સ્થાનં જગત્પતે મહ્યામ્ ઉત્કૃષ્ટં ચ યદ્ ઉચ્યતે સર્વેષામ્ ઉત્તમં સ્થાનં બ્રૂહિ મે પુરુષોત્તમ
હે જગતના સ્વામી, બધા સ્થળોમાં શ્રેષ્ઠ એવા, સર્વોત્તમ સ્થાન કયું છે તે મને કહો, હે પુરુષોત્તમ.
વિધાતુર્ વચનં શ્રુત્વા તતો ઽહં પ્રોક્તવાન્ પ્રિયે શૃણુ બ્રહ્મન્ પ્રવક્ષ્યામિ નિર્મલં ભુવિ દુર્લભમ્
વિધાતાના વચન સાંભળી, પછી મેં કહ્યું: હે પ્રિય, સાંભળો બ્રહ્મણ, હું પૃથ્વી પરનું શુદ્ધ અને દુર્લભ સ્થાન કહું છું.
ઉત્તમં સર્વક્ષેત્રાણાં ધન્યં સંસારતારણમ્ ગોબ્રાહ્મણહિતં પુણ્યં ચાતુર્વર્ણ્યસુખોદયમ્
બધા પવિત્ર ક્ષેત્રોમાં શ્રેષ્ઠ, ધન્ય, સંસારથી પાર ઉતારનાર, ગાયો અને બ્રાહ્મણો માટે કલ્યાણકારક, અને ચાર વર્ણના સૌને સુખ આપનાર છે.
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં નૄણાં ક્ષેત્રં પરમદુર્લભમ્ મહાપુણ્યં તુ સર્વેષાં સિદ્ધિદં વૈ પિતામહે
એ ક્ષેત્ર મનુષ્યોને ભોગ અને મોક્ષ આપે છે, બહુ દુર્લભ છે, સર્વે માટે મહાપુણ્યદાયક છે અને સિદ્ધિ આપે છે, હે પિતામહ.
તસ્માદ્ આસીત્ સમુત્પન્નં તીર્થરાજં સનાતનમ્ વિખ્યાતં પરમં ક્ષેત્રં ચતુર્યુગનિષેવિતમ્
ત્યાંથી સનાતન તીર્થરાજ ઉત્પન્ન થયો, જે સર્વોત્તમ ક્ષેત્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે અને ચારેય યુગોમાં પૂજાય છે.
સર્વેષામ્ એવ દેવાનામ્ ઋષીણાં બ્રહ્મચારિણામ્ દૈત્યદાનવસિદ્ધાનાં ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્
એ સ્થળ દેવતાઓ, ઋષિઓ, બ્રહ્મચારી, દૈત્ય, દાનવ, સિદ્ધ, ગંધર્વ, નાગ, રાક્ષસ — બધાના વંદનીય છે.
નાગવિદ્યાધરાણાં ચ સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ ઉત્તમઃ પુરુષો યસ્માત્ તસ્માત્ સ પુરુષોત્તમઃ
નાગ, વિદ્યા ધર અને સ્થાવર-જંગમ સર્વે જનો પણ તેની પૂજા કરે છે; કારણ કે ત્યાં ઉત્તમ પુરુષ નિવાસ કરે છે, તેથી તે પુરુષોત્તમ કહેવાય છે.
દક્ષિણસ્યોદધેસ્ તીરે ન્યગ્રોધો યત્ર તિષ્ઠતિ દશયોજનવિસ્તીર્ણં ક્ષેત્રં પરમદુર્લભમ્
દક્ષિણ દરિયાના કિનારે જ્યાં વટવૃક્ષ ઊભો છે, ત્યાં દસ યોજન જેટલું વિશાળ અને અત્યંત દુર્લભ ક્ષેત્ર છે.
યસ્ તુ કલ્પે સમુત્પન્ને મહદુલ્કાનિબર્હણે વિનાશં નૈવમ્ અભ્યેતિ સ્વયં તત્રૈવમ્ આસ્થિતઃ
જે કોઈ કલ્પના આરંભે ત્યાં સ્થિર રહે છે, તેને મહાપ્રલય સમયે પણ વિનાશ થતો નથી.
દૃષ્ટમાત્રે વટે તસ્મિંશ્ છાયામ્ આક્રમ્ય ચાસકૃત્ બ્રહ્મહત્યાત્ પ્રમુચ્યેત પાપેષ્વ્ અન્યેષુ કા કથા
માત્ર એ વટવૃક્ષને જોયા કે વારંવાર તેની છાંયામાં ઊભા રહીએ તો પણ બ્રહ્મહત્યાના પાપથી મુક્તિ મળે છે; તો બીજાં પાપની તો વાત જ શું?
