માતરશ્ ચ મુનિશ્રેષ્ઠાઃ સર્વકામફલપ્રદાઃ દૃષ્ટ્વા તાન્ વિધિવદ્ ભક્ત્યા સંપૂજ્ય પ્રણિપત્ય ચ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, ત્યાં માતાઓ પણ છે, જે સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપનાર છે; તેમને યોગ્ય વિધિ અને ભક્તિથી પૂજી, વંદન કરીને—
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો નરો યાતિ ત્રિવિષ્ટપમ્ એવં સા નગરી રમ્યા રાજસિંહેન પાલિતા
એ મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ સ્વર્ગમાં જાય છે; એવી સુંદર નગરી રાજસિંહે શાસિત છે.
નિત્યોત્સવપ્રમુદિતા યથેન્દ્રસ્યામરાવતી પુરાષ્ટાદશસંયુક્તા સુવિસ્તીર્ણચતુષ્પથા
એ નગરીમાં હંમેશા ઉત્સવોની ખુશી રહે છે, જેમ ઇન્દ્રની અમરાવતીમાં હોય છે; તે અઢાર દરવાજાવાળી અને વિશાળ ચૌકડી રસ્તાઓથી યુક્ત છે.
ધનુર્જ્યાઘોષનિનદા સિદ્ધસંગમભૂષિતા વિદ્યાવદ્ગણભૂયિષ્ઠા વેદનિર્ઘોષનાદિતા
ત્યાં ધનુષ્યની તાણની ધ્વનિ ગૂંજાય છે, સિદ્ધોનું સંગમ છે, વિદ્વાનોની સભાઓથી ભરપૂર છે અને વેદના પઠનથી ગુંજતી રહે છે.
ઇતિહાસપુરાણાનિ શાસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ કાવ્યાલાપકથાશ્ ચૈવ શ્રૂયન્તે ઽહર્નિશં દ્વિજાઃ
મહાભારત, પુરાણો, અનેક શાસ્ત્રો અને કાવ્યકથાઓ, આ બધું દિવસ-રાત તમે બધા દ્વિજોને સાંભળવામાં આવે છે.
એવં મયા ગુણાઢ્યા સા તદુયિની?? સમુદાહૃતા યસ્યાં રાજાભવત્ પૂર્વમ્ ઇન્દ્રદ્યુમ્નો મહામતિઃ
હું એ પવિત્ર ભૂમિનું વર્ણન કર્યું, જે ગુણોથી ભરપૂર છે, જ્યાં પહેલાં મહાન બુદ્ધિશાળી રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્ન જન્મ્યા હતા.
તસ્યાં સ નૃપતિઃ પૂર્વં કુર્વન્ રાજ્યમ્ અનુત્તમમ્ પાલયામ્ આસ મતિમાન્ પ્રજાઃ પુત્રાન્ ઇવૌરસાન્
એ જ ભૂમિમાં એ બુદ્ધિશાળી રાજાએ એક સમયે શ્રેષ્ઠ રાજ્ય ચલાવ્યું અને પ્રજાને પોતાના સંતાનની જેમ સંભાળી.
સત્યવાદી મહાપ્રાજ્ઞઃ શૂરઃ સર્વગુણાકરઃ મતિમાન્ ધર્મસંપન્નઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ
એ રાજા સત્યવચન, મહાન જ્ઞાન, પરાક્રમ અને સર્વગુણોથી યુક્ત, બુદ્ધિશાળી, ધર્મમાં સ્થિર અને શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
સત્યવાઞ્ શીલવાન્ દાન્તઃ શ્રીમાન્ પરપુરંજયઃ આદિત્ય ઇવ તેજોભી રૂપૈર્ આશ્વિનયોર્ ઇવ
સત્ય બોલનાર, સારા સ્વભાવવાળા, ઇન્દ્રિયજિત, તેજસ્વી, દુશ્મનના શહેરો જીતનારા, સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતા અને અશ્વિનીકુમારો જેવું રૂપ ધરાવતા હતા.
વર્ધમાનસુરાશ્ચર્યઃ શક્રતુલ્યપરાક્રમઃ શારદેન્દુર્ ઇવાભાતિ લક્ષણૈઃ સમલંકૃતઃ
તેમના આશ્ચર્યજનક કાર્યો સતત વધતા જતા, પરાક્રમમાં ઇન્દ્ર સમાન, અને શુભ લક્ષણોથી શોભતા, શરદપૂનમના ચંદ્ર જેવા પ્રકાશમાન હતા.
