ગુપ્ત થઈ ગઈ, ત્યારે એ પવિત્ર અને પ્રસિદ્ધ પુરુષોત્તમ ક્ષેત્રમાં—
યો ભૂતસ્ તત્ર વૃત્તાન્તો દેવદેવો જનાર્દનઃ તં સર્વં કથયામ્ આસ સ તસ્યૈ ભગવાન્ પુરા
ત્યાં જે કંઈ ઘટનાઓ બની, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ જનાર્દને એ બધું એ સ્ત્રીને પૂર્વે કહેલું.
ઇન્દ્રદ્યુમ્નસ્ય ગમનં ક્ષેત્રસંદર્શનં તથા ક્ષેત્રસ્ય વર્ણનં ચૈવ પ્રાસાદકરણં તથા
ઇન્દ્રદ્યુમ્નનું પ્રસ્થાન, ક્ષેત્રદર્શન, ક્ષેત્રનું વર્ણન અને મંદિરનું નિર્માણ—
હયમેધસ્ય યજનં સ્વપ્નદર્શનમ્ એવ ચ લવણસ્યોદધેસ્ તીરે કાષ્ઠસ્ય દર્શનં તથા
અશ્વમેધ યજ્ઞનું આયોજન, સ્વપ્નદર્શન અને લવણ સમુદ્રના કાંઠે લાકડું જોવા મળવું—
દર્શનં વાસુદેવસ્ય શિલ્પિરાજસ્ય ચ દ્વિજાઃ નિર્માણં પ્રતિમાયાસ્ તુ યથાવર્ણં વિશેષતઃ
હે દ્વિજગણ, વાસુદેવ અને શિલ્પી રાજાનું દર્શન અને પ્રતિમાનું વિશેષ વર્ણન સાથે નિર્માણ—
સ્થાપનં ચૈવ સર્વેષાં પ્રાસાદે ભુવનોત્તમે યાત્રાકાલે ચ વિપ્રેન્દ્રાઃ કલ્પસંકીર્તનં તથા
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, સર્વ દેવતાઓની સ્થાપના શ્રેષ્ઠ મંદિરમાં કરવામાં આવે છે અને યાત્રા સમયે કલ્પનો પાઠ કરવામાં આવે છે.
માર્કણ્ડેયસ્ય ચરિતં સ્થાપનં શંકરસ્ય ચ પઞ્ચતીર્થસ્ય માહાત્મ્યં દર્શનં શૂલપાણિનઃ
માર્કંડેયની કથા, શંકરજીની સ્થાપના, પાંચ તીર્થોનું મહાત્મ્ય અને શૂળધારી ભગવાનનું દર્શન થાય છે.
વટસ્ય દર્શનં ચૈવ વ્યુષ્ટિં તસ્ય ચ ભો દ્વિજાઃ દર્શનં બલદેવસ્ય કૃષ્ણસ્ય ચ વિશેષતઃ
વટવૃક્ષનું દર્શન અને તેનું ફળ, તેમજ ખાસ કરીને બલદેવજી અને કૃષ્ણજીનું દર્શન મળે છે, હે દ્વિજો.
સુભદ્રાયાશ્ ચ તત્રૈવ માહાત્મ્યં ચૈવ સર્વશઃ દર્શનં નરસિંહસ્ય વ્યુષ્ટિસંકીર્તનં તથા
ત્યાં સુભદ્રાજીનું સંપૂર્ણ મહાત્મ્ય, નરસિંહજીનું દર્શન અને પ્રભાતના પુણ્યનું વર્ણન થાય છે.
અનન્તવાસુદેવસ્ય દર્શનં ગુણકીર્તનમ્ શ્વેતમાધવમાહાત્મ્યં સ્વર્ગદ્વારસ્ય દર્શનમ્
અનંતવાસુદેવજીનું દર્શન, તેમના ગુણોનું ગાન, શ્વેતમાધવનું મહાત્મ્ય અને સ્વર્ગદ્વારનું દર્શન થાય છે.
ઉદધેર્ દર્શનં ચૈવ સ્નાનં તર્પણમ્ એવ ચ સમુદ્રસ્નાનમાહાત્મ્યમ્ ઇન્દ્રદ્યુમ્નસ્ય ચ દ્વિજાઃ
સમુદ્રનું દર્શન, ત્યાં સ્નાન અને તર્પણ, સમુદ્રસ્નાનનું મહાત્મ્ય અને ઇન્દ્રદ્યુમ્નનું વર્ણન, હે દ્વિજો.
પઞ્ચતીર્થફલં ચૈવ મહાજ્યેષ્ઠં તથૈવ ચ સ્થાનં કૃષ્ણસ્ય હલિનઃ પર્વયાત્રાફલં તથા
પાંચ તીર્થોના ફળ, મહાજ્યેષ્ઠનું મહાત્મ્ય, હલધર કૃષ્ણનું સ્થાન અને ઉત્સવયાત્રાનું ફળ વર્ણવામાં આવે છે.
વર્ણનં વિષ્ણુલોકસ્ય ક્ષેત્રસ્ય ચ પુનઃ પુનઃ પૂર્વં કથિતવાન્ સર્વં તસ્યૈ સ પુરુષોત્તમઃ
વિષ્ણુલોક અને પવિત્ર ક્ષેત્રનું પુન: પુન: વર્ણન, આ બધું પુરુષોત્તમ ભગવાને તેને અગાઉ કહેલું હતું.
શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે દેવ કથાશેષં મહીપતેઃ તસ્મિન્ ક્ષેત્રવરે ગત્વા કિં ચકાર નરાધિપઃ
હે દેવ, અમને રાજાનો બાકીનો વાર્તાસર સાંભળવાની ઇચ્છા છે; તે શ્રેષ્ઠ ક્ષેત્રે જઈને રાજાએ શું કર્યું હતું?
શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલાઃ પ્રવક્ષ્યામિ સમાસતઃ ક્ષેત્રસંદર્શનં ચૈવ કૃત્યં તસ્ય ચ ભૂપતેઃ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, તમે સાંભળો, હું સંક્ષેપમાં ક્ષેત્રદર્શન અને તે રાજાના કર્તવ્ય વર્ણન કરું છું.
ગત્વા તત્ર મહીપાલઃ ક્ષેત્રે ત્રૈલોક્યવિશ્રુતે દદર્શ રમણીયાનિ સ્થાનાનિ સરિતસ્ તથા
તે રાજાએ ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ એવા ક્ષેત્રમાં જઈને સુંદર સ્થળો અને નદીઓનું દર્શન કર્યું.
નદી તત્ર મહાપુણ્યા વિન્ધ્યપાદવિનિર્ગતા સ્વિત્ત્રોપલેતિ વિખ્યાતા સર્વપાપહરા શિવા
ત્યાં વિંધ્યપર્વતના પાદેથી નીકળેલી, સર્વ પાપો દૂર કરતી અને શુભ એવી સ્વિત્ત્રોપલા નામની મહાપુણ્ય નદી છે.
ગઙ્ગાતુલ્યા મહાસ્રોતા દક્ષિણાર્ણવગામિની મહાનદીતિ નામ્ના સા પુણ્યતોયા સરિદ્વરા
ગંગા સમાન, પ્રબળ પ્રવાહવાળી અને દક્ષિણ સમુદ્ર તરફ વહેતી, તે પવિત્ર જળવાળી શ્રેષ્ઠ નદી મહાનદી તરીકે ઓળખાય છે.
દક્ષિણસ્યોદધેર્ ગર્ભં ગતાવર્તાતિશોભિતા ઉભયોસ્ તટયોર્ યસ્યા ગ્રામાશ્ ચ નગરાણિ ચ
સુંદર ઘોળાવાળી, દક્ષિણ સમુદ્રમાં પ્રવેશતી, બંને કાંઠે ગામો અને શહેરો જોવા મળે છે.
દૃશ્યન્તે મુનિશાર્દૂલાઃ સુસસ્યાઃ સુમનોહરાઃ હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણા વસ્ત્રાલંકારભૂષિતાઃ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, ત્યાં સુખાકારી અને મનોહર ખેતરો, પ્રસન્ન અને સમૃદ્ધ લોકો, વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી શોભાયમાન જોવા મળે છે.
