આહર્તા સર્વયજ્ઞાનાં હયમેધાદિકૃત્ તથા દાનૈર્ યજ્ઞૈસ્ તપોભિશ્ ચ તત્તુલ્યો નાસ્તિ ભૂપતિઃ
તેમણે સર્વ યજ્ઞો, હયમેદ યજ્ઞ સહિત, કર્યા હતા. દાન, યજ્ઞ અને તપમાં એમના સમાન બીજો કોઈ રાજા નહોતો.
સુવર્ણમણિમુક્તાનાં ગજાશ્વાનાં ચ ભૂપતિઃ પ્રદદૌ વિપ્રમુખ્યેભ્યો યાગે યાગે મહાધનમ્
પ્રત્યેક યજ્ઞમાં તેમણે મુખ્ય બ્રાહ્મણોને ઘણું સોનું, મણિ, મુક્તા, હાથી અને ઘોડા દાનમાં આપ્યા.
હસ્ત્યશ્વરથમુખ્યાનાં કમ્બલાજિનવાસસામ્ રત્નાનાં ધનધાન્યાનામ્ અન્તસ્ તસ્ય ન વિદ્યતે
હાથી, ઘોડા, રથ, ઓઢણ, ચામડા, વસ્ત્રો, રત્ન, ધન અને અનાજ—આ બધું એમના રાજ્યમાં અપરંપાર હતું.
એવં સર્વધનૈર્ યુક્તો ગુણૈઃ સર્વૈર્ અલંકૃતઃ સર્વકામસમૃદ્ધાત્મા કુર્વન્ રાજ્યમ્ અકણ્ટકમ્
આ રીતે સર્વસંપત્તિથી યુક્ત, સર્વગુણોથી શોભિત અને સર્વ ઇચ્છાઓથી તૃપ્ત રહી, તેમણે નિર્વિઘ્ન રાજ્ય ચલાવ્યું.
તસ્યેયં મતિર્ ઉત્પન્ના સર્વયોગેશ્વરં હરિમ્ કથમ્ આરાધયિષ્યામિ ભુક્તિમુક્તિપ્રદં પ્રભુમ્
એમના મનમાં વિચાર આવ્યો: ‘કેવી રીતે હું સર્વ યોગેશ્વર, ભોગ અને મોક્ષ આપનાર શ્રીહરિની ઉપાસના કરું?’
વિચાર્ય સર્વશાસ્ત્રાણિ તન્ત્રાણ્ય્ આગમવિસ્તરમ્ ઇતિહાસપુરાણાનિ વેદાઙ્ગાનિ ચ સર્વશઃ
તેમણે સર્વ શાસ્ત્રો, તંત્રો, આગમો, મહાકાવ્યો, પુરાણો અને તમામ વેદાંગોનું વિચારીને મનન કર્યું.
ધર્મશાસ્ત્રાણિ સર્વાણિ નિયમાન્ ઋષિભાષિતાન્ વેદાઙ્ગાનિ ચ શાસ્ત્રાણિ વિદ્યાસ્થાનાનિ યાનિ ચ
સર્વ ધર્મશાસ્ત્રો, ઋષિઓએ કહેલા નિયમો, વેદાંગો અને જ્ઞાનના બધા સ્ત્રોતોનું તેમણે અધ્યયન કર્યું.
ગુરું સંસેવ્ય યત્નેન બ્રાહ્મણાન્ વેદપારગાન્ આધાય પરમાં કાષ્ઠાં કૃતકૃત્યો ઽભવત્ તદા
તેમણે પોતાના ગુરુ અને વેદમાં પારંગત મુખ્ય બ્રાહ્મણોની શ્રદ્ધાપૂર્વક સેવા કરી અને સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પામીને જીવનસફળતા મેળવી.
સંપ્રાપ્ય પરમં તત્ત્વં વાસુદેવાખ્યમ્ અવ્યયમ્ ભ્રાન્તિજ્ઞાનાદ્ અતીતસ્ તુ મુમુક્ષુઃ સંયતેન્દ્રિયઃ
તેમણે અવિનાશી અને પરમ તત્વ એવા વાસુદેવને પ્રાપ્ત કરી, મોહ અને અજ્ઞાનથી મુક્ત થઈ, ઇન્દ્રિયજિત અને મોક્ષની ઇચ્છા ધરાવનાર બન્યા.
કથમ્ આરાધયિષ્યામિ દેવદેવં સનાતનમ્ પીતવસ્ત્રં ચતુર્બાહું શઙ્ખચક્રગદાધરમ્
‘કેવી રીતે હું પીતાંબરધારી, ચતુર્ભુજ, શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર, શાશ્વત દેવોના દેવની આરાધના કરું?’ એમ વિચાર કર્યો.
