જીવંજીવકહારીતૈશ્ ચાતકૈર્ વનવેષ્ટિતૈઃ નાનાપક્ષિગણૈશ્ ચાન્યૈઃ કૂજદ્ભિર્ મધુરસ્વરૈઃ
જીવંજીવક, હારીત, ચાતક અને જંગલમાં રહેતા અનેક પ્રકારના પક્ષીઓ મીઠા સ્વરે ગાતા છે.
દીર્ઘિકાભિસ્ તડાગૈશ્ ચ પુષ્કરિણીભિશ્ ચ વાપિભિઃ નાનાજલાશયૈશ્ ચાન્યૈઃ પદ્મિનીખણ્ડમણ્ડિતૈઃ
લાંબા તળાવ, સરોવર, કમળવાળી પાંખડીયાં અને વિવિધ જળાશયોમાં પદ્મની વાડીઓથી શોભાયમાન છે.
કુમુદૈઃ પુણ્ડરીકૈશ્ ચ તથા નીલોત્પલૈઃ શુભૈઃ કાદમ્બૈશ્ ચક્રવાકૈશ્ ચ તથૈવ જલકુક્કુટૈઃ
કુમુદ, પંડરાં કમળ, સુંદર નિલોત્પલ, કાદંબ, ચક્રવાક અને જળકુક્કુટ જેવા પક્ષીઓ પણ ત્યાં છે.
કારણ્ડવૈઃ પ્લવૈર્ હંસૈસ્ તથાન્યૈર્ જલચારિભિઃ એવં નાનાવિધૈર્ વૃક્ષૈઃ પુષ્પૈર્ નાનાવિધૈર્ વરૈઃ
કારંડવ, પ્લવ, હંસ અને બીજા જળમાં રહેતા પક્ષીઓ પણ છે; એ રીતે અનેક પ્રકારના શ્રેષ્ઠ વૃક્ષો અને વિવિધ પ્રકારના ફૂલો પણ ત્યાં છે.
નાનાજલાશયૈઃ પુણ્યૈઃ શોભિતં તત્ સમન્તતઃ આસ્તે તત્ર સ્વયં દેવઃ કૃત્તિવાસા વૃષધ્વજઃ
તે સ્થાન ચારે બાજુ અનેક પવિત્ર જળાશયોથી શોભાયમાન છે; ત્યાં પોતે કૃત્તિવાસ, વૃષધ્વજ ભગવાન વસે છે.
હિતાય સર્વલોકસ્ય ભુક્તિમુક્તિપ્રદઃ શિવઃ પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ સરિતશ્ ચ સરાંસિ ચ
બધા લોકના કલ્યાણ માટે ભોગ અને મોક્ષ આપનાર શિવે પૃથ્વી પરના બધા તીર્થો, નદીઓ અને સરોવરો એકત્ર કર્યા છે.
પુષ્કરિણ્યસ્ તડાગાનિ વાપ્યઃ કૂપાશ્ ચ સાગરાઃ તેભ્યઃ પૂર્વં સમાહૃત્ય જલબિન્દૂન્ પૃથક્ પૃથક્
પદ્મસરોવર, તળાવ, વાવ અને કૂવા તથા સાગરોમાંથી પહેલા અલગ અલગ જળબિંદુઓ લઈને,
સર્વલોકહિતાર્થાય રુદ્રઃ સર્વસુરૈઃ સહ તીર્થં બિન્દુસરો નામ તસ્મિન્ ક્ષેત્રે દ્વિજોત્તમાઃ
બધા લોકના હિત માટે રુદ્રે બધા દેવતાઓ સાથે મળીને એ પ્રદેશમાં બિંદુસર નામનું તીર્થ સર્જ્યું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.
