હ્રસ્વો ઽતિમાત્રો રક્તાક્ષો હરિચ્છ્મશ્રુર્ વિભીષણઃ ઊર્ધ્વકેશો ઽતિરોમાઙ્ગઃ શોણકર્ણસ્ તથૈવ ચ
એ પુરુષ નાનો પણ અત્યંત વિશાળ, લાલ આંખો, પીળા દાઢીવાળો અને ભયાનક હતો. તેના વાળ ઊભા હતા, આખું શરીર ઘાટા વાળથી ઢંકાયેલું અને કાન લાલ લોહી જેવા હતા.
કરાલકૃષ્ણવર્ણશ્ ચ રક્તવાસાસ્ તથૈવ ચ તં યજ્ઞં સ મહાસત્ત્વો ઽદહત્ કક્ષમ્ ઇવાનલઃ
એ ભયાનક કાળી કાયાવાળો અને લાલ વસ્ત્રધારી મહાસત્તાવાન એ યજ્ઞને સુકા ઘાસની જેમ અગ્નિથી ભસ્મ કરી નાખ્યો.
દેવાશ્ ચ પ્રદ્રુતાઃ સર્વે ગતા ભીતા દિશો દશ તેન તસ્મિન્ વિચરતા વિક્રમેણ તદા તુ વૈ
એના પરાક્રમથી બધા દેવતાઓ ડરીને દસેય દિશામાં ભાગી ગયા.
પૃથિવી વ્યચલત્ સર્વા સપ્તદ્વીપા સમન્તતઃ મહાભૂતે પ્રવૃત્તે તુ દેવલોકભયંકરે
એ મહાન ભૂતના ભયજનક કૃત્યથી આખી પૃથ્વી અને સાતેય દ્વીપો હલાઈ ઉઠ્યા અને દેવલોક પણ ડરી ગયો.
તદા ચાહં મહાદેવમ્ અબ્રવં પ્રતિપૂજયન્ ભવતે ઽપિ સુરાઃ સર્વે ભાગં દાસ્યન્તિ વૈ પ્રભો
પછી મેં મહાદેવને વંદન કરીને કહ્યું: 'હે પ્રભુ, બધા દેવતાઓ તમને પણ યજ્ઞમાં ભાગ આપશે.'
ક્રિયતાં પ્રતિસંહારઃ સર્વદેવેશ્વર ત્વયા ઇમાશ્ ચ દેવતાઃ સર્વા ઋષયશ્ ચ સહસ્રશઃ
'હે સર્વદેવોના સ્વામી, હવે આપ સર્વેને શાંત કરો. આ બધા દેવતાઓ અને હજારો ઋષિઓ પણ...'
તવ ક્રોધાન્ મહાદેવ ન શાન્તિમ્ ઉપલેભિરે યશ્ ચૈષ પુરુષો જાતઃ સ્વેદજસ્ તે સુરર્ષભ
હે મહાદેવ, તમારા ક્રોધથી આ જીવ જન્મ્યો છે, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, અને તમારા ગુસ્સાથી તેને ક્યારેય શાંતિ મળી નથી; આ પુરુષ તમારા પસીનામાંથી પેદા થયો છે.
જ્વરો નામૈષ ધર્મજ્ઞ લોકેષુ પ્રચરિષ્યતિ એકીભૂતસ્ય ન હ્ય્ અસ્ય ધારણે તેજસઃ પ્રભો
હે ધર્મને જાણનારા, આ જીવને લોકોમાં 'જ્વર' કહેવાય છે; એ બધાં જગતમાં ફરતો રહેશે. જ્યારે એ એકરૂપ થાય છે ત્યારે એની તાકાતને કોઈ રોકી શકતું નથી, હે પ્રભુ.
સમર્થા સકલા પૃથ્વી બહુધા સૃજ્યતામ્ અયમ્ ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ મયા દેવો ભાગે ચાપિ પ્રકલ્પિતે
આ આખી ધરતી શક્તિશાળી છે; આને અનેક રૂપે સર્જો—એવું મેં દેવને કહ્યું અને એમાં ભાગ પણ નક્કી કર્યો.
ભગવાન્ માં તથેત્ય્ આહ દેવદેવઃ પિનાકધૃક્ પરાં ચ પ્રીતિમ્ અગમત્ સ સ્વયં ચ પિનાકધૃક્
ભગવાન પિનાકધારી દેવાદિદેવએ મને કહ્યું, 'તેથી જ થાઓ', અને એ પિનાકધારી સ્વયં ખૂબ પ્રસન્ન થયા.
