ઇન્દુઃ સમુદ્રઃ સરિતઃ પલ્વલાનિ સરાંસિ ચ લતાવલ્લ્યસ્ તૃણૌષધ્યઃ પશવો મૃગપક્ષિણઃ
તમે ચંદ્ર, સમુદ્ર, નદીઓ, તળાવ અને સરોવર છો; તમે વેલો, લતા, ઘાસ, ઔષધિ, પશુ, જંગલી પ્રાણી અને પક્ષીઓ પણ છો.
દ્રવ્યકર્મગુણારમ્ભઃ કાલપુષ્પફલપ્રદઃ આદિશ્ ચાન્તશ્ ચ મધ્યશ્ ચ ગાયત્ર્ય્ ઓંકાર એવ ચ
તમે જ દ્રવ્ય, કર્મ અને ગુણનો આરંભ, સમય, ફૂલ અને ફળ આપનાર છો; તમે આરંભ, અંત અને મધ્ય, ગાયત્રી અને ઓમકાર પણ છો.
હરિતો લોહિતઃ કૃષ્ણો નીલઃ પીતસ્ તથા ક્ષણઃ કદ્રુશ્ ચ કપિલો બભ્રુઃ કપોતો મચ્છકસ્ તથા
તમે લીલા, લાલ, કાળા, વાદળી, પીળા અને ક્ષણભંગુર રંગ છો; તમે કદ્રુ, કપિલ, બભ્રુ, કપોત અને મચ્છક પણ છો.
સુવર્ણરેતા વિખ્યાતઃ સુવર્ણશ્ ચાપ્ય્ અથો મતઃ સુવર્ણનામા ચ તથા સુવર્ણપ્રિય એવ ચ
તમે સુવર્ણરેતાસ તરીકે પ્રસિદ્ધ છો અને સુવર્ણ પણ કહેવાય છો; તમારું નામ સુવર્ણનામા છે અને તમે સુવર્ણપ્રિય પણ છો.
ત્વમ્ ઇન્દ્રશ્ ચ યમશ્ ચૈવ વરુણો ધનદો ઽનલઃ ઉત્ફુલ્લશ્ ચિત્રભાનુશ્ ચ સ્વર્ભાનુર્ ભાનુર્ એવ ચ
તમે ઇન્દ્ર, યમ, વરુણ, કુબેર અને અગ્નિ છો; તમે ઉત્ફુલ્લ, ચિત્રભાનુ, સ્વર્ભાનુ અને ભાનુ પણ છો.
હોત્રં હોતા ચ હોમ્યં ચ હુતં ચૈવ તથા પ્રભુઃ ત્રિસૌપર્ણસ્ તથા બ્રહ્મન્ યજુષાં શતરુદ્રિયમ્
હવન, હોતાર, હવન માટેનું દ્રવ્ય અને હોતું બધું તમે જ છો; તમે પ્રભુ, ત્રિસૌપર્ણ અને યજુરમંત્રોમાં શતરુદ્રીય પણ છો.
પવિત્રં ચ પવિત્રાણાં મઙ્ગલાનાં ચ મઙ્ગલમ્ પ્રાણશ્ ચ ત્વં રજશ્ ચ ત્વં તમઃ સત્ત્વયુતસ્ તથા
પવિત્રોમાં પવિત્ર અને શુભમાં શુભ તમે જ છો; તમે પ્રાણ, રજસ, અને સત્વયુક્ત તમસ પણ છો.
પ્રાણો ઽપાનઃ સમાનશ્ ચ ઉદાનો વ્યાન એવ ચ ઉન્મેષશ્ ચ નિમેષશ્ ચ ક્ષુત્તૃઙ્જૃમ્ભા તથૈવ ચ
તમે પ્રાણ, અપાન, સમાન, ઉદાન અને વ્યાન છો; આંખ ખોલવું-બંધ કરવું, ભૂખ, તરસ અને જંભાઈ પણ તમે જ છો.
લોહિતાઙ્ગશ્ ચ દંષ્ટ્રી ચ મહાવક્ત્રો મહોદરઃ શુચિરોમા હરિચ્છ્મશ્રુર્ ઊર્ધ્વકેશશ્ ચલાચલઃ
લાલ રંગનું શરીર, મોટી દાઢો, વિશાળ મોં અને મોટું પેટ, શુદ્ધ વાળ, લીલા દાઢી, ઊભા વાળ, ક્યારેક હલનચલન કરતો અને ક્યારેક સ્થિર રહેતો.
ગીતવાદિત્રનૃત્યાઙ્ગો ગીતવાદનકપ્રિયઃ મત્સ્યો જાલો જલો ઽજય્યો જલવ્યાલઃ કુટીચરઃ
ગીત, વાદ્ય અને નૃત્ય એના અંગો છે; ગીત-વાદનમાં આનંદ માણે છે; તે માછલી છે, જાળ છે, પાણી છે, અજેય છે, જળમાં રહેતો સાપ છે અને ઝૂંપડામાં વસે છે.
