વલ્લભો નરનારીણાં પૌર્ણમાસ્યાં યથા શશી આદિત્ય ઇવ દુષ્પ્રેક્ષ્યઃ શત્રુસંઘભયંકરઃ
પુરુષ અને સ્ત્રીઓમાં પ્રિય, પૂર્ણિમાની ચાંદની જેવો, અને શત્રુઓ માટે ભયજનક એવા, જેમ સૂર્યને જોવું મુશ્કેલ છે એમ અદભુત હતા.
વૈષ્ણવઃ સત્ત્વસંપન્નો જિતક્રોધો જિતેન્દ્રિયઃ અધ્યેતા યોગસાંખ્યાનાં મુમુક્ષુર્ ધર્મતત્પરઃ
તેઓ વૈષ્ણવ, ગુણોથી ભરપૂર, ક્રોધ અને ઇન્દ્રિયોને જીતેલા, યોગ અને સાંખ્યના અધ્યયનકર્તા, મુક્તિ ઇચ્છનાર અને ધર્મમાં તત્પર હતા.
એવં સ પાલયન્ પૃથ્વીં રાજા સર્વગુણાકરઃ તસ્ય બુદ્ધિઃ સમુત્પન્ના હરેર્ આરાધનં પ્રતિ
આ રીતે સર્વ ગુણોથી યુક્ત એ રાજાએ પૃથ્વીનું પાલન કરતાં હરિની આરાધના કરવાની ઇચ્છા મનમાં ઉઠાવી.
કથમ્ આરાધયિષ્યામિ દેવદેવં જનાર્દનમ્ કસ્મિન્ ક્ષેત્રે ઽથવા તીર્થે નદીતીરે તથાશ્રમે
હું દેવોમાં દેવ જનાર્દનને કેવી રીતે આરાધું? કયા ક્ષેત્રમાં, કે કયા તીર્થમાં, નદીના કિનારે કે આશ્રમમાં?
એવં ચિન્તાપરઃ સો ઽથ નિરીક્ષ્ય મનસા મહીમ્ આલોક્ય સર્વતીર્થાનિ ક્ષેત્રાણ્ય્ અથ પુરાણ્ય્ અપિ
આવી ચિંતામાં તલિન રહી, રાજાએ મનથી સમગ્ર ભૂમિ, સર્વ તીર્થો, ક્ષેત્રો અને પ્રાચીન સ્થળોનું અવલોકન કર્યું.
તાનિ સર્વાણિ સંત્યજ્ય જગામાયતનં પુનઃ વિખ્યાતં પરમં ક્ષેત્રં મુક્તિદં પુરુષોત્તમમ્
પછી એ બધાં સ્થળોને છોડી, તે ફરીથી પ્રસિદ્ધ, ઉત્તમ અને મુક્તિદાયક એવા પુરુષોત્તમ ધામે ગયો.
સ ગત્વા તત્ ક્ષેત્રવરં સમૃદ્ધબલવાહનઃ અયજચ્ ચાશ્વમેધેન વિધિવદ્ ભૂરિદક્ષિણઃ
એ શ્રેષ્ઠ ક્ષેત્રે પહોંચીને, વિશાળ સેનાવાળા એ રાજાએ નિયમ મુજબ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યો અને ઘણું દાન આપ્યું.
કારયિત્વા મહોત્સેધં પ્રાસાદં ચૈવ વિશ્રુતમ્ તત્ર સંકર્ષણં કૃષ્ણં સુભદ્રાં સ્થાપ્ય વીર્યવાન્
મહાન અને પ્રસિદ્ધ મંદિર બાંધી, શક્તિશાળી રાજાએ ત્યાં સંકર્ષણ, કૃષ્ણ અને સુભદ્રાની પ્રતિષ્ઠા કરી.
પઞ્ચતીર્થં ચ વિધિવત્ કૃત્વા તત્ર મહીપતિઃ સ્નાનં દાનં તપો હોમં દેવતાપ્રેક્ષણં તથા
પાંચ તીર્થો નિયમસર સ્થાપી, રાજાએ ત્યાં સ્નાન, દાન, તપ, હોમ் અને દેવદર્શન વગેરે કર્યાં.
ભક્ત્યા ચારાધ્ય વિધિવત્ પ્રત્યહં પુરુષોત્તમમ્ પ્રસાદાદ્ દેવદેવસ્ય તતો મોક્ષમ્ અવાપ્તવાન્
ભક્તિપૂર્વક નિયમસર રોજ પુરુષોત્તમની આરાધના કરી અને દેવોમાં દેવની કૃપાથી મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી.