દક્ષો ઽપિ મનસા દેવં ભવં શરણમ્ અન્વગાત્ પ્રાણાપાનૌ સમારુધ્ય ચક્ષુઃસ્થાને પ્રયત્નતઃ
દક્ષ પણ મનમાં ભવદેવનું આશ્રય લે છે, શ્વાસ અને પ્રાણને એક કરીને, અને ખૂબ પ્રયત્નપૂર્વક આંખના સ્થાને દૃષ્ટિ સ્થિર કરે છે.
વિધાર્ય સર્વતો દૃષ્ટિં બહુદૃષ્ટિર્ અમિત્રજિત્ સ્મિતં કૃત્વાબ્રવીદ્ વાક્યં બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે
ચારે બાજુથી દૃષ્ટિ રોકી, અનેક આંખો ધરાવનાર દુશ્મનોને જીતનાર, સ્મિત કરીને બોલ્યા: 'કહો, હું તમારા માટે શું કરું?''
શ્રાવિતે ચ મહાખ્યાને દેવાનાં પિતૃભિઃ સહ તમ્ ઉવાચાઞ્જલિં કૃત્વા દક્ષો દેવં પ્રજાપતિઃ ભીતઃ શઙ્કિતચિત્તસ્ તુ સબાષ્પવદનેક્ષણઃ
જ્યારે દેવો અને પિતૃઓએ એ મહાકથા સાંભળી, ત્યારે દક્ષ પ્રજાપતિ ભયભીત અને શંકિત મનથી, આંખોમાં આંસુ અને ચહેરા પર દુ:ખ સાથે, હાથ જોડીને દેવને કહ્યું.
યદિ પ્રસન્નો ભગવાન્ યદિ વાહં તવ પ્રિયઃ યદિ ચાહમ્ અનુગ્રાહ્યો યદિ દેયો વરો મમ
જો ભગવાન પ્રસન્ન હોય, જો હું તમને પ્રિય હોઉં, જો મને કૃપા આપવાની હોય, જો મને વરદાન આપવાનું હોય—
યદ્ ભક્ષ્યં ભક્ષિતં પીતં ત્રાસિતં યચ્ ચ નાશિતમ્ ચૂર્ણીકૃતાપવિદ્ધં ચ યજ્ઞસંભારમ્ ઈદૃશમ્
યજ્ઞમાં જે ખોરાક ખાધો, પીધો, ડરાવાયો કે નાશ પામ્યો, જે પીસી નાખી દીધો—એવા બધાં સામાન વિશે—
દીર્ઘકાલેન મહતા પ્રયત્નેન ચ સંચિતમ્ ન ચ મિથ્યા ભવેન્ મહ્યં ત્વત્પ્રસાદાન્ મહેશ્વર
જે લાંબા સમયથી અને મહેનતથી એકઠું કર્યું છે—હે મહેશ્વર, તમારી કૃપાથી એ બધું મારા માટે વ્યર્થ ન જાય.
તથાસ્ત્વ્ ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ ભગનેત્રહરો હરઃ ધર્માધ્યક્ષં મહાદેવં ત્ર્યમ્બકં ચ પ્રજાપતિઃ
'તેથી જ થાઓ,' એમ ભગવાન ભગનેત્રહર હરે કહ્યું, અને પ્રજાપતિએ ધર્મના અધ્યક્ષ, ત્ર્યંબક મહાદેવની સ્તુતિ કરી.
જાનુભ્યામ્ અવનીં ગત્વા દક્ષો લબ્ધ્વા ભવાદ્ વરમ્ નામ્નાં ચાષ્ટસહસ્રેણ સ્તુતવાન્ વૃષભધ્વજમ્
દક્ષે ઘૂંટણે પડી જમીન સ્પર્શી, ભવનુ વરદાન મેળવી, વૃષભધ્વજની આઠ હજાર નામોથી સ્તુતિ કરી.
એવં દૃષ્ટ્વા તદા દક્ષઃ શંભોર્ વીર્યં દ્વિજોત્તમાઃ પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતો ભૂત્વા સંસ્તોતુમ્ ઉપચક્રમે
એ રીતે, શંભુની શક્તિ જોઈને, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, દક્ષે હાથ જોડીને, નમ્ર થઈ, સ્તુતિ કરવાનું આરંભ્યું.
નમસ્ તે દેવદેવેશ નમસ્ તે ઽન્ધકસૂદન દેવેન્દ્ર ત્વં બલશ્રેષ્ઠ દેવદાનવપૂજિત
તમને વંદન છે, દેવોના દેવના સ્વામી, અંધકાસુરના સંહારક; દેવેન્દ્ર, તમે બળમાં શ્રેષ્ઠ છો, દેવો અને દાનવો બંને તમારી પૂજા કરે છે.
