ભગવન્ દેવદેવેશ નેહ વત્સ્યામિ ભૂધરે અન્યં કુરુ મમાવાસં ભુવનેષુ મહાદ્યુતે
પ્રભુ, દેવોના સ્વામી, હું આ પર્વત પર હવે નહીં રહીશ; ઓ તેજસ્વી, મને દુનિયામાં બીજું નિવાસ સ્થાન આપો.
સદા ત્વમ્ ઉચ્યમાના વૈ મયા વાસાર્થમ્ ઈશ્વરિ અન્યં ન રોચિતવતી વાસં વૈ દેવિ કર્હિચિત્
દેવી, જ્યારે પણ હું તને નિવાસ વિશે કહેલું, તું ક્યારેય બીજું સ્થાન પસંદ કર્યું નથી, ઓ દેવી.
ઇદાનીં સ્વયમ્ એવ ત્વં વાસમ્ અન્યત્ર શોભને કસ્માન્ મૃગયસે દેવિ બ્રૂહિ તન્ મે શુચિસ્મિતે
હવે, ઓ સુંદર, તું પોતે જ બીજું નિવાસ શોધે છે; ઓ દેવી, તું કેમ શોધે છે? મને કહો, ઓ શુદ્ધ સ્મિતવાળી.
ગૃહં ગતાસ્મિ દેવેશ પિતુર્ અદ્ય મહાત્મનઃ દૃષ્ટ્વા ચ તત્ર મે માતા વિજને લોકભાવને
હું આજે મારા મહાત્મા પિતાના ઘરે ગઈ હતી, ઓ દેવેશ, અને ત્યાં મારી માતાએ એકાંતમાં દુન્યવી વાતો કરી.
આસનાદિભિર્ અભ્યર્ચ્ય સા મામ્ એવમ્ અભાષત ઉમે તવ સદા ભર્તા દરિદ્રઃ ક્રીડનૈઃ શુભે
મને આસન વગેરેથી પૂજ્યા પછી, તેણે કહ્યું: 'ઓ ઉમા, તારો પતિ હંમેશા રમણીઓમાં ગરીબ છે, ઓ શુભે.'
ક્રીડતે નહિ દેવાનાં ક્રીડા ભવતિ તાદૃશી યત્ કિલ ત્વં મહાદેવ ગણૈશ્ ચ વિવિધૈસ્ તથા રમસે તદ્ અનિષ્ટં હિ મમ માતુર્ વૃષધ્વજ
મહાદેવ, તમે રમો છો, પણ દેવોના રમણીઓ એવી નથી; તમે વિવિધ ગણો સાથે આનંદ કરો છો, પણ એ મારી માતાને પસંદ નથી, ઓ વૃષધ્વજ.
તતો દેવઃ પ્રહસ્યાહ દેવીં હાસયિતું પ્રભુઃ
પછી દેવે હસતાં દેવીને હસાવવાનો ઇરાદો કરીને કહ્યું.
એવમ્ એવ ન સંદેહઃ કસ્માન્ મન્યુર્ અભૂત્ તવ કૃત્તિવાસા હ્ય્ અવાસાશ્ ચ શ્મશાનનિલયશ્ ચ હ
હા, એમાં કોઈ શંકા નથી—તને ગુસ્સો કેમ આવ્યો? કૃત્તિવાસ તો વાસ્તવમાં વસ્ત્ર વિના રહે છે અને સ્મશાનમાં વસે છે.
અનિકેતો હ્ય્ અરણ્યેષુ પર્વતાનાં ગુહાસુ ચ વિચરામિ ગણૈર્ નગ્નૈર્ વૃતો ઽમ્ભોજવિલોચને
મારે કોઈ નિશ્ચિત ઘર નથી; હું જંગલોમાં અને પર્વતોની ગુફાઓમાં મારા નગ્ન ગણા સાથે ફરું છું, કમળની આંખવાળી.
મા ક્રુધો દેવિ માત્રે ત્વં તથ્યં માતાવદત્ તવ નહિ માતૃસમો બન્ધુર્ જન્તૂનામ્ અસ્તિ ભૂતલે
દેવી, તું તારી માતા પર ગુસ્સો ન કર; તારી માતાએ સાચું કહ્યું છે. પૃથ્વી પર જીવજંતુઓ માટે માતા જેટલો સગો બીજું કોઈ નથી.
ન મે ઽસ્તિ બન્ધુભિઃ કિંચિત્ કૃત્યં સુરવરેશ્વર તથા કુરુ મહાદેવ યથાહં સુખમ્ આપ્નુયામ્
મારે સગાસંબંધીઓ સાથે કોઈ કામ નથી, દેવોના સ્વામી. મહાદેવ, તમે એવું કરો કે મને સુખ મળે.