વનમાલાવૃતોરસ્કં પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણમ્ શ્રીવત્સોરઃસમાયુક્તં મુકુટાઙ્ગદશોભિતમ્
વનમાલા ધારણ કરનાર, કમળની પાંખડી જેવાં વિશાળ નેત્રો ધરાવતા, શ્રીવત્સથી શોભતા, મુકુટ અને કંકણોથી અલંકૃત એવા ભગવાનનું સ્મરણ કર્યું.
સ્વપુરાત્ સ તુ નિષ્ક્રાન્ત ઉજ્જયિન્યાઃ પ્રજાપતિઃ બલેન મહતા યુક્તઃ સભૃત્યઃ સપુરોહિતઃ
પછી પ્રજાપતિએ પોતાની ઉજ્જયિની નગરીમાંથી મહાન સેના, ભૃત્યો અને પુરોહિતો સાથે વિદાય લીધી.
અનુજગ્મુસ્ તુ તં સર્વે રથિનઃ શસ્ત્રપાણયઃ રથૈર્ વિમાનસંકાશૈઃ પતાકાધ્વજસેવિતૈઃ
બધા રથચાલકો હથિયાર લઈને, ધ્વજાવાળી અને ઝંડાવાળી, સ્વર્ગના વિમાન જેવી સુંદર રથોમાં બેઠા, તે રાજાને અનુસરી રહ્યા હતા.
સાદિનશ્ ચ તથા સર્વે પ્રાસતોમરપાણયઃ અશ્વૈઃ પવનસંકાશૈર્ અનુજગ્મુસ્ તુ તં નૃપમ્
એ જ રીતે બધા ઘોડેસવારો, હાથમાં ભાલા અને ગદા લઈને, પવન જેવી ઝડપી ઘોડાઓ પર બેઠા, એ રાજાને અનુસરી રહ્યા હતા.
હિમવત્સંભવૈર્ મત્તૈર્ વારણૈઃ પર્વતોપમૈઃ ઈષાદન્તૈઃ સદા મત્તૈઃ પ્રચણ્ડૈઃ ષષ્ટિહાયનૈઃ
હિમાલયમાં જન્મેલા, ઉન્મત્ત અને પર્વત જેવા, થોડા વળાં દાંતવાળા, હંમેશા ઉન્માદમાં રહેતા, ભયાનક અને સાઠ વર્ષના હાથીઓ સાથે,
હેમકક્ષૈઃ સપતાકૈર્ ઘણ્ટારવવિભૂષિતૈઃ અનુજગ્મુશ્ ચ તં સર્વે ગજયુદ્ધવિશારદાઃ
સોનાની કવચવાળા, ધ્વજાવાળા અને ઘંટની ધ્વનિથી શોભતા, બધા કુશળ હાથીસવારો એ રાજાને અનુસરી રહ્યા હતા.
અસંખ્યેયાશ્ ચ પાદાતા ધનુષ્પ્રાસાસિપાણયઃ દિવ્યમાલ્યામ્બરધરા દિવ્યગન્ધાનુલેપનાઃ
અનગણિત પગપાળા સૈનિકો, હાથમાં ધનુષ્ય, ભાલા અને તલવાર લઈને, દિવ્ય ફૂલોની વણાવટ અને વસ્ત્રો પહેરીને, દિવ્ય સુગંધથી અંજાયેલા,
અનુજગ્મુશ્ ચ તં સર્વે યુવાનો મૃષ્ટકુણ્ડલાઃ સર્વાસ્ત્રકુશલાઃ શૂરાઃ સદા સંગ્રામલાલસાઃ
બધા યુવાન, ચમકતા કુંડળવાળા, બધા શસ્ત્રોમાં પારંગત, બહાદુર અને હંમેશા યુદ્ધ માટે ઉત્સુક, એ રાજાને અનુસરી રહ્યા હતા.
