માર્કણ્ડેયં ચ કૃષ્ણં ચ દૃષ્ટ્વા રામં ચ ભો દ્વિજાઃ સાગરે ચેન્દ્રદ્યુમ્નાખ્યે સ્નાત્વા મોક્ષં લભેદ્ ધ્રુવમ્
હે દ્વિજો, જે મનુષ્ય માર્કંડેય, કૃષ્ણ અને રામને દર્શે છે અને ઇન્દ્રદ્યુમ્ન નામના સાગરમાં સ્નાન કરે છે, તે નિશ્ચયે મુક્તિ પામે છે.
કસ્માત્ સ નૃપતિઃ પૂર્વમ્ ઇન્દ્રદ્યુમ્નો જગત્પતિઃ જગામ પરમં ક્ષેત્રં મુક્તિદં પુરુષોત્તમમ્
એ જગતપતિ ઇન્દ્રદ્યુમ્ન રાજા અગાઉ મુક્તિદાયક એવા પુરુષોત્તમ ક્ષેત્રે શા માટે ગયા હતા?
ગત્વા તત્ર સુરશ્રેષ્ઠ કથં સ નૃપસત્તમઃ વાજિમેધેન વિધિવદ્ ઇષ્ટવાન્ પુરુષોત્તમમ્
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તે મહારાજાએ ત્યાં જઈને કેવી રીતે યોગ્ય રીતે ઘોડાની યજ્ઞ દ્વારા પરમેશ્વરનું પૂજન કર્યું?
કથં સ સર્વફલદે ક્ષેત્રે પરમદુર્લભે પ્રાસાદં કારયામ્ આસ ચેષ્ટં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્
તે મહારાજાએ એ સર્વ ફળ આપતી અને દુર્લભ ભૂમિમાં, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ એવું મંદિર કેવી રીતે બનાવ્યું?
કથં સ કૃષ્ણં રામં ચ સુભદ્રાં ચ પ્રજાપતે નિર્મમે રાજશાર્દૂલઃ ક્ષેત્રં રક્ષિતવાન્ કથમ્
હે પ્રજાપતિ, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ એ રાજાએ કૃષ્ણ, રામ અને સુભદ્રાને કેવી રીતે સ્થાપ્યા અને એ ક્ષેત્રનું રક્ષણ કર્યું?
કથં તત્ર મહીપાલઃ પ્રાસાદે ભુવનોત્તમે સ્થાપયામ્ આસ મતિમાન્ કૃષ્ણાદીંસ્ ત્રિદશાર્ચિતાન્
તે બુદ્ધિશાળી રાજાએ એ ઉત્તમ મંદિરમાં દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત એવા કૃષ્ણ અને અન્ય દેવતાઓને કેવી રીતે સ્થાપ્યા?
એતત્ સર્વં સુરશ્રેષ્ઠ વિસ્તરેણ યથાતથમ્ વક્તુમ્ અર્હસ્ય્ અશેષેણ ચરિતં તસ્ય ધીમતઃ
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, એ બુદ્ધિશાળી રાજાના તમામ કાર્યો તું વિગતે અને સાચા અર્થમાં અમને કહેજે, કંઈ પણ છોડ્યા વિના.
ન તૃપ્તિમ્ અધિગચ્છામસ્ તવ વાક્યામૃતેન વૈ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે બ્રહ્મન્ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ
હું તારા વચનામૃતથી તૃપ્ત થતો નથી; હે બ્રહ્મા, અમને વધુ સાંભળવાની ઇચ્છા છે, કેમ કે અમારું કૌતૂહલ ખૂબ જ મોટું છે.
સાધુ સાધુ દ્વિજશ્રેષ્ઠા યત્ પૃચ્છધ્વં પુરાતનમ્ સર્વપાપહરં પુણ્યં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં શુભમ્
શાબાશ, શાબાશ, હે દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે જે પ્રાચીન વાત પૂછો છો, તે સર્વ પાપ દૂર કરતી, પવિત્ર, ભોગ અને મોક્ષ આપતી છે.
વક્ષ્યામિ તસ્ય ચરિતં યથાવૃત્તં કૃતે યુગે શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલાઃ પ્રયતાઃ સંયતેન્દ્રિયાઃ
હું એના કાર્યો જેમ ઘટ્યા તેમ કૃતયુગની વાત કહિશ; હે મુનિશ્રેષ્ઠો, ધ્યાનપૂર્વક અને ઇન્દ્રિય સંયમથી સાંભળો.
