યત્ કિંચિજ્ જીવસંજ્ઞં તુ તૃણગુલ્મપિપીલિકમ્ બ્રહ્મા ભૂત્વા જગત્ સર્વં નિર્મમે સ ચરાચરમ્
ઘાસ, ઝાડ-ઝાંખર, પિપળીકાથી લઈને જે કંઈ જીવ તરીકે ઓળખાય છે, એ બધું બ્રહ્માએ પોતે સર્વરૂપ બની, આખું જગત – જંગમ અને અજંગમ – સર્જ્યું.
દક્ષિણાઙ્ગે તથાત્માનં સંચિન્ત્ય પુરુષં સ્વયમ્ વામે ચૈવ તુ નારીં સ દ્વિધા ભૂતમ્ અકલ્પયત્
પછી બ્રહ્માએ પોતાના જ દક્ષિણ ભાગમાંથી પુરુષ અને વામ ભાગમાંથી સ્ત્રીનું મનન કરીને, પોતાને બે ભાગે વિભાજિત કર્યા.
તતઃ પ્રભૃતિ લોકે ઽસ્મિન્ પ્રજા મૈથુનસંભવાઃ અધમોત્તમમધ્યાશ્ ચ મમ ક્ષેત્રાણિ યાનિ ચ
ત્યાંથી આ લોકમાં સર્વ પ્રજાઓનું જન્મ મૈથુનથી થવા લાગ્યું – નીચ, મધ્યમ અને ઉત્તમ જાતિઓ, તથા મારા ક્ષેત્રો પણ એ રીતે ઉત્પન્ન થયા.
એવં સંચિન્ત્ય દેવો ઽસૌ પુરા સલિલયોનિજઃ જગામ ધ્યાનમ્ આસ્થાય વાસુદેવાત્મિકાં તનુમ્
એ રીતે વિચાર કરીને, એ પ્રાચીન, જળમાંથી જન્મેલા દેવતાએ ધ્યાનમાં સ્થિર રહી, વાસુદેવમય સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
ધ્યાનમાત્રેણ દેવેન સ્વયમ્ એવ જનાર્દનઃ તસ્મિન્ ક્ષણે સમુત્પન્નઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્
માત્ર ધ્યાનથી જ, દેવતાના મનનથી, જનાર્દન પોતે એ ક્ષણે, હજાર આંખો અને હજાર પગવાળો સ્વરૂપ ધારણ કરીને પ્રગટ થયો.
સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ પુણ્ડરીકનિભેક્ષણઃ સલિલધ્વાન્તમેઘાભઃ શ્રીમાઞ્ શ્રીવત્સલક્ષણઃ
હજારો માથાવાળો પુરુષ, કમળ જેવી આંખો ધરાવતો, જળમય વાદળ જેવો શ્યામ, તેજસ્વી અને શ્રીવત્સ ચિહ્નથી યુક્ત હતો.
અપશ્યત્ સહસા તં તુ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ આસનૈર્ અર્ઘ્યપાદ્યૈશ્ ચ અક્ષતૈર્ અભિનન્દ્ય ચ
લોકોના પિતામહ બ્રહ્માએ, અચાનક તેને જોયો અને આસન, પાદ્ય, અર્જ્ય તથા અક્ષતથી તેની પુષ્કળ આવકારવિધિ કરી.
તુષ્ટાવ પરમૈઃ સ્તોત્રૈર્ વિરિઞ્ચિઃ સુસમાહિતઃ તતો ઽહમ્ ઉક્તવાન્ દેવં બ્રહ્માણં કમલોદ્ભવમ્ કારણં વદ માં તાત મમ ધ્યાનસ્ય સાંપ્રતમ્
વિરિંચિએ, એકાગ્ર ચિત્તથી, શ્રેષ્ઠ સ્તોત્રોથી તેની સ્તુતિ કરી. ત્યારબાદ મેં કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માને કહ્યું: 'હે પ્રિય, મારા આ ધ્યાનનું કારણ કહો.'
જગદ્ધિતાય દેવેશ મર્ત્યલોકૈશ્ ચ દુર્લભમ્ સ્વર્ગદ્વારસ્ય માર્ગાણિ યજ્ઞદાનવ્રતાનિ ચ
'હે દેવેશ, જગતના કલ્યાણ માટે અને મરણધર્મી લોકો માટે, જે સ્વર્ગમાર્ગ દુર્લભ છે, એ યજ્ઞ, દાન અને વ્રત જેવા સ્વર્ગમાર્ગો વિશે—'
યોગઃ સત્યં તપઃ શ્રદ્ધા તીર્થાનિ વિવિધાનિ ચ વિહાય સર્વમ્ એતેષાં સુખં તત્સાધનં વદ
'યોગ, સત્ય, તપ, શ્રદ્ધા અને વિવિધ તીર્થો – આ બધું છોડીને, જેનાથી સુખ પ્રાપ્ત થાય છે એ સાધન મને કહો.'