શ્રુત્વા સ દેવ્યા વચનં સુરેશસ્ તસ્યાઃ પ્રિયાર્થે સ્વગિરિં વિહાય જગામ મેરું સુરસિદ્ધસેવિતં ભાર્યાસહાયઃ સ્વગણૈશ્ ચ યુક્તઃ
દેવીના શબ્દો સાંભળી, દેવોના સ્વામી એના પ્રિય માટે પોતાનું પર્વત છોડીને પત્ની અને પોતાના ગણા સાથે દેવો અને સિદ્ધો દ્વારા પૂજિત મેરુ પર્વત પર ગયા.
પ્રાચેતસસ્ય દક્ષસ્ય કથં વૈવસ્વતે ઽન્તરે વિનાશમ્ અગમદ્ બ્રહ્મન્ હયમેધઃ પ્રજાપતેઃ
પ્રાચેતસના દક્ષનો અશ્વમેધ યજ્ઞ વૈવસ્વતના સમયમાં કેવી રીતે નાશ પામ્યો, હે બ્રહ્મણ, એ કહો.
દેવ્યા મન્યુકૃતં બુદ્ધ્વા ક્રુદ્ધઃ સર્વાત્મકઃ પ્રભુઃ કથં વિનાશિતો યજ્ઞો દક્ષસ્યામિતતેજસઃ મહાદેવેન રોષાદ્ વૈ તન્ નઃ પ્રબ્રૂહિ વિસ્તરાત્
દેવીના ગુસ્સાથી એ થયું જાણીને સર્વવ્યાપક પ્રભુ પણ ગુસ્સે થયા. મહાદેવે રોષથી અમિત તેજસ્વી દક્ષનો યજ્ઞ કેવી રીતે નાશ કર્યો, એ અમને વિગતે કહો.
વર્ણયિષ્યામિ વો વિપ્રા મહાદેવેન વૈ યથા ક્રોધાદ્ વિધ્વંસિતો યજ્ઞો દેવ્યાઃ પ્રિયચિકીર્ષયા
હે વિદ્વાનો, હું તમને કહું છું કે મહાદેવે દેવીને પ્રસન્ન કરવા માટે ગુસ્સામાં યજ્ઞ કેવી રીતે નાશ કર્યો.
પુરા મેરોર્ દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ શૃઙ્ગં ત્રૈલોક્યપૂજિતમ્ જ્યોતિઃસ્થલં નામ ચિત્રં સર્વરત્નવિભૂષિતમ્
પહેલાં, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, મેરુ પર્વત પર ત્રણેય લોક દ્વારા પૂજિત, સર્વ રત્નોથી શોભિત અને 'જ્યોતિષ્ઠલ' નામનું અદ્ભુત શિખર હતું.
અપ્રમેયમ્ અનાધૃષ્યં સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ તત્ર દેવો ગિરિતટે સર્વધાતુવિચિત્રિતે
એ શિખર અપરિમિત, અપરાજિત અને સર્વ લોક દ્વારા વંદિત હતું. એ જ પર્વતકાંઠે સર્વ પ્રકારના ધાતુઓથી શોભિત દેવ બેઠા હતા.
પર્યઙ્ક ઇવ વિસ્તીર્ણ ઉપવિષ્ટો બભૂવ હ શૈલરાજસુતા ચાસ્ય નિત્યં પાર્શ્વસ્થિતાભવત્
તેઓ વિશાળ પાથરણા જેવું બેઠા હતા અને પર્વતરાજની પુત્રી હંમેશા તેમના બાજુમાં રહી હતી.
આદિત્યાશ્ ચ મહાત્માનો વસવશ્ ચ મહૌજસઃ તથૈવ ચ મહાત્માનાવ્ અશ્વિનૌ ભિષજાં વરૌ
ત્યાં મહાત્મા આદિત્યો, મહાબળવાન વસુઓ અને મહાન વૈદ્યો એવા અશ્વિનીકુમારો પણ હાજર હતા.
તથા વૈશ્રવણો રાજા ગુહ્યકૈઃ પરિવારિતઃ યક્ષાણામ્ ઈશ્વરઃ શ્રીમાન્ કૈલાસનિલયઃ પ્રભુઃ
ત્યાં વૈશ્વરવણ રાજા પણ ગુહ્યકો સાથે, યક્ષોના ઈશ્વર અને કૈલાસના સ્વામી તરીકે હાજર હતા.