પ્રદક્ષિણા કૃતા યૈસ્ તુ નમસ્કારશ્ ચ જન્તુભિઃ સર્વે વિધૂતપાપ્માનસ્ તે ગતાઃ કેશવાલયમ્
જે પ્રાણીઓએ તેની પરિક્રમા કરી કે નમસ્કાર કર્યા છે, તેમના બધા પાપ દૂર થઈ જાય છે અને તેઓ કેશવનાં ધામે પહોંચી જાય છે.
ન્યગ્રોધસ્યોત્તરે કિંચિદ્ દક્ષિણે કેશવસ્ય તુ પ્રાસાદસ્ તત્ર તિષ્ઠેત્ તુ પદં ધર્મમયં હિ તત્
વટવૃક્ષના થોડું ઉત્તર અને દક્ષિણ બાજુએ કેશવનું મંદિર છે; એ સ્થાન ધર્મથી ભરેલું છે.
પ્રતિમાં તત્ર વૈ દૃષ્ટ્વા સ્વયં દેવેન નિર્મિતામ્ અનાયાસેન વૈ યાન્તિ ભુવનં મે તતો નરાઃ
ત્યાં ભગવાને પોતે બનાવેલી પ્રતિમા જોવાથી, લોકો સહેલાઈથી મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.
ગચ્છમાનાંસ્ તુ તાન્ પ્રેક્ષ્ય એકદા ધર્મરાટ્ પ્રિયે મદન્તિકમ્ અનુપ્રાપ્ય પ્રણમ્ય શિરસાબ્રવીત્
એક વખત, તેઓ જતા હતા ત્યારે, ધર્મરાજે, હે પ્રિય, મને મળીને, માથું ઝુકાવી કહ્યું:
નમસ્ તે ભગવન્ દેવ લોકનાથ જગત્પતે ક્ષીરોદવાસિનં દેવં શેષભોગાનુશાયિનમ્
હે ભગવાન, હે દેવ, હે લોકનાથ, હે જગતપતિ, ક્ષીરસાગરમાં નિવાસ કરતા, શેષનાગ પર શયન કરતા દેવ, તમને વંદન છે.
વરં વરેણ્યં વરદં કર્તારમ્ અકૃતં પ્રભુમ્ વિશ્વેશ્વરમ્ અજં વિષ્ણું સર્વજ્ઞમ્ અપરાજિતમ્
વર આપનારા, શ્રેષ્ઠ, આશીર્વાદ આપનારા, સર્જનહાર, અજન્મા, સર્વના સ્વામી, વિશ્વના ઈશ્વર, અજ, સર્વજ્ઞ, અપરાજિત વિષ્ણુ.
નીલોત્પલદલશ્યામં પુણ્ડરીકનિભેક્ષણમ્ સર્વજ્ઞં નિર્ગુણં શાન્તં જગદ્ધાતારમ્ અવ્યયમ્
નીલ કમળની પાંખડી જેવો શ્યામ, કમળ જેવી આંખો, સર્વજ્ઞ, ગુણરહિત, શાંત, જગતને ધારણ કરનાર, અવિનાશી.
સર્વલોકવિધાતારં સર્વલોકસુખાવહમ્ પુરાણં પુરુષં વેદ્યં વ્યક્તાવ્યક્તં સનાતનમ્
બધા લોકના સર્જનહાર, બધાને સુખ આપનારા, પ્રાચીન પુરુષ, જાણવાને યોગ્ય, પ્રગટ અને અપ્રગટ, સનાતન.
પરાવરાણાં સ્રષ્ટારં લોકનાથં જગદ્ગુરુમ્ શ્રીવત્સોરસ્કસંયુક્તં વનમાલાવિભૂષિતમ્
હું સર્વના, ઊંચા અને નીચા બધાના સર્જનહાર, લોકોના સ્વામી, જગતના ગુરુ, જેમના છાતી પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન શોભે છે અને વનમાલાથી સજ્જ છે, એવા ભગવાનને વંદન કરું છું.
પીતવસ્ત્રં ચતુર્બાહું શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ હારકેયૂરસંયુક્તં મુકુટાઙ્ગદધારિણમ્
પીળા વસ્ત્રો ધારણ કરનાર, ચાર ભુજાવાળા, શંખ, ચક્ર અને ગદા પકડી રહેલા, હાર અને કાંડા પર કયૂર પહેરેલા, મસ્તક પર મુગુટ અને હાથમાં કડાં ધરાવનાર એવા ભગવાનને વંદન કરું છું.