ચકાર ઋષિભિઃ સાર્ધં તેન બિન્દુસરઃ સ્મૃતમ્ અષ્ટમ્યાં બહુલે પક્ષે માર્ગશીર્ષે દ્વિજોત્તમાઃ
તેને ઋષિઓ સાથે સ્થાપી, તેથી તેને બિંદુસર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. માર્ગશીર્ષ માસના વધતા પખવાડિયે અષ્ટમીના દિવસે,
યસ્ તત્ર યાત્રાં કુરુતે વિષુવે વિજિતેન્દ્રિયઃ વિધિવદ્ બિન્દુસરસિ સ્નાત્વા શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ
જે કોઈ વિષુવ સમયે ત્યાં યાત્રા કરે છે, ઇન્દ્રિયો પર વિજય પામીને, નિયમથી શ્રદ્ધાપૂર્વક બિંદુસરમાં સ્નાન કરે છે,
દેવાન્ ઋષીન્ મનુષ્યાંશ્ ચ પિતૄન્ સંતર્પ્ય વાગ્યતઃ તિલોદકેન વિધિના નામગોત્રવિધાનવિત્
દેવ, ઋષિ, મનુષ્ય અને પિતૃઓને મૌન રહીને, નિયમસર તિલજળથી, તેમનાં નામ અને ગોત્ર જાણીને તૃપ્ત કરે છે,
સ્નાત્વૈવં વિધિવત્ તત્ર સો ઽશ્વમેધફલં લભેત્ ગ્રહોપરાગે વિષુવે સંક્રાન્ત્યામ્ અયને તથા
એ રીતે નિયમથી ત્યાં સ્નાન કરીને, ગ્રહણ, વિષુવ, સંક્રાંતિ કે અયન પરિવર્તન સમયે અશ્વમેઘ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે.
યુગાદિષુ ષડશીત્યાં તથાન્યત્ર શુભે તિથૌ યે તત્ર દાનં વિપ્રેભ્યઃ પ્રયચ્છન્તિ ધનાદિકમ્
યુગાદિ, છયાસીમી તિથિ અને અન્ય શુભ દિવસે, જે બ્રાહ્મણોને ત્યાં ધનાદિ દાન આપે છે,
અન્યતીર્થાચ્ છતગુણં ફલં તે પ્રાપ્નુવન્તિ વૈ પિણ્ડં યે સંપ્રયચ્છન્તિ પિતૃભ્યઃ સરસસ્ તટે
તેઓને બીજા કોઈ તીર્થ કરતાં સો ગણી વધારે ફળ મળે છે; અને જે સરોવર કાંઠે પિતૃઓને પિંડ આપે છે,
પિતૄણામ્ અક્ષયાં તૃપ્તિં તે કુર્વન્તિ ન સંશયઃ તતઃ શંભોર્ ગૃહં ગત્વા વાગ્યતઃ સંયતેન્દ્રિયઃ
તેઓ પિતૃઓને અક્ષય તૃપ્તિ આપે છે—આમાં શંકા નથી. પછી શંભુના મંદિરે જઈ, મૌન અને ઇન્દ્રિય સંયમથી,
પ્રવિશ્ય પૂજયેચ્ છર્વં કૃત્વા તં ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમ્ ઘૃતક્ષીરાદિભિઃ સ્નાનં કારયિત્વા ભવં શુચિઃ
પ્રવેશીને, શર્વનું પૂજન કરવું, ત્રણ વખત પ્રદક્ષિણ કરવી અને ઘી, દૂધ વગેરે પવિત્ર પદાર્થોથી ભવને સ્નાન કરાવવું, અને પોતે શુદ્ધ રહેવું.
ચન્દનેન સુગન્ધેન વિલિપ્ય કુઙ્કુમેન ચ તતઃ સંપૂજયેદ્ દેવં ચન્દ્રમૌલિમ્ ઉમાપતિમ્
પછી સુગંધિત ચંદન અને કુંકુમથી અર્પણ કરી, ચંદ્રમૌળી ઉમાપતિ દેવનું પૂજન કરવું.
પુષ્પૈર્ નાનાવિધૈર્ મેધ્યૈર્ બિલ્વાર્કકમલાદિભિઃ આગમોક્તેન મન્ત્રેણ વેદોક્તેન ચ શંકરમ્
વિવિધ પવિત્ર પુષ્પો—બિલ્વ, અર્ક, કમળ વગેરે અને આગમ તથા વેદના મંત્રોથી શંકરનું પૂજન કરવું.
અદીક્ષિતસ્ તુ નામ્નૈવ મૂલમન્ત્રેણ ચાર્ચયેત્ એવં સંપૂજ્ય તં દેવં ગન્ધપુષ્પાનુરાગિભિઃ
દિક્ષા ન લીધેલ હોય તો પણ, માત્ર નામ અને મૂળમંત્રથી પૂજન કરવું; આ રીતે સુગંધિત પુષ્પોથી દેવનું પૂજન કરવું.
ધૂપદીપૈશ્ ચ નૈવેદ્યૈર્ ઉપહારૈસ્ તથા સ્તવૈઃ દણ્ડવત્પ્રણિપાતૈશ્ ચ ગીતૈર્ વાદ્યૈર્ મનોહરૈઃ
ધૂપ, દીવો, નૈવેદ્ય, ઉપહાર, સ્તોત્ર, દંડવત્ પ્રણામ, ગીત અને મનોહર વાદ્યોથી પૂજન કરવું.
