એવમ્ ઉક્ત્વા તુ વિપ્રર્ષિઃ પુનર્ દક્ષમ્ અભાષત
આ રીતે કહી વિપ્ર ઋષિએ ફરી દક્ષને સંબોધ્યા.
પૂજ્યં ચ પશુભર્તારં કસ્માન્ નાર્ચયસે પ્રભુમ્
પશુઓના સ્વામી, પૂજનીય એવા પ્રભુનું તું પૂજન કેમ કરતો નથી?
સન્તિ મે બહવો રુદ્રાઃ શૂલહસ્તાઃ કપર્દિનઃ એકાદશસ્થાનગતા નાન્યં વિદ્મો મહેશ્વરમ્
મારા ઘણા રુદ્રો છે, જેઓ ત્રિશૂલ ધારણ કરે છે અને જટાવાળાં છે, તેઓ અગિયાર સ્થળે સ્થિત છે; અમને મહાદેવ સિવાય બીજું કોઈ મહાન સ્વામી નથી જાણીતું.
સર્વેષામ્ એકમન્ત્રો ઽયં મમેશો ન નિમન્ત્રિતઃ યથાહં શંકરાદ્ ઊર્ધ્વં નાન્યં પશ્યામિ દૈવતમ્ તથા દક્ષસ્ય વિપુલો યજ્ઞો ઽયં ન ભવિષ્યતિ
બધા માટે એક જ મંત્ર છે; મારા સ્વામીનું આમંત્રણ નથી. હું કહું છું, શંકરથી ઉપર બીજું કોઈ દેવ નથી. એટલે દક્ષનો આ વિશાળ યજ્ઞ સફળ નહીં થાય.
વિષ્ણોશ્ ચ ભાગા વિવિધાઃ પ્રદત્તાસ્ તથા ચ રુદ્રેભ્ય ઉત પ્રદત્તાઃ અન્યે ઽપિ દેવા નિજભાગયુક્તા દદામિ ભાગં ન તુ શંકરાય
વિષ્ણુને અનેક ભાગો આપવામાં આવ્યા છે, એ જ રીતે રુદ્રોને પણ મળ્યા છે; બીજા દેવતાઓને પણ તેમના ભાગ મળ્યા છે. હું બધાને ભાગ આપું છું, પણ શંકરને નથી આપતો.
ગતાસ્ તુ દેવતા જ્ઞાત્વા શૈલરાજસુતા તદા ઉવાચ વચનં શર્વં દેવં પશુપતિં પતિમ્
આ જાણીને દેવતાઓ પર્વતરાજની પુત્રી પાસે ગયા, અને એણે સર્વના સ્વામી, પશુપતિ દેવને આ રીતે કહ્યું.
ભગવન્ કુત્ર યાન્ત્ય્ એતે દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ બ્રૂહિ તત્ત્વેન તત્ત્વજ્ઞ સંશયો મે મહાન્ અયમ્
હે ભગવાન, ઇન્દ્રની આગેવાનીમાં આ દેવતાઓ ક્યાં જઈ રહ્યા છે? સત્ય કહો, હકીકત જાણનારા, મને આમાં મોટો સંશય થયો છે.
દક્ષો નામ મહાભાગે પ્રજાનાં પતિર્ ઉત્તમઃ હયમેધેન યજતે તત્ર યાન્તિ દિવૌકસઃ
દક્ષ નામે, હે મહાભાગ્યવાળી, પ્રજાપતિ છે; એ અશ્વમેધ યજ્ઞ કરે છે, અને દેવતાઓ ત્યાં જઈ રહ્યા છે.
યજ્ઞમ્ એતં મહાભાગ કિમર્થં નાનુગચ્છસિ કેન વા પ્રતિષેધેન ગમનં તે ન વિદ્યતે
હે મહાભાગ્યવાળી, તમે આ યજ્ઞમાં કેમ નથી જતી? કઈ મનાઈથી તમારું ત્યાં જવું શક્ય નથી?
સુરૈર્ એવ મહાભાગે સર્વમ્ એતદ્ અનુષ્ઠિતમ્ યજ્ઞેષુ મમ સર્વેષુ ન ભાગ ઉપકલ્પિતઃ
હે મહાભાગ્યવાળી, આ બધું દેવતાઓએ જ કર્યું છે. મારા બધા યજ્ઞોમાં મને કોઈ ભાગ મળતો નથી.
પૂર્વાગતેન ગન્તવ્યં માર્ગેણ વરવર્ણિનિ ન મે સુરાઃ પ્રયચ્છન્તિ ભાગં યજ્ઞસ્ય ધર્મતઃ
હે સુંદરવર્ણાવાળી, પહેલાથી નક્કી થયેલા માર્ગે જવું જોઈએ; દેવતાઓ યથાધિકાર મને યજ્ઞનો ભાગ આપતા નથી.
ભગવન્ સર્વદેવેષુ પ્રભાવાભ્યધિકો ગુણૈઃ અજેયશ્ ચાપ્ય્ અધૃષ્યશ્ ચ તેજસા યશસા શ્રિયા
હે ભગવાન, બધા દેવોમાં તમે શક્તિ અને ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ છો; તમે અજેય, અપરાજિત, તેજસ્વી, પ્રસિદ્ધ અને વૈભવી છો.
અનેન તુ મહાભાગ પ્રતિષેધેન ભાગતઃ અતીવ દુઃખમ્ આપન્ના વેપથુશ્ ચ મહાન્ અયમ્
હે મહાભાગ્યવાળી, આ રીતે ભાગમાંથી વંચિત થવાથી મને બહુ દુઃખ થયું છે અને મને ભારે કંપન થયું છે.
કિં નામ દાનં નિયમં તપો વા કુર્યામ્ અહં યેન પતિર્ મમાદ્ય લભેત ભાગં ભગવાન્ અચિન્ત્યો યજ્ઞસ્ય ચેન્દ્રાદ્યમરૈર્ વિચિત્રમ્
હું કયું દાન, નિયમ કે તપ કરું કે જેથી મારા પતિને આજે, હે આશ્ચર્યજનક, ઇન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓ વચ્ચે યજ્ઞમાં ભાગ મળે?
અહં વિજાનામિ વિશાલનેત્રે ધ્યાનેન સર્વે ચ વિદન્તિ સન્તઃ તવાદ્ય મોહેન સહેન્દ્રદેવા લોકત્રયં સર્વમ્ અથો વિનષ્ટમ્
હે વિશાળનેત્રાવાળી, હું ધ્યાનથી જાણું છું અને સારા લોકો પણ જાણે છે; પણ આજે, તમારા મોહથી, ઇન્દ્ર અને દેવતાઓ સાથે ત્રણેય લોક નષ્ટ થઈ ગયા છે.
મામ્ અધ્વરેશં નિતરાં સ્તુવન્તિ રથંતરં સામ ગાયન્તિ મહ્યમ્ માં બ્રાહ્મણા બ્રહ્મમન્ત્રૈર્ યજન્તિ મમાધ્વર્યવઃ કલ્પયન્તે ચ ભાગમ્
મને યજ્ઞના સ્વામી તરીકે વખાણે છે; મારા માટે રથંતર સામ ગાય છે; બ્રાહ્મણો મને બ્રહ્મમંત્રોથી પૂજે છે; મારા યજ્ઞકર્તા મારા ભાગની તૈયારી કરે છે.
વિકત્થસે પ્રાકૃતવત્ સર્વસ્ત્રીજનસંસદિ સ્તૌષિ ગર્વાયસે ચાપિ સ્વમ્ આત્માનં ન સંશયઃ
તમે બધા સ્ત્રીઓની સભામાં સામાન્ય માણસની જેમ ગર્વથી બોલો છો; તમે પોતાને વખાણો છો, એમાં કોઈ શંકા નથી.
નાત્માનં સ્તૌમિ દેવેશિ યથા ત્વમ્ અનુગચ્છસિ સંસ્રક્ષ્યામિ વરારોહે ભાગાર્થે વરવર્ણિનિ
હે દેવીઓની દેવી, હું પોતાને એ રીતે નથી વખાણતો જેમ તમે કરો છો; હે સુંદરવર્ણાવાળી, ભાગ માટે હું તમારી રક્ષા કરીશ.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભગવાન્ પત્નીમ્ ઉમાં પ્રાણૈર્ અપિ પ્રિયામ્ સો ઽસૃજદ્ ભગવાન્ વક્ત્રાદ્ ભૂતં ક્રોધાગ્નિસંભવમ્
આ રીતે પોતાના પ્રાણથી પણ પ્રિય પત્ની ઉમાને કહ્યા પછી, ભગવાને પોતાના મુખમાંથી ક્રોધાગ્નિથી જન્મેલું એક ભયાનક રૂપ ઉત્પન્ન કર્યું.
તમ્ ઉવાચ મખં ગચ્છ દક્ષસ્ય ત્વં મહેશ્વરઃ નાશયાશુ ક્રતું તસ્ય દક્ષસ્ય મદનુજ્ઞયા
એને કહ્યું: તું દક્ષના યજ્ઞમાં જા, તું દક્ષનો મહેશ્વર છે; મારી આજ્ઞાથી તું ઝડપથી એનો યજ્ઞ નષ્ટ કર.