માર્કણ્ડેયં ચ કૃષ્ણં ચ દૃષ્ટ્વા રામં ચ ભો દ્વિજાઃ સાગરે ચેન્દ્રદ્યુમ્નાખ્યે સ્નાત્વા મોક્ષં લભેદ્ ધ્રુવમ્
હે દ્વિજો, જે મનુષ્ય માર્કંડેય, કૃષ્ણ અને રામને દર્શે છે અને ઇન્દ્રદ્યુમ્ન નામના સાગરમાં સ્નાન કરે છે, તે નિશ્ચયે મુક્તિ પામે છે.
કસ્માત્ સ નૃપતિઃ પૂર્વમ્ ઇન્દ્રદ્યુમ્નો જગત્પતિઃ જગામ પરમં ક્ષેત્રં મુક્તિદં પુરુષોત્તમમ્
એ જગતપતિ ઇન્દ્રદ્યુમ્ન રાજા અગાઉ મુક્તિદાયક એવા પુરુષોત્તમ ક્ષેત્રે શા માટે ગયા હતા?
ગત્વા તત્ર સુરશ્રેષ્ઠ કથં સ નૃપસત્તમઃ વાજિમેધેન વિધિવદ્ ઇષ્ટવાન્ પુરુષોત્તમમ્
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તે મહારાજાએ ત્યાં જઈને કેવી રીતે યોગ્ય રીતે ઘોડાની યજ્ઞ દ્વારા પરમેશ્વરનું પૂજન કર્યું?
કથં સ સર્વફલદે ક્ષેત્રે પરમદુર્લભે પ્રાસાદં કારયામ્ આસ ચેષ્ટં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્
તે મહારાજાએ એ સર્વ ફળ આપતી અને દુર્લભ ભૂમિમાં, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ એવું મંદિર કેવી રીતે બનાવ્યું?
કથં સ કૃષ્ણં રામં ચ સુભદ્રાં ચ પ્રજાપતે નિર્મમે રાજશાર્દૂલઃ ક્ષેત્રં રક્ષિતવાન્ કથમ્
હે પ્રજાપતિ, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ એ રાજાએ કૃષ્ણ, રામ અને સુભદ્રાને કેવી રીતે સ્થાપ્યા અને એ ક્ષેત્રનું રક્ષણ કર્યું?
કથં તત્ર મહીપાલઃ પ્રાસાદે ભુવનોત્તમે સ્થાપયામ્ આસ મતિમાન્ કૃષ્ણાદીંસ્ ત્રિદશાર્ચિતાન્
તે બુદ્ધિશાળી રાજાએ એ ઉત્તમ મંદિરમાં દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત એવા કૃષ્ણ અને અન્ય દેવતાઓને કેવી રીતે સ્થાપ્યા?
એતત્ સર્વં સુરશ્રેષ્ઠ વિસ્તરેણ યથાતથમ્ વક્તુમ્ અર્હસ્ય્ અશેષેણ ચરિતં તસ્ય ધીમતઃ
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, એ બુદ્ધિશાળી રાજાના તમામ કાર્યો તું વિગતે અને સાચા અર્થમાં અમને કહેજે, કંઈ પણ છોડ્યા વિના.
ન તૃપ્તિમ્ અધિગચ્છામસ્ તવ વાક્યામૃતેન વૈ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે બ્રહ્મન્ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ
હું તારા વચનામૃતથી તૃપ્ત થતો નથી; હે બ્રહ્મા, અમને વધુ સાંભળવાની ઇચ્છા છે, કેમ કે અમારું કૌતૂહલ ખૂબ જ મોટું છે.
સાધુ સાધુ દ્વિજશ્રેષ્ઠા યત્ પૃચ્છધ્વં પુરાતનમ્ સર્વપાપહરં પુણ્યં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં શુભમ્
શાબાશ, શાબાશ, હે દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે જે પ્રાચીન વાત પૂછો છો, તે સર્વ પાપ દૂર કરતી, પવિત્ર, ભોગ અને મોક્ષ આપતી છે.
વક્ષ્યામિ તસ્ય ચરિતં યથાવૃત્તં કૃતે યુગે શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલાઃ પ્રયતાઃ સંયતેન્દ્રિયાઃ
હું એના કાર્યો જેમ ઘટ્યા તેમ કૃતયુગની વાત કહિશ; હે મુનિશ્રેષ્ઠો, ધ્યાનપૂર્વક અને ઇન્દ્રિય સંયમથી સાંભળો.