વિકાલશ્ ચ સુકાલશ્ ચ દુષ્કાલઃ કાલનાશનઃ મૃત્યુશ્ ચૈવાક્ષયો ઽન્તશ્ ચ ક્ષમામાયાકરોત્કરઃ
અસમય, યોગ્ય સમય અને દુઃખદ સમય પણ એ જ છે; સમયનો વિનાશક, મૃત્યુ, અવિનાશી, અંત અને પૃથ્વી તથા માયાનું મૂળ ઉપાડનાર છે.
સંવર્તો વર્તકશ્ ચૈવ સંવર્તકબલાહકૌ ઘણ્ટાકી ઘણ્ટકી ઘણ્ટી ચૂડાલો લવણોદધિઃ
સંવર્ત અને વર્તક, સંવર્તક અને બલાહક વાદળ, ઘંટાકી, ઘંટકી, ઘંટી, ચૂડાલો અને ખારું સમુદ્ર એ પણ એ જ છે.
બ્રહ્મા કાલાગ્નિવક્ત્રશ્ ચ દણ્ડી મુણ્ડસ્ ત્રિદણ્ડધૃક્ ચતુર્યુગશ્ ચતુર્વેદશ્ ચતુર્હોત્રશ્ ચતુષ્પથઃ
બ્રહ્મા, સમયાગ્નિ જેવા મુખવાળો, દંડધારી, મુંડમાળ, ત્રણ દંડ ધરાવનાર, ચાર યુગ, ચાર વેદ, ચાર યજ્ઞ અને ચાર માર્ગ એ જ છે.
ચાતુરાશ્રમ્યનેતા ચ ચાતુર્વર્ણ્યકરશ્ ચ હ ક્ષરાક્ષરઃ પ્રિયો ધૂર્તો ગણૈર્ ગણ્યો ગણાધિપઃ
ચારે આશ્રમના નેતા, ચારે વર્ણના સર્જનહાર, નાશવાન અને અવિનાશી, સૌને પ્રિય, ચતુર, સમૂહોમાં ગણાતા અને સમૂહોના અધિપતિ છે.
રક્તમાલ્યામ્બરધરો ગિરીશો ગિરિજાપ્રિયઃ શિલ્પીશઃ શિલ્પિનઃ શ્રેષ્ઠઃ સર્વશિલ્પિપ્રવર્તકઃ
લાલ ફૂલોની માળા અને વસ્ત્ર ધારણ કરનાર, પર્વતોના સ્વામી, પાર્વતીપ્રિય, કળાના સ્વામી, શ્રેષ્ઠ કળાગર અને સર્વ કળાઓના પ્રેરક છે.
ભગનેત્રાન્તકશ્ ચણ્ડઃ પૂષ્ણો દન્તવિનાશનઃ સ્વાહા સ્વધા વષટ્કારો નમસ્કાર નમો ઽસ્તુ તે
ભગાનાં નેત્રનો વિનાશક, ભયાનક, પૂષણનાં દાંત તોડનાર, સ્વાહા, સ્વધા, વષટ્કાર ઉચ્ચારનાર, વંદન અને તમને નમન.
ગૂઢવ્રતશ્ ચ ગૂઢશ્ ચ ગૂઢવ્રતનિષેવિતઃ તરણસ્ તારણશ્ ચૈવ સર્વભૂતેષુ તારણઃ
ગુપ્ત વ્રત ધરાવનાર, ગુપ્ત રહેતો, ગુપ્ત વ્રતવાળાઓ દ્વારા સેવા પામનાર, તારક, બચાવનાર અને સર્વ જીવોમાં તારણહાર છે.
ધાતા વિધાતા સંધાતા નિધાતા ધારણો ધરઃ તપો બ્રહ્મ ચ સત્યં ચ બ્રહ્મચર્યં તથાર્જવમ્
સર્જનહાર, વ્યવસ્થાપક, જોડનાર, મૂલ્યવાન રાખનાર, ધારણ કરનાર, સહન કરનાર; તપ, બ્રહ્મ, સત્ય, બ્રહ્મચર્ય અને સીધાશીલા.
ભૂતાત્મા ભૂતકૃદ્ ભૂતો ભૂતભવ્યભવોદ્ભવઃ ભૂર્ ભુવઃ સ્વરિતશ્ ચૈવ ભૂતો હ્ય્ અગ્નિર્ મહેશ્વરઃ
ભૂતાત્મા, ભૂતોનાં સર્જનહાર, સર્વ ભૂતો, ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાનનો ઉદ્ભવ, પૃથ્વી, આકાશ, સ્વર્ગ, અગ્નિ અને મહાદેવ.
બ્રહ્માવર્તઃ સુરાવર્તઃ કામાવર્ત નમો ઽસ્તુ તે કામબિમ્બવિનિર્હન્તા કર્ણિકારસ્રજપ્રિયઃ
બ્રહ્માવર્ત, સુરાવર્ત, કામાવર્ત, તમને નમન; કામના રૂપનો વિનાશક અને કર્ણિકાર ફૂલોની માળા પ્રિય છે.