અવન્તી નામ નગરી માલવે ભુવિ વિશ્રુતા બભૂવ તસ્ય નૃપતેઃ પૃથિવી કકુદોપમા
માલવા દેશમાં અવંતી નામની એક નગર હતી, જે ખૂબ પ્રસિદ્ધ હતી અને એના રાજા પૃથ્વી પર શિખર સમાન મહાન હતા.
હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણા દૃઢપ્રાકારતોરણા દૃઢયન્ત્રાર્ગલદ્વારા પરિખાભિર્ અલંકૃતા
એ શહેર આનંદી અને સમૃદ્ધ લોકોથી ભરેલું, મજબૂત કિલ્લા અને દ્વાર, મજબૂત તાળાં અને દરવાજા, અને ખાઈઓથી શોભિત હતું.
નાનાવણિક્સમાકીર્ણા નાનાભાણ્ડસુવિક્રિયા રથ્યાપણવતી રમ્યા સુવિભક્તચતુષ્પથા
એ શહેરમાં અનેક પ્રકારના વેપારીઓ અને વિવિધ સુંદર વસ્તુઓ વેચાતી, સુંદર રસ્તા અને દુકાનો, તથા સારી રીતે વહેંચાયેલા ચોરાસ્તાઓ હતાં.
ગૃહગોપુરસંબાધા વીથીભિઃ સમલંકૃતા રાજહંસનિભૈઃ શુભ્રૈશ્ ચિત્રગ્રીવૈર્ મનોહરૈઃ
એ શહેર ઘરો અને ગોપુરોથી શોભિત, રસ્તાઓ સુંદર રીતે સજ્જ, અને રાજહંસ જેવા સફેદ, રંગબેરંગી ગળાવાળા આકર્ષક પક્ષીઓથી ભરેલું હતું.
અનેકશતસાહસ્રૈઃ પ્રાસાદૈઃ સમલંકૃતા યજ્ઞોત્સવપ્રમુદિતા ગીતવાદિત્રનિસ્વના
એ શહેરમાં લાખો મહેલો શોભા આપતા, યજ્ઞ અને ઉત્સવોની ખુશી છવાયેલી, ગીત અને વાદ્યના સ્વરે ગુંજતું હતું.
નાનાવર્ણપતાકાભિર્ ધ્વજૈશ્ ચ સમલંકૃતા હસ્ત્યશ્વરથસંકીર્ણા પદાતિગણસંકુલા
એ શહેર અનેક રંગોની ધ્વજાઓ અને ઝંડાઓથી શોભિત, હાથી, ઘોડા, રથ અને પગપાળા સૈનિકોની ભીડથી ભરેલું હતું.
નાનાયોધસમાકીર્ણા નાનાજનપદૈર્ યુતા બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયૈર્ વૈશ્યૈઃ શૂદ્રૈશ્ ચૈવ દ્વિજાતિભિઃ
એ શહેરમાં વિવિધ જાતિના યોદ્ધાઓ, અનેક પ્રદેશોના લોકો, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર અને દ્વિજાતિઓ વસતા હતા.
સમૃદ્ધા સા મુનિશ્રેષ્ઠા વિદ્વદ્ભિઃ સમલંકૃતા ન તત્ર મલિનાઃ સન્તિ ન મૂર્ખા નાપિ નિર્ધનાઃ
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, એ શહેર સમૃદ્ધ અને વિદ્વાનોથી શોભિત હતું; ત્યાં ગંદા, અજ્ઞાન અથવા ગરીબ લોકો નહોતા.
ન રોગિણો ન હીનાઙ્ગા ન દ્યૂતવ્યસનાન્વિતાઃ સદા હૃષ્ટાઃ સુમનસો દૃશ્યન્તે પુરુષાઃ સ્ત્રિયઃ
ત્યાં કોઈ રોગી, અપંગ કે જુગારનો વ્યસની ન હતો; પુરુષો અને સ્ત્રીઓ હંમેશા ખુશ અને સારા સ્વભાવના જોવા મળતા.
ક્રીડન્તિ સ્મ દિવા રાત્રૌ હૃષ્ટાસ્ તત્ર પૃથક્ પૃથક્ સુવેષાઃ પુરુષાસ્ તત્ર દૃશ્યન્તે મૃષ્ટકુણ્ડલાઃ
ત્યાં લોકો દિવસ-રાત આનંદથી અલગ અલગ રીતે રમતા, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા અને ચમકતા કુંડળવાળા પુરુષો જોવા મળતા.
સુરૂપાઃ સુગુણાશ્ ચૈવ દિવ્યાલંકારભૂષિતાઃ કામદેવપ્રતીકાશાઃ સર્વલક્ષણલક્ષિતાઃ
તેઓ સુંદર રૂપાવાળી, સારા ગુણવાળી, દિવ્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન, કામદેવ જેવાં દેખાતા અને સર્વે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે.