અવન્તી નામ નગરી માલવે ભુવિ વિશ્રુતા બભૂવ તસ્ય નૃપતેઃ પૃથિવી કકુદોપમા
માલવા દેશમાં અવંતી નામની એક નગર હતી, જે ખૂબ પ્રસિદ્ધ હતી અને એના રાજા પૃથ્વી પર શિખર સમાન મહાન હતા.
હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણા દૃઢપ્રાકારતોરણા દૃઢયન્ત્રાર્ગલદ્વારા પરિખાભિર્ અલંકૃતા
એ શહેર આનંદી અને સમૃદ્ધ લોકોથી ભરેલું, મજબૂત કિલ્લા અને દ્વાર, મજબૂત તાળાં અને દરવાજા, અને ખાઈઓથી શોભિત હતું.
નાનાવણિક્સમાકીર્ણા નાનાભાણ્ડસુવિક્રિયા રથ્યાપણવતી રમ્યા સુવિભક્તચતુષ્પથા
એ શહેરમાં અનેક પ્રકારના વેપારીઓ અને વિવિધ સુંદર વસ્તુઓ વેચાતી, સુંદર રસ્તા અને દુકાનો, તથા સારી રીતે વહેંચાયેલા ચોરાસ્તાઓ હતાં.
ગૃહગોપુરસંબાધા વીથીભિઃ સમલંકૃતા રાજહંસનિભૈઃ શુભ્રૈશ્ ચિત્રગ્રીવૈર્ મનોહરૈઃ
એ શહેર ઘરો અને ગોપુરોથી શોભિત, રસ્તાઓ સુંદર રીતે સજ્જ, અને રાજહંસ જેવા સફેદ, રંગબેરંગી ગળાવાળા આકર્ષક પક્ષીઓથી ભરેલું હતું.
અનેકશતસાહસ્રૈઃ પ્રાસાદૈઃ સમલંકૃતા યજ્ઞોત્સવપ્રમુદિતા ગીતવાદિત્રનિસ્વના
એ શહેરમાં લાખો મહેલો શોભા આપતા, યજ્ઞ અને ઉત્સવોની ખુશી છવાયેલી, ગીત અને વાદ્યના સ્વરે ગુંજતું હતું.
નાનાવર્ણપતાકાભિર્ ધ્વજૈશ્ ચ સમલંકૃતા હસ્ત્યશ્વરથસંકીર્ણા પદાતિગણસંકુલા
એ શહેર અનેક રંગોની ધ્વજાઓ અને ઝંડાઓથી શોભિત, હાથી, ઘોડા, રથ અને પગપાળા સૈનિકોની ભીડથી ભરેલું હતું.
નાનાયોધસમાકીર્ણા નાનાજનપદૈર્ યુતા બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયૈર્ વૈશ્યૈઃ શૂદ્રૈશ્ ચૈવ દ્વિજાતિભિઃ
એ શહેરમાં વિવિધ જાતિના યોદ્ધાઓ, અનેક પ્રદેશોના લોકો, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર અને દ્વિજાતિઓ વસતા હતા.
સમૃદ્ધા સા મુનિશ્રેષ્ઠા વિદ્વદ્ભિઃ સમલંકૃતા ન તત્ર મલિનાઃ સન્તિ ન મૂર્ખા નાપિ નિર્ધનાઃ
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, એ શહેર સમૃદ્ધ અને વિદ્વાનોથી શોભિત હતું; ત્યાં ગંદા, અજ્ઞાન અથવા ગરીબ લોકો નહોતા.
ન રોગિણો ન હીનાઙ્ગા ન દ્યૂતવ્યસનાન્વિતાઃ સદા હૃષ્ટાઃ સુમનસો દૃશ્યન્તે પુરુષાઃ સ્ત્રિયઃ
ત્યાં કોઈ રોગી, અપંગ કે જુગારનો વ્યસની ન હતો; પુરુષો અને સ્ત્રીઓ હંમેશા ખુશ અને સારા સ્વભાવના જોવા મળતા.
ક્રીડન્તિ સ્મ દિવા રાત્રૌ હૃષ્ટાસ્ તત્ર પૃથક્ પૃથક્ સુવેષાઃ પુરુષાસ્ તત્ર દૃશ્યન્તે મૃષ્ટકુણ્ડલાઃ
ત્યાં લોકો દિવસ-રાત આનંદથી અલગ અલગ રીતે રમતા, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા અને ચમકતા કુંડળવાળા પુરુષો જોવા મળતા.