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાસ્ તત્ર પૃથક્ પૃથક્ સ્વધર્મનિરતાઃ શાન્તા દૃશ્યન્તે શુભલક્ષણાઃ
ત્યાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્રો, દરેક પોતપોતાના ધર્મમાં સ્થિત, શાંત અને શુભ લક્ષણવાળા જોવા મળે છે.
તામ્બૂલપૂર્ણવદના માલાદામવિભૂષિતાઃ વેદપૂર્ણમુખા વિપ્રાઃ સષડઙ્ગપદક્રમાઃ
પાનથી ભરેલા મુખવાળા, માળાઓથી શોભાયમાન એવા બ્રાહ્મણો, જેઓના મુખમાં વેદો ગુંજાય છે અને છ અંગો તથા પદક્રમમાં નિષ્ણાત છે.
અગ્નિહોત્રરતાઃ કેચિત્ કેચિદ્ ઔપાસનક્રિયાઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થકુશલા યજ્વાનો ભૂરિદક્ષિણાઃ
કેટલાક અગ્નિહોત્રમાં તત્પર, કેટલાક ઉપાસનાક્રિયામાં નિષ્ણાત, બધા શાસ્ત્રોના અર્થમાં કુશળ, યજ્ઞકર્તા અને દાનમાં ઉદાર છે.
ચત્વારે રાજમાર્ગેષુ વનેષૂપવનેષુ ચ સભામણ્ડલહર્મ્યેષુ દેવતાયતનેષુ ચ
ચાર રસ્તાના ચોરાહે, જંગલોમાં અને વનપાંજરે, સભામંડપોમાં, રાજમહેલો અને દેવમંદિરોમાં,
ઇતિહાસપુરાણાનિ વેદાઃ સાઙ્ગાઃ સુલક્ષણાઃ કાવ્યશાસ્ત્રકથાસ્ તત્ર શ્રૂયન્તે ચ મહાજનૈઃ
ત્યાં લોકો ઇતિહાસ અને પુરાણો, શાખાવાળા વેદો, શુભ ગ્રંથો અને કાવ્ય-વિદ્યાની વાતો સાંભળે છે.
સ્ત્રિયસ્ તદ્દેશવાસિન્યો રૂપયૌવનગર્વિતાઃ સંપૂર્ણલક્ષણોપેતા વિસ્તીર્ણશ્રોણિમણ્ડલાઃ
આ પ્રદેશની સ્ત્રીઓ પોતાનાં રૂપ અને યુવાની પર ગર્વ કરે છે, સર્વે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત અને પહોળા, સુંદર કટિવાળી છે.
સરોરુહમુખાઃ શ્યામાઃ શરચ્ચન્દ્રનિભાનનાઃ પીનોન્નતસ્તનાઃ સર્વાઃ સમૃદ્ધ્યા ચારુદર્શનાઃ
તેમના ચહેરા કમળ જેવા, કાંતિ શ્યામ અને શરદચંદ્ર જેવી છે; સર્વે સ્ત્રીઓના સ્તન ઉન્નત અને ભરપૂર છે, સમૃદ્ધિથી તેજસ્વી અને દેખાવમાં સુંદર છે.
સૌવર્ણવલયાક્રાન્તા દિવ્યૈર્ વસ્ત્રૈર્ અલંકૃતાઃ કદલીગર્ભસંકાશાઃ પદ્મકિઞ્જલ્કસપ્રભાઃ
સુવર્ણ કાંગણો અને દિવ્ય વસ્ત્રોથી સજ્જ, તેઓ કેળાનાં ફૂલની અંદર જેવી દેખાય છે અને કમળનાં રજકણ જેવી ઝળહળે છે.
બિમ્બાધરપુટાઃ કાન્તાઃ કર્ણાન્તાયતલોચનાઃ સુમુખાશ્ ચારુકેશાશ્ ચ હાવભાવાવનામિતાઃ
પાકેલા બિંબફળ જેવી લાલ ઓઠવાળી, કાન સુધી લાંબી આંખો, સુંદર ચહેરા અને મોહક વાળવાળી, ચાલ અને હાવભાવમાં મનોહર છે.