આહર્તા સર્વયજ્ઞાનાં હયમેધાદિકૃત્ તથા દાનૈર્ યજ્ઞૈસ્ તપોભિશ્ ચ તત્તુલ્યો નાસ્તિ ભૂપતિઃ
તેમણે સર્વ યજ્ઞો, હયમેદ યજ્ઞ સહિત, કર્યા હતા. દાન, યજ્ઞ અને તપમાં એમના સમાન બીજો કોઈ રાજા નહોતો.
સુવર્ણમણિમુક્તાનાં ગજાશ્વાનાં ચ ભૂપતિઃ પ્રદદૌ વિપ્રમુખ્યેભ્યો યાગે યાગે મહાધનમ્
પ્રત્યેક યજ્ઞમાં તેમણે મુખ્ય બ્રાહ્મણોને ઘણું સોનું, મણિ, મુક્તા, હાથી અને ઘોડા દાનમાં આપ્યા.
હસ્ત્યશ્વરથમુખ્યાનાં કમ્બલાજિનવાસસામ્ રત્નાનાં ધનધાન્યાનામ્ અન્તસ્ તસ્ય ન વિદ્યતે
હાથી, ઘોડા, રથ, ઓઢણ, ચામડા, વસ્ત્રો, રત્ન, ધન અને અનાજ—આ બધું એમના રાજ્યમાં અપરંપાર હતું.
એવં સર્વધનૈર્ યુક્તો ગુણૈઃ સર્વૈર્ અલંકૃતઃ સર્વકામસમૃદ્ધાત્મા કુર્વન્ રાજ્યમ્ અકણ્ટકમ્
આ રીતે સર્વસંપત્તિથી યુક્ત, સર્વગુણોથી શોભિત અને સર્વ ઇચ્છાઓથી તૃપ્ત રહી, તેમણે નિર્વિઘ્ન રાજ્ય ચલાવ્યું.
તસ્યેયં મતિર્ ઉત્પન્ના સર્વયોગેશ્વરં હરિમ્ કથમ્ આરાધયિષ્યામિ ભુક્તિમુક્તિપ્રદં પ્રભુમ્
એમના મનમાં વિચાર આવ્યો: ‘કેવી રીતે હું સર્વ યોગેશ્વર, ભોગ અને મોક્ષ આપનાર શ્રીહરિની ઉપાસના કરું?’
વિચાર્ય સર્વશાસ્ત્રાણિ તન્ત્રાણ્ય્ આગમવિસ્તરમ્ ઇતિહાસપુરાણાનિ વેદાઙ્ગાનિ ચ સર્વશઃ
તેમણે સર્વ શાસ્ત્રો, તંત્રો, આગમો, મહાકાવ્યો, પુરાણો અને તમામ વેદાંગોનું વિચારીને મનન કર્યું.
ધર્મશાસ્ત્રાણિ સર્વાણિ નિયમાન્ ઋષિભાષિતાન્ વેદાઙ્ગાનિ ચ શાસ્ત્રાણિ વિદ્યાસ્થાનાનિ યાનિ ચ
સર્વ ધર્મશાસ્ત્રો, ઋષિઓએ કહેલા નિયમો, વેદાંગો અને જ્ઞાનના બધા સ્ત્રોતોનું તેમણે અધ્યયન કર્યું.
ગુરું સંસેવ્ય યત્નેન બ્રાહ્મણાન્ વેદપારગાન્ આધાય પરમાં કાષ્ઠાં કૃતકૃત્યો ઽભવત્ તદા
તેમણે પોતાના ગુરુ અને વેદમાં પારંગત મુખ્ય બ્રાહ્મણોની શ્રદ્ધાપૂર્વક સેવા કરી અને સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પામીને જીવનસફળતા મેળવી.
સંપ્રાપ્ય પરમં તત્ત્વં વાસુદેવાખ્યમ્ અવ્યયમ્ ભ્રાન્તિજ્ઞાનાદ્ અતીતસ્ તુ મુમુક્ષુઃ સંયતેન્દ્રિયઃ
તેમણે અવિનાશી અને પરમ તત્વ એવા વાસુદેવને પ્રાપ્ત કરી, મોહ અને અજ્ઞાનથી મુક્ત થઈ, ઇન્દ્રિયજિત અને મોક્ષની ઇચ્છા ધરાવનાર બન્યા.
કથમ્ આરાધયિષ્યામિ દેવદેવં સનાતનમ્ પીતવસ્ત્રં ચતુર્બાહું શઙ્ખચક્રગદાધરમ્
‘કેવી રીતે હું પીતાંબરધારી, ચતુર્ભુજ, શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર, શાશ્વત દેવોના દેવની આરાધના કરું?’ એમ વિચાર કર્યો.