ઉપાસતે મહાત્માનમ્ ઉશના ચ મહામુનિઃ સનત્કુમારપ્રમુખાસ્ તથૈવ પરમર્ષયઃ
મહાન ઋષિ ઉશના, તેમજ સનત્કુમાર અને અન્ય શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ પણ મહાત્માનું પૂજન કર્યું.
અઙ્ગિરઃપ્રમુખાશ્ ચૈવ તથા દેવર્ષયો ઽપિ ચ વિશ્વાવસુશ્ ચ ગન્ધર્વસ્ તથા નારદપર્વતૌ
અંગિરા અને અન્ય મુખ્ય દેવઋષિઓ, વિશ્વાવસુ ગંધર્વ, તેમજ નારદ અને પર્વત પણ ત્યાં હતા.
અપ્સરોગણસંઘાશ્ ચ સમાજગ્મુર્ અનેકશઃ વવૌ સુખશિવો વાયુર્ નાનાગન્ધવહઃ શુચિઃ
અપ્સરાઓના અનેક સમૂહો એકઠા થયા; સુખદ અને શુભ પવન વિવિધ શુદ્ધ સુગંધો લાવતો ફૂંકાયો.
સર્વર્તુકુસુમોપેતઃ પુષ્પવન્તો ઽભવન્ દ્રુમાઃ તથા વિદ્યાધરાઃ સાધ્યાઃ સિદ્ધાશ્ ચૈવ તપોધનાઃ
બધા ઋતુઓના ફૂલોથી વૃક્ષો શોભી ઉઠ્યા; ત્યાં વિદ્યા ધરાવનારા, સાધ્ય, સિદ્ધ અને તપસ્વીઓ પણ હાજર હતા.
મહાદેવં પશુપતિં પર્યુપાસત તત્ર વૈ ભૂતાનિ ચ તથાન્યાનિ નાનારૂપધરાણ્ય્ અથ
ત્યાં મહાદેવ, પશુઓના સ્વામી, અને અન્ય અનેક રૂપ ધરાવનારા ભૂતાદિકોનું ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરવામાં આવતું હતું.
રાક્ષસાશ્ ચ મહારૌદ્રાઃ પિશાચાશ્ ચ મહાબલાઃ બહુરૂપધરા ધૃષ્ટા નાનાપ્રહરણાયુધાઃ
ત્યાં ભયાનક રાક્ષસો અને પ્રચંડ શક્તિશાળી પિશાચો, અનેક રૂપ ધારણ કરનાર અને વિવિધ શસ્ત્રો ધારણ કરનારા, નિર્ભય રીતે હાજર હતા.
દેવસ્યાનુચરાસ્ તત્ર તસ્થુર્ વૈશ્વાનરોપમાઃ નન્દીશ્વરશ્ ચ ભગવાન્ દેવસ્યાનુમતે સ્થિતઃ
દેવના અનુચરો ત્યાં અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાયાથી ઉભા હતા; અને ભગવાન નંદીશ્વર પણ દેવની આજ્ઞાથી ત્યાં સ્થિત હતા.
પ્રગૃહ્ય જ્વલિતં શૂલં દીપ્યમાનં સ્વતેજસા ગઙ્ગા ચ સરિતાં શ્રેષ્ઠા સર્વતીર્થજલોદ્ભવા
તેઓએ તેજસ્વી ત્રિશૂલ હાથમાં પકડી રાખ્યો હતો, પોતાનાં તેજથી પ્રકાશિત થતો; અને ગંગા, સર્વ તીર્થોના જળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી શ્રેષ્ઠ નદી, પણ ત્યાં હતી.
પર્યુપાસત તં દેવં રૂપિણી દ્વિજસત્તમાઃ એવં સ ભગવાંસ્ તત્ર પૂજ્યમાનઃ સુરર્ષિભિઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણો, રૂપવતી એ દેવનું પૂજન કરતી હતી; એ રીતે ભગવાન ત્યાં દેવો અને ઋષિઓ દ્વારા પૂજાયમાન થયા.
દેવૈશ્ ચ સુમહાભાગૈર્ મહાદેવો વ્યતિષ્ઠત કસ્યચિત્ ત્વ્ અથ કાલસ્ય દક્ષો નામ પ્રજાપતિઃ
મહાદેવ મહાન પુણ્યશાળી દેવતાઓ સાથે ત્યાં ઊભા રહ્યા; પછી એક સમયે દક્ષ નામના પ્રજાપતિ પ્રગટ થયા.