નૃત્યજપ્યનમસ્કારૈર્ જયશબ્દૈઃ પ્રદક્ષિણૈઃ એવં સંપૂજ્ય વિધિવદ્ દેવદેવમ્ ઉમાપતિમ્
નૃત્ય, જપ, નમસ્કાર, જયધ્વનિ અને પ્રદક્ષિણથી, આ રીતે નિયમસર ઉમા પતિ દેવદેવનું પૂજન કરવું.
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો રૂપયૌવનગર્વિતઃ કુલૈકવિંશમ્ ઉદ્ધૃત્ય દિવ્યાભરણભૂષિતાઃ
બધા પાપોથી મુક્ત, રૂપ અને યુવાનીથી ગર્વિત, પોતાનાં એકવીસ પેઢી ઉદ્ધરાવી, દૈવી આભૂષણોથી શોભાયમાન થાય છે.
સૌવર્ણેન વિમાનેન કિઙ્કિણીજાલમાલિના ઉપગીયમાનો ગન્ધર્વૈર્ અપ્સરોભિર્ અલંકૃતઃ
સુવર્ણના વિમાનમાં, ઝાંઝરોથી શોભાયમાન, તે દેવને ગંધર્વો ગાન કરે છે અને અપ્સરાઓ તેને શણગારે છે.
ઉદ્દ્યોતયન્ દિશઃ સર્વાઃ શિવલોકં સ ગચ્છતિ ભુક્ત્વા તત્ર સુખં વિપ્રા મનસઃ પ્રીતિદાયકમ્
બધા દિશાઓ પ્રકાશિત કરીને, તે શિવલોકમાં જાય છે અને ત્યાં મનને આનંદ આપતું સુખ ભોગવે છે, હે બ્રાહ્મણો.
તલ્લોકવાસિભિઃ સાર્ધં યાવદ્ આભૂતસંપ્લવમ્ તતસ્ તસ્માદ્ ઇહાયાતઃ પૃથિવ્યાં પુણ્યસંક્ષયે
તે ત્યાંના રહેવાસીઓ સાથે મહાપ્રલય સુધી રહે છે; પછી જ્યારે પુણ્ય પૂરું થાય છે ત્યારે પૃથ્વી પર પાછો આવે છે.
જાયતે યોગિનાં ગેહે ચતુર્વેદી દ્વિજોત્તમાઃ યોગં પાશુપતં પ્રાપ્ય તતો મોક્ષમ્ અવાપ્નુયાત્
પછી તે યોગીઓના ઘરમાં, ચતુર્વેદ જાણનારા દ્વિજ તરીકે જન્મે છે; પાશુપત યોગ પ્રાપ્ત કરીને પછી મોક્ષ પામે છે.
શયનોત્થાપને ચૈવ સંક્રાન્ત્યામ્ અયને તથા અશોકાખ્યાં તથાષ્ટમ્યાં પવિત્રારોપણે તથા
શયનમાંથી ઉઠતી વેળાએ, સંક્રમણ સમયે, અયન બદલાય ત્યારે, અશોક નામની અષ્ટમી પર અને પવિત્રારોપણના તહેવારે—
યે ચ પશ્યન્તિ તં દેવં કૃત્તિવાસસમ્ ઉત્તમમ્ વિમાનેનાર્કવર્ણેન શિવલોકં વ્રજન્તિ તે
જે લોકો તે ઉત્તમ દેવને ચામડી ધારણ કરેલા, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી વિમાનમાં જુએ છે, તેઓ શિવલોકમાં જાય છે.
સર્વકાલે ઽપિ તં દેવં યે પશ્યન્તિ સુમેધસઃ તે ઽપિ પાપવિનિર્મુક્તાઃ શિવલોકં વ્રજન્તિ વૈ
જે બુદ્ધિશાળી લોકો કોઈપણ સમયે તે દેવને જુએ છે, તેઓ પણ સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને ખરેખર શિવલોકમાં જાય છે.
દેવસ્ય પશ્ચિમે પૂર્વે દક્ષિણે ચોત્તરે તથા યોજનદ્વિતયં સાર્ધં ક્ષેત્રં તદ્ ભુક્તિમુક્તિદમ્
દેવના પશ્ચિમ, પૂર્વ, દક્ષિણ અને ઉત્તર તરફ બે યોજન અને અડધા જેટલું ક્ષેત્ર, તે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે.