અન્યાશ્ ચ તત્ર દૃશ્યન્તે ગુણાચાર્યાઃ કુલસ્ત્રિયઃ પતિવ્રતાશ્ ચ સુભગા ગુણૈઃ સર્વૈર્ અલંકૃતાઃ
ત્યાં અન્ય સ્ત્રીઓ પણ છે, જે ગુણની શિક્ષિકા છે, સારા કુટુંબની છે, પતિવ્રતા છે અને સર્વ ગુણોથી શોભાયમાન છે.
વનૈશ્ ચોપવનૈઃ પુણ્યૈર્ ઉદ્યાનૈશ્ ચ મનોરમૈઃ દેવતાયતનૈર્ દિવ્યૈર્ નાનાકુસુમશોભિતૈઃ
ત્યાં પવિત્ર વન અને ઉપવન, મનોહર બગીચા અને દિવ્ય દેવસ્થાન છે, જે વિવિધ ફૂલોની શોભાથી ભરપૂર છે.
શાલૈસ્ તાલૈસ્ તમાલૈશ્ ચ બકુલૈર્ નાગકેસરૈઃ પિપ્પલૈઃ કર્ણિકારૈશ્ ચ ચન્દનાગુરુચમ્પકૈઃ
શાલ, તાળ, તમાળ, બકુલ, નાગકેસર, પિપ્પળ, કર્ણિકાર, ચંદન, અગરુ અને ચંપકના વૃક્ષો છે.
પુંનાગૈર્ નારિકેરૈશ્ ચ પનસૈઃ સરલદ્રુમૈઃ નારઙ્ગૈર્ લકુચૈર્ લોધ્રૈઃ સપ્તપર્ણૈઃ શુભાઞ્જનૈઃ
પુન્નાગ, નાળિયેર, પનસ, સરળ, નારંગી, લકુચ, લોધ્ર, સપ્તપર્ણ અને શુભ અંજના વૃક્ષો છે.
ચૂતબિલ્વકદમ્બૈશ્ ચ શિંશપૈર્ ધવખાદિરૈઃ પાટલાશોકતગરૈઃ કરવીરૈઃ સિતેતરૈઃ
આમ, બિલ્વ, કદંબ, શિંશપા, ધવ, ખાદિર, પાટલ, અશોક, તગર અને સફેદ તથા અન્ય પ્રકારના કરવીર વૃક્ષો છે.
પીતાર્જુનકભલ્લાતૈઃ સિદ્ધૈર્ આમ્રાતકૈસ્ તથા ન્યગ્રોધાશ્વત્થકાશ્મર્યૈઃ પલાશૈર્ દેવદારુભિઃ
પીળા અર્જુન, ભલ્લાતક, સિદ્ધ, આમ્રાતક, તેમજ વટ, પિપળ, કાશ્મર, પલાશ અને દેવદારુ વૃક્ષો છે.
મન્દારૈઃ પારિજાતૈશ્ ચ તિન્તિડીકવિભીતકૈઃ પ્રાચીનામલકૈઃ પ્લક્ષૈર્ જમ્બૂશિરીષપાદપૈઃ
મંદાર, પારિજાત, છોળી, વિભીતક, પ્રાચીન આમળા, પલક, જાંબુ અને શિરીષના વૃક્ષો છે.
કાલેયૈઃ કાઞ્ચનારૈશ્ ચ મધુજમ્બીરતિન્દુકૈઃ ખર્જૂરાગસ્ત્યબકુલૈઃ શાખોટકહરીતકૈઃ
કાળેય, કાંચનાર, મધુજાંબુ, તિંડુક, ખજુર, અગસ્ત્ય, બકુલ, શાખોટક અને હરિતક વૃક્ષો છે.
કઙ્કોલૈર્ મુચુકુન્દૈશ્ ચ હિન્તાલૈર્ બીજપૂરકૈઃ કેતકીવનખણ્ડૈશ્ ચ અતિમુક્તૈઃ સકુબ્જકૈઃ
કંકોળ, મુચુકુંદ, હિન્તાળ, બીજપૂર અને કેટકીના ઝાડ તથા અતિમુક્ત અને કુબજક વૃક્ષોથી ભરેલી, કેટકીના વનના ઝૂંપડાંઓ સાથે,
મલ્લિકાકુન્દબાણૈશ્ ચ કદલીખણ્ડમણ્ડિતૈઃ માતુલુઙ્ગૈઃ પૂગફલૈઃ કરુણૈઃ સિન્ધુવારકૈઃ
મલ્લિકા, કુન્દબન અને કદળીના ઝાડના સમૂહોથી શોભિત, માતુલુંગ, પૂગફળ, કરુણા અને સિંધુવારના ફળોથી,
બહુવારૈઃ કોવિદારૈર્ બદરૈઃ સકરઞ્જકૈઃ અન્યૈશ્ ચ વિવિધૈઃ પુષ્પવૃક્ષૈશ્ ચાન્યૈર્ મનોહરૈઃ
બહુવાર, કોવિદાર, બદર અને કરંજક વૃક્ષો સાથે, અનેક પ્રકારના વિવિધ ફૂલવાળા વૃક્ષો, જે 모두ને મનોહર લાગે છે,
લતાગુલ્મૈર્ વિતાનૈશ્ ચ ઉદ્યાનૈર્ નન્દનોપમૈઃ સદા કુસુમગન્ધાઢ્યૈઃ સદા ફલભરાનતૈઃ
લતાવૃક્ષો, ગુલ્મો, છાંયાવટ અને નંદનવન જેવી બાગો, જ્યાં હંમેશા ફૂલોની સુગંધ રહે છે અને ફળોના ભારથી શાખાઓ વળી જાય છે,
નાનાપક્ષિરુતૈ રમ્યૈર્ નાનામૃગગણાવૃતૈઃ ચકોરૈઃ શતપત્ત્રૈશ્ ચ ભૃઙ્ગારૈઃ પ્રિયપુત્રકૈઃ
વિવિધ પક્ષીઓના મીઠા અવાજોથી અને અનેક પ્રકારના પ્રાણીઓથી ભરેલું—ચકોર, કમળ, ભમરો અને પ્રિયપુત્ર જેવા જીવોથી—that સ્થળ મનોહર બનેલું હતું.
કલવિઙ્કૈર્ મયૂરૈશ્ ચ શુકૈઃ કોકિલકૈસ્ તથા કપોતૈઃ ખઞ્જરીટૈશ્ ચ શ્યેનૈઃ પારાવતૈસ્ તથા
કલાકૂશ, મોર, પોપટ, કોયલ, કબૂતર, ખંજરીટ, ગિધ અને પારોવટ જેવા અનેક પક્ષીઓ પણ ત્યાં જોવા મળતા હતા.
ખગૈશ્ ચાન્યૈર્ બહુવિધૈઃ શ્રોત્રરમ્યૈર્ મનોરમૈઃ સરિતઃ પુષ્કરિણ્યશ્ ચ સરાંસિ સુબહૂનિ ચ
બીજા અનેક પ્રકારના મીઠા અવાજવાળા અને મનને ભાવે એવા પક્ષીઓ સાથે, નદીઓ, કમળવાળી તળાવો અને અનેક સરોવરોથી પણ તે જગ્યા શોભતી હતી.
અન્યૈર્ જલાશયૈઃ પુણ્યૈઃ કુમુદોત્પલમણ્ડિતૈઃ પદ્મૈઃ સિતેતરૈઃ શુભ્રૈઃ કહ્લારૈશ્ ચ સુગન્ધિભિઃ
અન્ય પવિત્ર જળાશયો, કુમુદ અને ઉત્પલ જેવા ફૂલો વડે શોભાયમાન, સફેદ અને વિવિધ રંગના કમળો તથા સુગંધિત કાહલાર ફૂલો પણ ત્યાં જોવા મળતા હતા.
અન્યૈર્ બહુવિધૈઃ પુષ્પૈર્ જલજૈઃ સુમનોહરૈઃ ગન્ધામોદકરૈર્ દિવ્યૈઃ સર્વર્તુકુસુમોજ્જ્વલૈઃ
બીજા અનેક પ્રકારના સુંદર જળજ અને સુગંધિત ફૂલો, દરેક ઋતુમાં ખીલતા અને મનને આનંદ આપતા દિવ્ય સુગંધવાળા ફૂલો વડે પણ તે સ્થળ શોભાયમાન હતું.
હંસકારણ્ડવાકીર્ણૈશ્ ચક્રવાકોપશોભિતૈઃ સારસૈશ્ ચ બલાકૈશ્ ચ કૂર્મૈર્ મત્સ્યૈઃ સનક્રકૈઃ
ત્યાં હંસ, કારંડવ, ચક્રવાક, સારસ, બલાક જેવા પક્ષીઓ અને કાચબા, માછલી તથા મગરોથી તે સરોવર ભરેલું હતું.
જલપાદૈઃ કદમ્બૈશ્ ચ પ્લવૈશ્ ચ જલકુક્કુટૈઃ ખગૈર્ જલચરૈશ્ ચાન્યૈર્ નાનારવવિભૂષિતૈઃ
જળપક્ષીઓ, કદંબ પક્ષીઓ, પલવ, જળકુકડ અને અન્ય અનેક પ્રકારના જળચર પક્ષીઓ તથા પ્રાણીઓ વિવિધ પ્રકારની મીઠી અવાજોથી તેને શોભા આપતા હતા.
નાનાવર્ણૈઃ સદા હૃષ્ટૈર્ અઞ્ચિતાનિ સમન્તતઃ એવં નાનાવિધૈઃ પુષ્પૈર્ વિવિધૈશ્ ચ જલાશયૈઃ
તે સ્થળ સર્વત્ર અનેક રંગના હંમેશા આનંદિત રહેતા પક્ષીઓથી અને અનેક પ્રકારના ફૂલો તથા વિવિધ જળાશયોથી સતત શોભાયમાન રહેતું હતું.
વિવિધૈઃ પાદપૈઃ પુણ્યૈર્ ઉદ્યાનૈર્ વિવિધૈસ્ તથા જલસ્થલચરૈશ્ ચૈવ વિહગૈશ્ ચાર્વધિષ્ઠિતૈઃ
તે મહાનગરીમાં અનેક શુભ વૃક્ષો, વિવિધ બાગ-બગીચાઓ, અને જમીન તથા પાણીમાં વસતા અનેક પ્રકારના પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓથી શોભાયમાન છે.
દેવતાયતનૈર્ દિવ્યૈઃ શોભિતા સા મહાપુરી તત્રાસ્તે ભગવાન્ દેવસ્ ત્રિપુરારિસ્ ત્રિલોચનઃ
એ મહાનગરી દેવમંદિરોની દિવ્ય શોભાથી સુશોભિત છે; ત્યાં ભગવાન ત્રિપુરાના શત્રુ, ત્રિનેત્રધારી મહાદેવ નિવાસ કરે છે.
મહાકાલેતિ વિખ્યાતઃ સર્વકામપ્રદઃ શિવઃ શિવકુણ્ડે નરઃ સ્નાત્વા વિધિવત્ પાપનાશને
મહાકાળ તરીકે પ્રસિદ્ધ, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરનાર એવા શિવ, જેમના શિવકુંડમાં યોગ્ય રીતે સ્નાન કરવાથી બધા પાપો નાશ પામે છે.
દેવાન્ પિતૄન્ ઋષીંશ્ ચૈવ સંતર્પ્ય વિધિવદ્ બુધઃ ગત્વા શિવાલયં પશ્ચાત્ કૃત્વા તં ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમ્
જાણકાર મનુષ્ય દેવતાઓ, પિતૃઓ અને ઋષિઓને યોગ્ય રીતે તૃપ્ત કર્યા પછી, શિવમંદિરે જઈ, એ મંદિરની ત્રણ વાર પરિક્રમા કરવી જોઈએ.
પ્રવિશ્ય સંયતો ભૂત્વા ધૌતવાસા જિતેન્દ્રિયઃ સ્નાનૈઃ પુષ્પૈસ્ તથા ગન્ધૈર્ ધૂપૈર્ દીપૈશ્ ચ ભક્તિતઃ
પછી, પોતાને સંયમમાં રાખીને, શુદ્ધ વસ્ત્ર પહેરી, ઇન્દ્રિયોને વિશયોથી દૂર રાખીને, સ્નાન, ફૂલો, સુગંધ, ધૂપ અને દીવો વગેરેથી ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ.
નૈવેદ્યૈર્ ઉપહારૈશ્ ચ ગીતવાદ્યૈઃ પ્રદક્ષિણૈઃ દણ્ડવત્પ્રણિપાતૈશ્ ચ નૃત્યૈઃ સ્તોત્રૈશ્ ચ શંકરમ્
અન્નના નૈવેદ્ય, વિવિધ ભેટો, ગીત-વાદ્ય, પ્રદક્ષિણા, દંડવત્ પ્રણામ, નૃત્ય અને સ્તુતિઓથી શંકરજીની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ.
સંપૂજ્ય વિધિવદ્ ભક્ત્યા મહાકાલં સકૃચ્ છિવમ્ અશ્વમેધસહસ્રસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ
જે મનુષ્ય મહાકાળ ભગવાન શિવની યોગ્ય વિધિ અને ભક્તિપૂર્વક એકવાર પણ પૂજા કરે છે, તેને હજારો અશ્વમેઘ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
પાપૈઃ સર્વૈર્ વિનિર્મુક્તો વિમાનૈઃ સાર્વકામિકૈઃ આરુહ્ય ત્રિદિવં યાતિ યત્ર શંભોર્ નિકેતનમ્
એવા મનુષ્યના બધા પાપો દૂર થઈ જાય છે અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરતી દિવ્ય વિમાનોમાં બેસી, તે ત્રીજા સ્વર્ગમાં જાય છે, જ્યાં શંભુનું નિવાસસ્થાન છે.
દિવ્યરૂપધરઃ શ્રીમાન્ દિવ્યાલંકારભૂષિતઃ ભુઙ્ક્તે તત્ર વરાન્ ભોગાન્ યાવદ્ આભૂતસંપ્લવમ્
ત્યાં તે દિવ્ય રૂપ ધારણ કરીને, સુંદર દિવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ થઈ, જગતના અંત સુધી ઉત્તમ ભોગોનો આનંદ માણે છે.
શિવલોકે મુનિશ્રેષ્ઠા જરામરણવર્જિતઃ પુણ્યક્ષયાદ્ ઇહાયાતઃ પ્રવરે બ્રાહ્મણે કુલે
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, શિવલોકમાં રહેતો એ મનુષ્ય વૃદ્ધાવસ્થા અને મૃત્યુથી મુક્ત રહે છે; જ્યારે પુણ્ય ક્ષય થાય, ત્યારે એ અહીં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ કુળમાં જન્મે છે.