તતો રુદ્રપ્રયુક્તેન સિંહવેષેણ લીલયા દેવ્યા મન્યુકૃતં જ્ઞાત્વા હતો દક્ષસ્ય સ ક્રતુઃ
પછી, રુદ્રના આદેશથી દેવીએ રમતમાં સિંહરૂપ ધારણ કર્યું અને તેના ક્રોધથી દક્ષનું યજ્ઞ વિનાશ પામ્યું તે જાણીને, એ યજ્ઞ નાશ પામ્યો.
મન્યુના ચ મહાભીમા ભદ્રકાલી મહેશ્વરી આત્મનઃ કર્મસાક્ષિત્વે તેન સાર્ધં સહાનુગા
અને મહાભયાનક મહેશ્વરી ભદ્રકાળી પોતાના ક્રોધ સાથે તથા પોતાના અનુયાયીઓ સાથે પોતાના કર્મની સાક્ષી બની.
સ એષ ભગવાન્ ક્રોધઃ પ્રેતાવાસકૃતાલયઃ વીરભદ્રેતિ વિખ્યાતો દેવ્યા મન્યુપ્રમાર્જકઃ
આ ભગવાન ક્રોધ છે, જે પ્રેતલોકમાં નિવાસ કરે છે, અને દેવીઓના ક્રોધને શમાવનાર, 'વીરભદ્ર' તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
સો ઽસૃજદ્ રોમકૂપેભ્ય આત્મનૈવ ગણેશ્વરાન્ રુદ્રાનુગાન્ ગણાન્ રૌદ્રાન્ રુદ્રવીર્યપરાક્રમાન્
પછી તેણે પોતાના શરીરના રોમકૂપોમાંથી રુદ્રના અનુયાયી, રુદ્રની શક્તિ અને પરાક્રમથી ભરેલા ભયાનક ગણપતિઓને ઉત્પન્ન કર્યા.
રુદ્રસ્યાનુચરાઃ સર્વે સર્વે રુદ્રપરાક્રમાઃ તે નિપેતુસ્ તતસ્ તૂર્ણં શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
આ બધા રુદ્રના સેવકો, રુદ્રના પરાક્રમથી ભરપૂર, ત્યાં શતાવધિ અને સહસ્રાવધિ સંખ્યામાં ઝડપથી આવી પહોંચ્યા.
તતઃ કિલકિલાશબ્દ આકાશં પૂરયન્ન્ ઇવ સમભૂત્ સુમહાન્ વિપ્રાઃ સર્વરુદ્રગણૈઃ કૃતઃ
પછી બધા રુદ્રગણોએ મળીને એવો ભયાનક અવાજ કર્યો કે જાણે આખું આકાશ ગૂંજતું હોય, હે વિદ્વાનો!
તેન શબ્દેન મહતા ત્રસ્તાઃ સર્વે દિવૌકસઃ પર્વતાશ્ ચ વ્યશીર્યન્ત ચકમ્પે ચ વસુંધરા
એ મહાન અવાજથી બધા સ્વર્ગવાસીઓ ડરી ગયા, પર્વતો તૂટી પડ્યા અને ધરતી પણ કંપી ઉઠી.
મરુતશ્ ચ વવુઃ ક્રૂરાશ્ ચુક્ષુભે વરુણાલયઃ અગ્નયો વૈ ન દીપ્યન્તે ન ચાદીપ્યત ભાસ્કરઃ
પવનો ઉગ્રતા સાથે વળવા લાગ્યા, વરુણનું રાજ્ય ડોલી ઉઠ્યું, અગ્નિઓ બળતા નહોતા અને સૂર્ય પણ પ્રકાશતો નહોતો.
ગ્રહા નૈવ પ્રકાશન્તે નક્ષત્રાણિ ન તારકાઃ ઋષયો ન પ્રભાસન્તે ન દેવા ન ચ દાનવાઃ
ગ્રહો, તારાઓ કે નક્ષત્રો કોઈ પણ પ્રકાશતા નહોતા; ઋષિઓ, દેવતાઓ કે દાનવો પણ તેજ આપતા નહોતા.
એવં હિ તિમિરીભૂતે નિર્દહન્તિ ગણેશ્વરાઃ પ્રભઞ્જન્ત્ય્ અપરે યૂપાન્ ઘોરાન્ ઉત્પાટયન્તિ ચ
આ રીતે અંધકાર છવાઈ ગયો ત્યારે ગણેશ્વરો બધું જ સળગાવવા લાગ્યા; બીજાઓ ભયાનક યજ્ઞસ્તંભો તોડી અને ઉખેડી નાખતા.