ગોનેતા ગોપ્રચારશ્ ચ ગોવૃષેશ્વરવાહનઃ ત્રૈલોક્યગોપ્તા ગોવિન્દો ગોપ્તા ગોગર્ગ એવ ચ
ગાયોના નેતા, ગાયોમાં ફરતો, વૃષભવાહન, ત્રિલોકનો રક્ષક, ગોવિંદ, રક્ષક અને ગાયો વચ્ચે ગર્ગ છે.
અખણ્ડચન્દ્રાભિમુખઃ સુમુખો દુર્મુખો ઽમુખઃ ચતુર્મુખો બહુમુખો રણેષ્વ્ અભિમુખઃ સદા
અખંડ ચંદ્ર તરફ મોઢું કરનાર, સુંદર ચહેરાવાળો, કઠિન ચહેરાવાળો, મુખવિહિન, ચતુરમુખ, અનેકમુખ અને યુદ્ધમાં હંમેશા સામનો કરનાર.
હિરણ્યગર્ભઃ શકુનિર્ ધનદો ઽર્થપતિર્ વિરાટ્ અધર્મહા મહાદક્ષો દણ્ડધારો રણપ્રિયઃ
હિરણ્યગર્ભ, પક્ષી, ધનદાતા, ધનના સ્વામી, વિશાળ, મહાપાપ, મહાદક્ષ, દંડધારી અને યુદ્ધપ્રેમી છે.
તિષ્ઠન્ સ્થિરશ્ ચ સ્થાણુશ્ ચ નિષ્કમ્પશ્ ચ સુનિશ્ચલઃ દુર્વારણો દુર્વિષહો દુઃસહો દુરતિક્રમઃ
દ્રઢ, સ્થિર, અડગ, અચળ, સારી રીતે સ્થાયી, અવશ્યક અટકાવવો મુશ્કેલ, સહન કરવો મુશ્કેલ, સહનશક્તિથી બહાર અને પાર પાડી શકાય એવો નથી.
દુર્ધરો દુર્વશો નિત્યો દુર્દર્પો વિજયો જયઃ શશઃ શશાઙ્કનયનશીતોષ્ણઃ ક્ષુત્ તૃષા જરા
ધારણ કરવો મુશ્કેલ, નજીક જવું મુશ્કેલ, શાશ્વત, દમન કરવો મુશ્કેલ, વિજયી, વિજયરૂપ; શશક, ચંદ્રનેત્ર, ઠંડક અને ઉષ્ણતા, ભૂખ, તરસ અને વૃદ્ધાવસ્થા.
આધયો વ્યાધયશ્ ચૈવ વ્યાધિહા વ્યાધિપશ્ ચ યઃ સહ્યો યજ્ઞમૃગવ્યાધો વ્યાધીનામ્ આકરો ઽકરઃ
દુઃખો અને રોગો, રોગનો વિનાશક, રોગોના સ્વામી, સહનશીલ, યજ્ઞમાં શિકાર કરનાર, રોગોનું મૂળ અને અમૂલ્ય.
શિખણ્ડી પુણ્ડરીકશ્ ચ પુણ્ડરીકાવલોકનઃ દણ્ડધૃક્ ચક્રદણ્ડશ્ ચ રૌદ્રભાગવિનાશનઃ
શિખંડવાળા, પુંડરીક, કમળને નિહાળનારા, દંડ ધારણ કરનાર, ચક્ર અને દંડવાળા, અને રૌદ્ર ભાગનો વિનાશ કરનાર એ પરમેશ્વર છે.
વિષપો ઽમૃતપશ્ ચૈવ સુરાપઃ ક્ષીરસોમપઃ મધુપશ્ ચાપપશ્ ચૈવ સર્વપશ્ ચ બલાબલઃ
એ જ ઝેર પીવનારા, અમૃત પીવનારા, દેવમદિરા પીવનારા, દૂધ અને સોમ પીવનારા, મધ પીવનારા, પાણી પીવનારા, બધું પી જનાર, અને બળવાન તથા નબળા બંને છે.
વૃષાઙ્ગરામ્ભો વૃષભસ્ તથા વૃષભલોચનઃ વૃષભશ્ ચૈવ વિખ્યાતો લોકાનાં લોકસંસ્કૃતઃ
જેના અંગો વાછરડા જેવા છે, જે પોતે વાછરડો છે, વાછરડાની આંખવાળા છે, અને લોકપ્રસિદ્ધ વાછરડો છે, એ જ લોકોએ પવિત્ર થવા માટે પૂજાય છે.
ચન્દ્રાદિત્યૌ ચક્ષુષી તે હૃદયં ચ પિતામહઃ અગ્નિષ્ટોમસ્ તથા દેહો ધર્મકર્મપ્રસાધિતઃ
ચાંદ્ર અને સૂર્ય તમારી આંખો છે, હૃદય પિતામહ છે, અગ્નિષ્ટોમ તમારું શરીર છે, જે ધર્મકર્મથી સ્થાપિત થયું છે.