અન્તઃપુરનિવાસિન્યઃ સ્ત્રિયઃ સર્વાઃ સ્વલંકૃતાઃ બિમ્બૌષ્ઠચારુદશનાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ
અંતઃપુરમાં રહેતી બધી સ્ત્રીઓ, સુંદર રીતે શણગારેલી, બિંબફળ જેવી લાલ ઓઠવાળી અને સુંદર દાંતવાળી, સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભાયમાન,
દિવ્યવસ્ત્રધરાઃ સર્વા દિવ્યમાલ્યવિભૂષિતાઃ દિવ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગાઃ શરચ્ચન્દ્રનિભાનનાઃ
બધી દિવ્ય વસ્ત્રો પહેરેલી, દિવ્ય ફૂલોની વણાવટવાળી, દિવ્ય સુગંધથી અંજાયેલી, અને શરદચંદ્ર જેવી તેજસ્વી ચહેરાવાળી,
સુમધ્યમાશ્ ચારુવેષાશ્ ચારુકર્ણાલકાઞ્ચિતાઃ તામ્બૂલરઞ્જિતમુખા રક્ષિભિશ્ ચ સુરક્ષિતાઃ
સુમધ્યમ, સુંદર વેશવાળી, સુંદર વાળવાળી, તાંબૂલથી લાલ થયેલા મોઢાવાળી અને રક્ષકો દ્વારા સારી રીતે સુરક્ષિત,
યાનૈર્ ઉચ્ચાવચૈઃ શુભ્રૈર્ મણિકાઞ્ચનભૂષિતૈઃ ઉપગીયમાનાસ્ તાઃ સર્વા ગાયનૈઃ સ્તુતિપાઠકૈઃ
ઊંચા-નીચા, ચમકતા અને રત્નો-સોનાથી શોભેલા વાહનોમાં, બધા ગાયક અને સ્તુતિ વાંચનારા સાથે ગાન-વંદનામાં મગ્ન,
વેષ્ટિતાઃ શસ્ત્રહસ્તૈશ્ ચ પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણાઃ બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યા અનુજગ્મુશ્ ચ તં નૃપમ્
શસ્ત્રધારી રક્ષકોથી ઘેરાયેલા, કમળપાંખ જેવી લાંબી આંખવાળા, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય પણ એ રાજાને અનુસરી રહ્યા હતા.
વણિગ્ગ્રામગણાઃ સર્વે નાનાપુરનિવાસિનઃ ધનૈ રત્નૈઃ સુવર્ણૈશ્ ચ સદારાઃ સપરિચ્છદાઃ
બધા વેપારી સમાજો અને વિવિધ શહેરોના લોકો, ધન, રત્ન અને સોનાની સાથે, પોતાની પત્નીઓ અને સહાયકો સાથે,
અસ્ત્રવિક્રયકાશ્ ચૈવ તામ્બૂલપણ્યજીવિનઃ તૃણવિક્રયકાશ્ ચૈવ કાષ્ઠવિક્રયકારકાઃ
હથિયાર વેચનારા, તાંબૂલ વેચીને જીવિકા ચલાવનારા, ઘાસ વેચનારા અને લાકડું વેચનારા,
રઙ્ગોપજીવિનઃ સર્વે માંસવિક્રયિણસ્ તથા તૈલવિક્રયકાશ્ ચૈવ વસ્ત્રવિક્રયકાસ્ તથા
રંગમંચ પરથી જીવન ચલાવનારા, માંસ વેચનારા, તેલ વેચનારા અને કપડા વેચનારા,
ફલવિક્રયિણશ્ ચૈવ પત્ત્રવિક્રયિણસ્ તથા તથા જવસહારાશ્ ચ રજકાશ્ ચ સહસ્રશઃ
ફળ વેચનારા, પાનના પાંદડા વેચનારા, ભાર વહેનારા અને ધોબી, બધા હજારોની સંખ્યામાં,
ગોપાલા નાપિતાશ્ ચૈવ તથાન્યે વસ્ત્રસૂચકાઃ મેષપાલાશ્ ચાજપાલા મૃગપાલાશ્ ચ હંસકાઃ
ગવાળાઓ, નાઈઓ અને કપડા સીવનારા, બકરાં અને માંદડાં ચરાવનારા, હરણ અને હંસો રાખનારા,
ધાન્યવિક્રયિણશ્ ચૈવ સક્તુવિક્રયિણશ્ ચ યે ગુડવિક્રયિકાશ્ ચૈવ તથા લવણજીવિનઃ
અનાજ વેચનારા, સત્તુ વેચનારા, ગોળ વેચનારા અને મીઠું વેચીને જીવન ચલાવનારા,
ગાયના નર્તકાશ્ ચૈવ તથા મઙ્ગલપાઠકાઃ શૈલૂષાઃ કથકાશ્ ચૈવ પુરાણાર્થવિશારદાઃ
ગાયક, નૃત્યકાર, મંગળ ગીત ગાવનારા, નાટક કરનારા, વાર્તાકાર અને પુરાણના અર્થમાં નિપુણ લોકો.