સુકેશાઃ સુકપોલાશ્ ચ સુમુખાઃ શ્મશ્રુધારિણઃ જ્ઞાતારઃ સર્વશાસ્ત્રાણાં ભેત્તારઃ શત્રુવાહિનીમ્
તેઓના વાળ અને ગાલ સુંદર છે, મુખ પણ મોહક છે અને મુછો ધરાવે છે. બધા શાસ્ત્રોમાં પારંગત છે અને શત્રુઓની સેના તોડી નાખે છે.
દાતારઃ સર્વરત્નાનાં ભોક્તારઃ સર્વસંપદામ્ સ્ત્રિયસ્ તત્ર મુનિશ્રેષ્ઠા દૃશ્યન્તે સુમનોહરાઃ
તેઓ સર્વ પ્રકારના રત્નો આપનાર અને સર્વ સંપત્તિનો આનંદ માણનાર છે. ત્યાં, હે મહાન મુનિ, મનમોહક સ્ત્રીઓ પણ જોવા મળે છે.
હંસવારણગામિન્યઃ પ્રફુલ્લામ્ભોજલોચનાઃ સુમધ્યમાઃ સુજઘનાઃ પીનોન્નતપયોધરાઃ
તેઓ હંસ અને હાથી જેવી ચાલ ધરાવે છે, ફૂલેલા કમળ જેવી આંખો, પાતળી કમર, સુંદર નિતંબ અને ઊંચા, ભરી છાતી ધરાવે છે.
સુકેશાશ્ ચારુવદનાઃ સુકપોલાઃ સ્થિરાલકાઃ હાવભાવાનતગ્રીવાઃ કર્ણાભરણભૂષિતાઃ
તેઓના વાળ સુંદર છે, ચહેરા મોહક છે, ગાલ સુંદર છે, વાળ સ્થિર છે, હલનચલનથી ગળા મનમોહક લાગે છે અને કાનના આભૂષણોથી શોભે છે.
બિમ્બૌષ્ઠ્યો રઞ્જિતમુખાસ્ તામ્બૂલેન વિરાજિતાઃ સુવર્ણાભરણોપેતાઃ સર્વાલંકારભૂષિતાઃ
તેઓના હોઠ બિંબફળ જેવા લાલ છે, ચહેરા પાંખડીથી તેજસ્વી છે, સુવર્ણના દાગીના પહેરેલા છે અને સર્વ પ્રકારના આભૂષણોથી શોભાયમાન છે.
શ્યામાવદાતાઃ સુશ્રોણ્યઃ કાઞ્ચીનૂપુરનાદિતાઃ દિવ્યમાલ્યામ્બરધરા દિવ્યગન્ધાનુલેપનાઃ
કેટલાક શ્યામ અને કેટલાક ગોરા છે, સુંદર નિતંબ ધરાવે છે, કમરપટ્ટા અને પાયલના ઘંટડા વાગે છે. તેઓ દિવ્ય માળા અને વસ્ત્રો પહેરે છે અને સ્વર્ગીય સુગંધથી સુગંધિત છે.
વિદગ્ધાઃ સુભગાઃ કાન્તાશ્ ચાર્વઙ્ગ્યઃ પ્રિયદર્શનાઃ રૂપલાવણ્યસંયુક્તાઃ સર્વાઃ પ્રહસિતાનનાઃ
તેઓ કુશળ, ભાગ્યશાળી, મનોહર, સૌમ્ય અંગવાળી અને સૌને પ્રિય લાગે છે. સૌ સુંદરતા અને આકર્ષણથી ભરપૂર છે, તેમનાં ચહેરા હંમેશાં હસતાં રહે છે.
ક્રીડન્ત્યશ્ ચ મદોન્મત્તાઃ સભાસુ ચત્વરેષુ ચ ગીતવાદ્યકથાલાપૈ રમયન્ત્યશ્ ચ તાઃ સ્ત્રિયઃ
તેઓ રમતમાં મસ્ત અને આનંદથી ભરપૂર છે, સભા અને ઓટલાંમાં ગીત, વાદ્ય, વાર્તાલાપ અને વાતચીતથી સૌને મોહી લે છે.
વારમુખ્યાશ્ ચ દૃશ્યન્તે નૃત્યગીતવિશારદાઃ પ્રેક્ષણાલાપકુશલાઃ સર્વયોષિદ્ગુણાન્વિતાઃ
ત્યાં મુખ્ય વેશ્યાઓ પણ જોવા મળે છે, જે નૃત્ય અને ગીતમાં નિપુણ છે, નજર અને વાતચીતમાં કુશળ છે અને સ્ત્રીઓના સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે.