એકસ્યાર્થે તુ યો હન્યાદ્ આત્મનો વા પરસ્ય વા બહૂન્ વા પ્રાણિનો ઽનન્તં ભવેત્ તસ્યેહ પાતકમ્
'એકના માટે, પોતાનાં કે બીજાના કે ઘણા જીવના હિત માટે, કોઈને મારી નાખે તો તેને અહીં અનંત પાપ લાગે છે.'
સુખમ્ એધન્તિ બહવો યસ્મિંસ્ તુ નિહતે ઽશુભે તસ્મિન્ હતે નાસ્તિ ભદ્રે પાતકં ચોપપાતકમ્
'જો એક દુષ્ટને મારી નાખવાથી ઘણા સુખી થાય, તો એ દુષ્ટને મારવામાં કોઈ પાપ કે નાના પાપ પણ નથી.'
સો ઽહં પ્રજાનિમિત્તં ત્વાં હનિષ્યામિ વસુંધરે યદિ મે વચનાન્ નાદ્ય કરિષ્યસિ જગદ્ધિતમ્
'એટલે, જો આજે તમે મારા વચન પ્રમાણે જગતનું કલ્યાણ નહીં કરો, તો પ્રજાના હિત માટે હું તમને મારી નાખીશ, હે ધરતી.'
ત્વાં નિહત્યાદ્ય બાણેન મચ્છાસનપરાઙ્મુખીમ્ આત્માનં પ્રથયિત્વાહં પ્રજા ધારયિતા સ્વયમ્
'આજે હું તણેલા બાણથી, મારા આજ્ઞાનું અવમાને કરનારી, તમને મારી નાખીશ; પછી પોતે જ પ્રજાનું પોષણ કરીને પોતાનું નામ પ્રસિદ્ધ કરીશ.'
સા ત્વં શાસનમ્ આસ્થાય મમ ધર્મભૃતાં વરે સંજીવય પ્રજાઃ સર્વાઃ સમર્થા હ્ય્ અસિ ધારણે
હવે, મારા આજ્ઞા પ્રમાણે, ધર્મના શ્રેષ્ઠ પાળક, તું બધાં જીવોને ફરી જીવંત કર, કેમ કે તેમને પોષવાની તારી શક્તિ છે.
દુહિતૃત્વં ચ મે ગચ્છ તત એનમ્ અહં શરમ્ નિયચ્છેયં ત્વદ્વધાર્થમ્ ઉદ્યન્તં ઘોરદર્શનમ્
મારી દીકરી બની જા, પછી હું આ ભયાનક અને ભયજનક બાણને, જે તારી હત્યા માટે ઊભો થયો છે, રોકી લઈશ.
સર્વમ્ એતદ્ અહં વીર વિધાસ્યામિ ન સંશયઃ વત્સં તુ મમ સંપશ્ય ક્ષરેયં યેન વત્સલા
હે વીર, આ બધું હું નિશ્ચિતપણે કરીશ—એમાં શંકા નથી; પણ, હે સ્નેહાળ, મારા વાછરડાને જો, જેના માટે હું પોતે પણ સર્વસ્વ ગુમાવી દઉં.
સમાં ચ કુરુ સર્વત્ર માં ત્વં ધર્મભૃતાં વર યથા વિસ્યન્દમાનં મે ક્ષીરં સર્વત્ર ભાવયેત્
હે ધર્મના શ્રેષ્ઠ પાળક, તું મને સર્વત્ર સમાન બનાવી દે, જેથી મારું દૂધ સર્વત્ર વહે અને બધે મળે.
તત ઉત્સારયામ્ આસ શૈલાઞ્ શતસહસ્રશઃ ધનુષ્કોટ્યા તદા વૈણ્યસ્ તેન શૈલા વિવર્ધિતાઃ
પછી, વેણ્યએ પોતાના ધનુષ્યની ટોચથી લાખો પર્વતો દૂર ખસેડી દીધા, અને તેના કારણે એ પર્વતો વધ્યા.
નહિ પૂર્વવિસર્ગે વૈ વિષમે પૃથિવીતલે સંવિભાગઃ પુરાણાં વા ગ્રામાણાં વાભવત્ તદા
પહેલા સર્જનમાં, પૃથ્વી ઉપર અસમાનતા હતી, એ સમયે જૂના પ્રદેશો કે ગામડાંઓનું વિભાજન નહોતું.