વનમાલાવૃતોરસ્કં પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણમ્ શ્રીવત્સોરઃસમાયુક્તં મુકુટાઙ્ગદશોભિતમ્
વનમાલા ધારણ કરનાર, કમળની પાંખડી જેવાં વિશાળ નેત્રો ધરાવતા, શ્રીવત્સથી શોભતા, મુકુટ અને કંકણોથી અલંકૃત એવા ભગવાનનું સ્મરણ કર્યું.
સ્વપુરાત્ સ તુ નિષ્ક્રાન્ત ઉજ્જયિન્યાઃ પ્રજાપતિઃ બલેન મહતા યુક્તઃ સભૃત્યઃ સપુરોહિતઃ
પછી પ્રજાપતિએ પોતાની ઉજ્જયિની નગરીમાંથી મહાન સેના, ભૃત્યો અને પુરોહિતો સાથે વિદાય લીધી.
અનુજગ્મુસ્ તુ તં સર્વે રથિનઃ શસ્ત્રપાણયઃ રથૈર્ વિમાનસંકાશૈઃ પતાકાધ્વજસેવિતૈઃ
બધા રથચાલકો હથિયાર લઈને, ધ્વજાવાળી અને ઝંડાવાળી, સ્વર્ગના વિમાન જેવી સુંદર રથોમાં બેઠા, તે રાજાને અનુસરી રહ્યા હતા.
સાદિનશ્ ચ તથા સર્વે પ્રાસતોમરપાણયઃ અશ્વૈઃ પવનસંકાશૈર્ અનુજગ્મુસ્ તુ તં નૃપમ્
એ જ રીતે બધા ઘોડેસવારો, હાથમાં ભાલા અને ગદા લઈને, પવન જેવી ઝડપી ઘોડાઓ પર બેઠા, એ રાજાને અનુસરી રહ્યા હતા.
હિમવત્સંભવૈર્ મત્તૈર્ વારણૈઃ પર્વતોપમૈઃ ઈષાદન્તૈઃ સદા મત્તૈઃ પ્રચણ્ડૈઃ ષષ્ટિહાયનૈઃ
હિમાલયમાં જન્મેલા, ઉન્મત્ત અને પર્વત જેવા, થોડા વળાં દાંતવાળા, હંમેશા ઉન્માદમાં રહેતા, ભયાનક અને સાઠ વર્ષના હાથીઓ સાથે,
હેમકક્ષૈઃ સપતાકૈર્ ઘણ્ટારવવિભૂષિતૈઃ અનુજગ્મુશ્ ચ તં સર્વે ગજયુદ્ધવિશારદાઃ
સોનાની કવચવાળા, ધ્વજાવાળા અને ઘંટની ધ્વનિથી શોભતા, બધા કુશળ હાથીસવારો એ રાજાને અનુસરી રહ્યા હતા.
અસંખ્યેયાશ્ ચ પાદાતા ધનુષ્પ્રાસાસિપાણયઃ દિવ્યમાલ્યામ્બરધરા દિવ્યગન્ધાનુલેપનાઃ
અનગણિત પગપાળા સૈનિકો, હાથમાં ધનુષ્ય, ભાલા અને તલવાર લઈને, દિવ્ય ફૂલોની વણાવટ અને વસ્ત્રો પહેરીને, દિવ્ય સુગંધથી અંજાયેલા,
અનુજગ્મુશ્ ચ તં સર્વે યુવાનો મૃષ્ટકુણ્ડલાઃ સર્વાસ્ત્રકુશલાઃ શૂરાઃ સદા સંગ્રામલાલસાઃ
બધા યુવાન, ચમકતા કુંડળવાળા, બધા શસ્ત્રોમાં પારંગત, બહાદુર અને હંમેશા યુદ્ધ માટે ઉત્સુક, એ રાજાને અનુસરી રહ્યા હતા.
અન્તઃપુરનિવાસિન્યઃ સ્ત્રિયઃ સર્વાઃ સ્વલંકૃતાઃ બિમ્બૌષ્ઠચારુદશનાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ
અંતઃપુરમાં રહેતી બધી સ્ત્રીઓ, સુંદર રીતે શણગારેલી, બિંબફળ જેવી લાલ ઓઠવાળી અને સુંદર દાંતવાળી, સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભાયમાન,
દિવ્યવસ્ત્રધરાઃ સર્વા દિવ્યમાલ્યવિભૂષિતાઃ દિવ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગાઃ શરચ્ચન્દ્રનિભાનનાઃ
બધી દિવ્ય વસ્ત્રો પહેરેલી, દિવ્ય ફૂલોની વણાવટવાળી, દિવ્ય સુગંધથી અંજાયેલી, અને શરદચંદ્ર જેવી તેજસ્વી ચહેરાવાળી,