સર્વલક્ષણસંપૂર્ણં સર્વેન્દ્રિયવિવર્જિતમ્ કૂટસ્થમ્ અચલં સૂક્ષ્મં જ્યોતીરૂપં સનાતનમ્
જેમાં સર્વ શુભ લક્ષણો પૂર્ણ છે, જે સર્વ ઇન્દ્રિયોથી પર છે, અડગ, અચળ, અતિ સૂક્ષ્મ, પ્રકાશરૂપ અને શાશ્વત છે, એવા ભગવાનને વંદન કરું છું.
ભાવાભાવવિનિર્મુક્તં વ્યાપિનં પ્રકૃતેઃ પરમ્ નમસ્યામિ જગન્નાથમ્ ઈશ્વરં સુખદં પ્રભુમ્
જે ભાવ અને અભાવથી મુક્ત છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે, પ્રકૃતિથી પર છે, જગતના સ્વામી, સુખ આપનાર અને સર્વશક્તિમાન એવા ઈશ્વરને હું નમસ્કાર કરું છું.
ઇત્ય્ એવં ધર્મરાજસ્ તુ પુરા ન્યગ્રોધસંનિધૌ સ્તુત્વા નાનાવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ પ્રણામમ્ અકરોત્ તદા
આ રીતે, પ્રાચીન સમયમાં, ધર્મરાજાએ વટવૃક્ષની પાસે વિવિધ સ્તોત્રોથી ભગવાનની સ્તુતિ કરી અને પછી વંદન કર્યું.
તં દૃષ્ટ્વા તુ મહાભાગે પ્રણતં પ્રાઞ્જલિસ્થિતમ્ સ્તોત્રસ્ય કારણં દેવિ પૃષ્ટવાન્ અહમ્ અન્તકમ્
હે દેવી, જ્યારે મેં તે મહાન આત્માને જોડેલા હાથથી નમન કરતા જોયા, ત્યારે હું, અંતક, એ સ્તુતિનું કારણ પૂછ્યું.
વૈવસ્વત મહાબાહો સર્વદેવોત્તમો હ્ય્ અસિ કિમર્થં સ્તુતવાન્ માં ત્વં સંક્ષેપાત્ તદ્ બ્રવીહિ મે
હે વૈવસ્વત, મહાબાહુ, સર્વ દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તું શા માટે મારી સ્તુતિ કરી છે? એ વાત સંક્ષિપ્તમાં મને કહો.
અસ્મિન્ન્ આયતને પુણ્યે વિખ્યાતે પુરુષોત્તમે ઇન્દ્રનીલમયી શ્રેષ્ઠા પ્રતિમા સાર્વકામિકી
આ પવિત્ર અને પ્રસિદ્ધ પુરુષોત્તમ ધામમાં, ઇન્દ્રનીલમણિથી બનેલી શ્રેષ્ઠ પ્રતિમા છે, જે સર્વ ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે.
તાં દૃષ્ટ્વા પુણ્ડરીકાક્ષ ભાવેનૈકેન શ્રદ્ધયા શ્વેતાખ્યં ભવનં યાન્તિ નિષ્કામાશ્ ચૈવ માનવાઃ
જે મનુષ્યો એ પ્રતિમાને એકાગ્ર ભાવ અને શ્રદ્ધાથી જુએ છે, હે કમળનેત્ર, અને જેઓ નિષ્કામ છે, તેઓ 'શ્વેત' નામના ધામને પ્રાપ્ત કરે છે.
અતઃ કર્તું ન શક્નોમિ વ્યાપારમ્ અરિસૂદન પ્રસીદ સુમહાદેવ સંહર પ્રતિમાં વિભો
હું હવે મારા કાર્ય કરી શકતો નથી, હે શત્રુઓના વિનાશક, કૃપા કરો, હે મહાદેવ, અને હે પ્રભુ, એ પ્રતિમાને પાછી ખેંચો.
શ્રુત્વા વૈવસ્વતસ્યૈતદ્ વાક્યમ્ એતદ્ ઉવાચ હ યમ તાં ગોપયિષ્યામિ સિકતાભિઃ સમન્તતઃ
વૈવસ્વતના એ વચન સાંભળી, યમરાજાએ કહ્યું: 'હું એ પ્રતિમાને ચારે બાજુ રેતીથી ઢાંકી દઈશ.'
તતઃ સા પ્રતિમા દેવિ વલ્લિભિર્ ગોપિતા મયા યથા તત્ર ન પશ્યન્તિ મનુજાઃ સ્વર્ગકાઙ્ક્ષિણઃ
પછી, હે દેવી, મેં એ પ્રતિમાને વલ્લીઓથી ઢાંકી દીધી, જેથી સ્વર્ગની ઇચ્છા રાખતા મનુષ્યો તેને ત્યાં જોઈ ન શકે.