સહસ્રાક્ષ વિરૂપાક્ષ ત્ર્યક્ષ યક્ષાધિપપ્રિય સર્વતઃપાણિપાદસ્ ત્વં સર્વતોક્ષિશિરોમુખઃ
હજારો આંખોવાળા, વિવિધ આંખોવાળા, ત્રણ આંખોવાળા, યક્ષાધિપતિના પ્રિય, તમે સર્વત્ર હાથ-પગ ધરાવ છો, બધે ચહેરા, આંખો, માથાં અને મોઢાં ધરાવ છો.
સર્વતઃશ્રુતિમાંલ્ લોકે સર્વમ્ આવૃત્ય તિષ્ઠસિ શઙ્કુકર્ણો મહાકર્ણઃ કુમ્ભકર્ણો ઽર્ણવાલયઃ
તમે જગતમાં બધે થી સાંભળો છો, બધું વ્યાપી ને ઊભા છો; શંખ જેવી કાનવાળા, વિશાળ કાનવાળા, ઘડાસમાન કાનવાળા, અને સમુદ્રથી ઘેરાયેલા છો.
ગજેન્દ્રકર્ણો ગોકર્ણઃ શતકર્ણો નમો ઽસ્તુ તે શતોદરઃ શતાવર્તઃ શતજિહ્વઃ સનાતનઃ
હાથીના કાનવાળા, ગાયના કાનવાળા, સો કાનવાળા—તમને વંદન! સો પેટવાળા, સો ઘૂંટાવાળા, સો જીભવાળા, તમે સદા અવિનાશી છો.
ગાયન્તિ ત્વાં ગાયત્રિણો અર્ચયન્ત્ય્ અર્કમ્ અર્કિણઃ દેવદાનવગોપ્તા ચ બ્રહ્મા ચ ત્વં શતક્રતુઃ
ગાયત્રીના ગાયકો તમારી સ્તુતિ કરે છે; સૂર્યના ઉપાસકો તમને પૂજે છે; તમે દેવો અને દાનવોના રક્ષક છો, તમે બ્રહ્મા છો, તમે શતક્રતુ છો.
મૂર્તિમાંસ્ ત્વં મહામૂર્તિઃ સમુદ્રઃ સરસાં નિધિઃ ત્વયિ સર્વા દેવતા હિ ગાવો ગોષ્ઠ ઇવાસતે
તમે સ્વરૂપ ધરાવનાર, મહાન સ્વરૂપવાળા, બધાં જળોના સાગર છો; જેમ ગાયો ગૌશાળામાં રહે છે એમ, બધાં દેવતાઓ તમામાં વસે છે.
ત્વત્તઃ શરીરે પશ્યામિ સોમમ્ અગ્નિજલેશ્વરમ્ આદિત્યમ્ અથ વિષ્ણું ચ બ્રહ્માણં સબૃહસ્પતિમ્
તમારા શરીરમાંથી હું ચંદ્ર, અગ્નિ, જળના સ્વામી, સૂર્ય, વિષ્ણુ, બ્રહ્મા અને બૃહસ્પતિને જોઈ રહ્યો છું.
ક્રિયા કરણકાર્યે ચ કર્તા કારણમ્ એવ ચ અસચ્ ચ સદસચ્ ચૈવ તથૈવ પ્રભવાવ્યયૌ
કોઈ પણ ક્રિયા, સાધન અને પરિણામમાં તમે કરનાર અને કારણ છો; તમે અસ્તિત્વ અને અનસ્તિત્વ, જન્મ અને અવિનાશ પણ છો.
નમો ભવાય શર્વાય રુદ્રાય વરદાય ચ પશૂનાં પતયે ચૈવ નમો ઽસ્ત્વ્ અન્ધકઘાતિને
ભવ, શર્વ, રુદ્ર, વરદાન આપનાર અને પશુઓના સ્વામી, તથા અંધકનો નાશ કરનારને વંદન છે.
ત્રિજટાય ત્રિશીર્ષાય ત્રિશૂલવરધારિણે ત્ર્યમ્બકાય ત્રિનેત્રાય ત્રિપુરઘ્નાય વૈ નમઃ
ત્રણ જટાવાળા, ત્રણ મસ્તકવાળા, શ્રેષ્ઠ ત્રિશૂલ ધારણ કરનાર, ત્ર્યંબક, ત્રણ આંખવાળા અને ત્રિપુરના વિનાશકને વંદન છે.
નમશ્ ચણ્ડાય મુણ્ડાય વિશ્વચણ્ડધરાય ચ દણ્ડિને શઙ્કુકર્ણાય દણ્ડિદણ્ડાય વૈ નમઃ
પ્રચંડ, મુંડિત, સમગ્ર જગતની પ્રચંડતા ધારણ કરનાર, દંડ ધારણ કરનાર, શંખ જેવાં કાનવાળા અને દંડવાળા ભગવાનને વંદન છે.