ન સસ્યાનિ ન ગોરક્ષ્યં ન કૃષિર્ ન વણિક્પથઃ નૈવ સત્યાનૃતં ચાસીન્ ન લોભો ન ચ મત્સરઃ
ત્યારે પાક, ગાયચરાવવું, ખેતી કે વેપારના રસ્તા નહોતા; ન તો સત્ય કે અસત્ય હતું, ન લોભ કે ઈર્ષ્યા.
વૈવસ્વતે ઽન્તરે તસ્મિન્ સાંપ્રતં સમુપસ્થિતે વૈણ્યાત્ પ્રભૃતિ વૈ વિપ્રાઃ સર્વસ્યૈતસ્ય સંભવઃ
વૈવસ્વતના સમયગાળામાં, હે બ્રાહ્મણો, વેણ્યથી શરૂ કરીને આ બધાનો આરંભ થયો.
યત્ર યત્ર સમં ત્વ્ અસ્યા ભૂમેર્ આસીત્ તદા દ્વિજાઃ તત્ર તત્ર પ્રજાઃ સર્વા નિવાસં સમરોચયન્
જ્યાં જ્યાં પૃથ્વી પર સમાનતા હતી, હે દ્વિજો, ત્યાં ત્યાં બધા જીવોએ વસવાટ કરવા પસંદ કર્યું.
આહારઃ ફલમૂલાનિ પ્રજાનામ્ અભવત્ તદા કૃચ્છ્રેણ મહતા યુક્ત ઇત્ય્ એવમ્ અનુશુશ્રુમ
ત્યારે praja-ઓનું ખોરાક ફળ અને મૂળ હતું, જે તેમને બહુ મુશ્કેલીથી મળતું—આવું અમે સાંભળ્યું છે.
સ કલ્પયિત્વા વત્સં તુ મનું સ્વાયંભુવં પ્રભુમ્ સ્વપાણૌ પુરુષવ્યાઘ્રો દુદોહ પૃથિવીં તતઃ
પછી, મનુ સ્વાયંભુવને વાછરડું બનાવી, એ પુરુષશ્રેષ્ઠે પોતાની જ હાથથી પૃથ્વીનું દૂધ દોહ્યું.
સસ્યજાતાનિ સર્વાણિ પૃથુર્ વૈણ્યઃ પ્રતાપવાન્ તેનાન્નેન પ્રજાઃ સર્વા વર્તન્તે ઽદ્યાપિ સર્વશઃ
પૃથુ વેણ્યે સર્વ પ્રકારના પાક પેદા કર્યા; એ અનથી આજે પણ બધા જીવો જીવંત છે.
ઋષયશ્ ચ તદા દેવાઃ પિતરો ઽથ સરીસૃપાઃ દૈત્યા યક્ષાઃ પુણ્યજના ગન્ધર્વાઃ પર્વતા નગાઃ
પછી, ઋષિઓ, દેવો, પિતૃઓ, સરીસૃપો, દૈત્યો, યક્ષો, પુણ્યાત્માઓ, ગંધર્વો, પર્વતો અને વૃક્ષો—
એતે પુરા દ્વિજશ્રેષ્ઠા દુદુહુર્ ધરણીં કિલ ક્ષીરં વત્સશ્ ચ પાત્રં ચ તેષાં દોગ્ધા પૃથક્ પૃથક્
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, એ બધાએ એક સમયે પૃથ્વીનું દૂધ દોહ્યું; દરેક માટે અલગ વાછરડું, પાત્ર અને દોહનાર હતો.
ઋષીણામ્ અભવત્ સોમો વત્સો દોગ્ધા બૃહસ્પતિઃ ક્ષીરં તેષાં તપો બ્રહ્મ પાત્રં છન્દાંસિ ભો દ્વિજાઃ
ઋષિઓ માટે વાછરડું સોમ હતો, દોહનાર બૃહસ્પતિ; એમનું દૂધ તપ અને બ્રહ્મ હતું, અને પાત્ર વેદો હતા, હે બ્રાહ્મણો.
દેવાનાં કાઞ્ચનં પાત્રં વત્સસ્ તેષાં શતક્રતુઃ ક્ષીરમ્ ઓજસ્કરં ચૈવ દોગ્ધા ચ ભગવાન્ રવિઃ
દેવો માટે પાત્ર સોનાનું હતું, વાછરડું ઇન્દ્ર હતો; એમનું દૂધ તેજ હતું, અને દોહનાર ભગવાન રવિ હતા.