સ્થાનં જગત્પતે મહ્યામ્ ઉત્કૃષ્ટં ચ યદ્ ઉચ્યતે સર્વેષામ્ ઉત્તમં સ્થાનં બ્રૂહિ મે પુરુષોત્તમ
હે જગતના સ્વામી, બધા સ્થળોમાં શ્રેષ્ઠ એવા, સર્વોત્તમ સ્થાન કયું છે તે મને કહો, હે પુરુષોત્તમ.
વિધાતુર્ વચનં શ્રુત્વા તતો ઽહં પ્રોક્તવાન્ પ્રિયે શૃણુ બ્રહ્મન્ પ્રવક્ષ્યામિ નિર્મલં ભુવિ દુર્લભમ્
વિધાતાના વચન સાંભળી, પછી મેં કહ્યું: હે પ્રિય, સાંભળો બ્રહ્મણ, હું પૃથ્વી પરનું શુદ્ધ અને દુર્લભ સ્થાન કહું છું.
ઉત્તમં સર્વક્ષેત્રાણાં ધન્યં સંસારતારણમ્ ગોબ્રાહ્મણહિતં પુણ્યં ચાતુર્વર્ણ્યસુખોદયમ્
બધા પવિત્ર ક્ષેત્રોમાં શ્રેષ્ઠ, ધન્ય, સંસારથી પાર ઉતારનાર, ગાયો અને બ્રાહ્મણો માટે કલ્યાણકારક, અને ચાર વર્ણના સૌને સુખ આપનાર છે.
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં નૄણાં ક્ષેત્રં પરમદુર્લભમ્ મહાપુણ્યં તુ સર્વેષાં સિદ્ધિદં વૈ પિતામહે
એ ક્ષેત્ર મનુષ્યોને ભોગ અને મોક્ષ આપે છે, બહુ દુર્લભ છે, સર્વે માટે મહાપુણ્યદાયક છે અને સિદ્ધિ આપે છે, હે પિતામહ.
તસ્માદ્ આસીત્ સમુત્પન્નં તીર્થરાજં સનાતનમ્ વિખ્યાતં પરમં ક્ષેત્રં ચતુર્યુગનિષેવિતમ્
ત્યાંથી સનાતન તીર્થરાજ ઉત્પન્ન થયો, જે સર્વોત્તમ ક્ષેત્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે અને ચારેય યુગોમાં પૂજાય છે.
સર્વેષામ્ એવ દેવાનામ્ ઋષીણાં બ્રહ્મચારિણામ્ દૈત્યદાનવસિદ્ધાનાં ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્
એ સ્થળ દેવતાઓ, ઋષિઓ, બ્રહ્મચારી, દૈત્ય, દાનવ, સિદ્ધ, ગંધર્વ, નાગ, રાક્ષસ — બધાના વંદનીય છે.
નાગવિદ્યાધરાણાં ચ સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ ઉત્તમઃ પુરુષો યસ્માત્ તસ્માત્ સ પુરુષોત્તમઃ
નાગ, વિદ્યા ધર અને સ્થાવર-જંગમ સર્વે જનો પણ તેની પૂજા કરે છે; કારણ કે ત્યાં ઉત્તમ પુરુષ નિવાસ કરે છે, તેથી તે પુરુષોત્તમ કહેવાય છે.
દક્ષિણસ્યોદધેસ્ તીરે ન્યગ્રોધો યત્ર તિષ્ઠતિ દશયોજનવિસ્તીર્ણં ક્ષેત્રં પરમદુર્લભમ્
દક્ષિણ દરિયાના કિનારે જ્યાં વટવૃક્ષ ઊભો છે, ત્યાં દસ યોજન જેટલું વિશાળ અને અત્યંત દુર્લભ ક્ષેત્ર છે.
યસ્ તુ કલ્પે સમુત્પન્ને મહદુલ્કાનિબર્હણે વિનાશં નૈવમ્ અભ્યેતિ સ્વયં તત્રૈવમ્ આસ્થિતઃ
જે કોઈ કલ્પના આરંભે ત્યાં સ્થિર રહે છે, તેને મહાપ્રલય સમયે પણ વિનાશ થતો નથી.
દૃષ્ટમાત્રે વટે તસ્મિંશ્ છાયામ્ આક્રમ્ય ચાસકૃત્ બ્રહ્મહત્યાત્ પ્રમુચ્યેત પાપેષ્વ્ અન્યેષુ કા કથા
માત્ર એ વટવૃક્ષને જોયા કે વારંવાર તેની છાંયામાં ઊભા રહીએ તો પણ બ્રહ્મહત્યાના પાપથી મુક્તિ મળે છે; તો બીજાં પાપની તો વાત જ શું?
પ્રદક્ષિણા કૃતા યૈસ્ તુ નમસ્કારશ્ ચ જન્તુભિઃ સર્વે વિધૂતપાપ્માનસ્ તે ગતાઃ કેશવાલયમ્
જે પ્રાણીઓએ તેની પરિક્રમા કરી કે નમસ્કાર કર્યા છે, તેમના બધા પાપ દૂર થઈ જાય છે અને તેઓ કેશવનાં ધામે પહોંચી જાય છે.
ન્યગ્રોધસ્યોત્તરે કિંચિદ્ દક્ષિણે કેશવસ્ય તુ પ્રાસાદસ્ તત્ર તિષ્ઠેત્ તુ પદં ધર્મમયં હિ તત્
વટવૃક્ષના થોડું ઉત્તર અને દક્ષિણ બાજુએ કેશવનું મંદિર છે; એ સ્થાન ધર્મથી ભરેલું છે.
પ્રતિમાં તત્ર વૈ દૃષ્ટ્વા સ્વયં દેવેન નિર્મિતામ્ અનાયાસેન વૈ યાન્તિ ભુવનં મે તતો નરાઃ
ત્યાં ભગવાને પોતે બનાવેલી પ્રતિમા જોવાથી, લોકો સહેલાઈથી મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.
ગચ્છમાનાંસ્ તુ તાન્ પ્રેક્ષ્ય એકદા ધર્મરાટ્ પ્રિયે મદન્તિકમ્ અનુપ્રાપ્ય પ્રણમ્ય શિરસાબ્રવીત્
એક વખત, તેઓ જતા હતા ત્યારે, ધર્મરાજે, હે પ્રિય, મને મળીને, માથું ઝુકાવી કહ્યું:
નમસ્ તે ભગવન્ દેવ લોકનાથ જગત્પતે ક્ષીરોદવાસિનં દેવં શેષભોગાનુશાયિનમ્
હે ભગવાન, હે દેવ, હે લોકનાથ, હે જગતપતિ, ક્ષીરસાગરમાં નિવાસ કરતા, શેષનાગ પર શયન કરતા દેવ, તમને વંદન છે.
વરં વરેણ્યં વરદં કર્તારમ્ અકૃતં પ્રભુમ્ વિશ્વેશ્વરમ્ અજં વિષ્ણું સર્વજ્ઞમ્ અપરાજિતમ્
વર આપનારા, શ્રેષ્ઠ, આશીર્વાદ આપનારા, સર્જનહાર, અજન્મા, સર્વના સ્વામી, વિશ્વના ઈશ્વર, અજ, સર્વજ્ઞ, અપરાજિત વિષ્ણુ.
નીલોત્પલદલશ્યામં પુણ્ડરીકનિભેક્ષણમ્ સર્વજ્ઞં નિર્ગુણં શાન્તં જગદ્ધાતારમ્ અવ્યયમ્
નીલ કમળની પાંખડી જેવો શ્યામ, કમળ જેવી આંખો, સર્વજ્ઞ, ગુણરહિત, શાંત, જગતને ધારણ કરનાર, અવિનાશી.
સર્વલોકવિધાતારં સર્વલોકસુખાવહમ્ પુરાણં પુરુષં વેદ્યં વ્યક્તાવ્યક્તં સનાતનમ્
બધા લોકના સર્જનહાર, બધાને સુખ આપનારા, પ્રાચીન પુરુષ, જાણવાને યોગ્ય, પ્રગટ અને અપ્રગટ, સનાતન.
પરાવરાણાં સ્રષ્ટારં લોકનાથં જગદ્ગુરુમ્ શ્રીવત્સોરસ્કસંયુક્તં વનમાલાવિભૂષિતમ્
હું સર્વના, ઊંચા અને નીચા બધાના સર્જનહાર, લોકોના સ્વામી, જગતના ગુરુ, જેમના છાતી પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન શોભે છે અને વનમાલાથી સજ્જ છે, એવા ભગવાનને વંદન કરું છું.
પીતવસ્ત્રં ચતુર્બાહું શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ હારકેયૂરસંયુક્તં મુકુટાઙ્ગદધારિણમ્
પીળા વસ્ત્રો ધારણ કરનાર, ચાર ભુજાવાળા, શંખ, ચક્ર અને ગદા પકડી રહેલા, હાર અને કાંડા પર કયૂર પહેરેલા, મસ્તક પર મુગુટ અને હાથમાં કડાં ધરાવનાર એવા ભગવાનને વંદન કરું છું.