પિતૄણાં રાજતં પાત્રં યમો વત્સઃ પ્રતાપવાન્ અન્તકશ્ ચાભવદ્ દોગ્ધા ક્ષીરં તેષાં સુધા સ્મૃતા
પિતૃઓ માટે પાત્ર ચાંદીનું હતું, વાછરડું યમ હતો, દોહનાર અંતક; એમનું દૂધ અમૃત કહેવાય છે.
નાગાનાં તક્ષકો વત્સઃ પાત્રં ચાલાબુસંજ્ઞકમ્ દોગ્ધા ત્વ્ ઐરાવતો નાગસ્ તેષાં ક્ષીરં વિષં સ્મૃતમ્
નાગો માટે વાછરડું તક્ષક હતો, પાત્ર અલાબુ કહેવાતું; દોહનાર એિરાવત નાગ હતો, અને એમનું દૂધ ઝેર કહેવાય છે.
અસુરાણાં મધુર્ દોગ્ધા ક્ષીરં માયામયં સ્મૃતમ્ વિરોચનસ્ તુ વત્સો ઽભૂદ્ આયસં પાત્રમ્ એવ ચ
અસુરોમાં ગવાળિયો મધુર હતો, દૂધ માયિક ગણાયું છે. વિરોચન વાછરડો હતો અને પાત્ર લોખંડનું હતું.
યક્ષાણામ્ આમપાત્રં તુ વત્સો વૈશ્રવણઃ પ્રભુઃ દોગ્ધા રજતનાભસ્ તુ ક્ષીરાન્તર્ધાનમ્ એવ ચ
યક્ષોમાં કાચા માટીનું પાત્ર હતું, વાછરડો વૈશ્વરાણું મહારાજ હતો. દૂધ દોહનાર ચાંદી જેવો હતો અને દૂધ છુપાયેલું હતું.
સુમાલી રાક્ષસેન્દ્રાણાં વત્સઃ ક્ષીરં ચ શોણિતમ્ દોગ્ધા રજતનાભસ્ તુ કપાલં પાત્રમ્ એવ ચ
રાક્ષસ રાજાઓમાં સુમાલી વાછરડો હતો, તેમનું દૂધ લોહી હતું. દૂધ દોહનાર ચાંદી જેવો હતો અને પાત્ર ખોપરી હતું.
ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથો વત્સઃ પાત્રં ચ પઙ્કજમ્ દોગ્ધા ચ સુરુચિઃ ક્ષીરં તેષાં ગન્ધઃ શુચિઃ સ્મૃતઃ
ગંધર્વોમાં ચિત્રરથ વાછરડો હતો, પાત્ર કમળનું હતું અને દૂધ દોહનાર સુરુચિ હતી. તેમનું દૂધ શુદ્ધ સુગંધ માનવામાં આવે છે.
શૈલં પાત્રં પર્વતાનાં ક્ષીરં રત્નૌષધીસ્ તથા વત્સસ્ તુ હિમવાન્ આસીદ્ દોગ્ધા મેરુર્ મહાગિરિઃ
પર્વતોમાં પાત્ર પથ્થરનું હતું, દૂધ રત્ન અને ઔષધિ હતું. હિમવાન વાછરડો હતો અને મહામેરુ પર્વત દૂધ દોહનાર હતો.
પ્લક્ષો વત્સસ્ તુ વૃક્ષાણાં દોગ્ધા શાલસ્ તુ પુષ્પિતઃ પાલાશપાત્રં ક્ષીરં ચ ચ્છિન્નદગ્ધપ્રરોહણમ્
વૃક્ષોમાં પ્લક્ષ વાછરડો હતો, ફૂલેલો શાલ દૂધ દોહનાર હતો, પલાશની પાંદડી પાત્ર હતી અને દૂધ કાપેલા, સળગેલા કે ફરી ઉગેલા અંકુર હતા.
સેયં ધાત્રી વિધાત્રી ચ પાવની ચ વસુંધરા ચરાચરસ્ય સર્વસ્ય પ્રતિષ્ઠા યોનિર્ એવ ચ
આ ધરતી પોષક, સર્જનહાર અને પવિત્ર કરનાર છે; તે સર્વ જડ-ચેતનનું આધાર અને ગર્ભસ્થાન છે.
સર્વકામદુઘા દોગ્ધ્રી સર્વસસ્યપ્રરોહણી આસીદ્ ઇયં સમુદ્રાન્તા મેદિની પરિવિશ્રુતા
આ ધરતી સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરનાર ગાય બની, સર્વ પાક ઉગાડનાર બની; સમુદ્ર સુધી વિસ્તરેલી આ મેદિની સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ છે.