નૃત્યન્તિ તત્રાપ્સરસઃ સુરેશા ગાયન્તિ ગન્ધર્વગણાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ દિવ્યાનિ વાદ્યાન્ય્ અથ વાદયન્તિ કેચિદ્ દ્રુતં દેવવરં સ્તુવન્તિ
ત્યાં અપ્સરાઓ નૃત્ય કરતી, દેવોના સ્વામી ગીત ગાતા, આનંદિત ગંધર્વો દિવ્ય વાદ્યો વગાડતા અને કેટલાક ઝડપથી શ્રેષ્ઠ દેવની સ્તુતિ કરતા.
એવં સ દેવઃ સ્વગણૈર્ ઉપેતો મહાબલૈઃ શક્રયમાગ્નિતુલ્યૈઃ દેવ્યાઃ પ્રિયાર્થં ભગનેત્રહન્તા ગિરિં ન તત્યાજ તદા મહાત્મા
એ રીતે, મહાદેવ પોતાના શક્તિશાળી ગણો સાથે, જે ઇન્દ્ર, યમ અને અગ્નિ જેટલા પરાક્રમી હતા, દેવીને પ્રસન્ન કરવા માટે, એ સમયે પર્વત છોડ્યો નહોતો.
દેવ્યાઃ સમં તુ ભગવાંસ્ તિષ્ઠંસ્ તત્ર સ કામહા અકરોત્ કિં મહાદેવ એતદ્ ઇચ્છામ વેદિતુમ્
દેવી સાથે ઊભેલા, કામદેહના વિનાશક ભગવાને ત્યાં કંઈક કર્યું; મહાદેવે શું કર્યું, એ જાણવાની અમારી ઇચ્છા છે.
ભગવાન્ હિમવચ્છૃઙ્ગે સ હિ દેવ્યાઃ પ્રિયેચ્છયા ગણેશૈર્ વિવિધાકારૈર્ હાસં સંજનયન્ મુહુઃ
હિમવંત શિખરે, દેવીને ખુશ કરવા માટે, ભગવાને અનેક રૂપ ધરાવતાં પોતાના ગણોમાં વારંવાર હાસ્ય પેદા કર્યું.
દેવીં બાલેન્દુતિલકો રમયંશ્ ચ રરામ ચ મહાનુભાવૈઃ સર્વજ્ઞૈઃ કામરૂપધરૈઃ શુભૈઃ
ચંદ્રકલા તિલક ધરાવતી દેવીને પ્રસન્ન કરતાં, મહાદેવે સર્વજ્ઞ, શુભ અને ઇચ્છિત રૂપ ધારણ કરનારા મહાનુભાવો સાથે આનંદ કર્યો.
અથ દેવ્ય્ આસસાદૈકા માતરં પરમેશ્વરી આસીનાં કાઞ્ચને શુભ્ર આસને પરમાદ્ભુતે
પછી પરમેશ્વરી દેવી પોતાની માતાને મળવા ગઈ, જે ચમકતા સુવર્ણના અદ્ભુત આસન પર બેઠેલી હતી.
અથ દૃષ્ટ્વા સતીં દેવીમ્ આગતાં સુરરૂપિણીમ્ આસનેન મહાર્હેણ શંપાદયદ્ અનિન્દિતામ્ આસીનાં તામ્ અથોવાચ મેના હિમવતઃ પ્રિયા
દૈવી સ્વરૂપે આવેલી સતીને જોઈને, હિમવંતની પ્રિય મેનાએ પોતાની નિર્દોષ પુત્રીનું ઉત્તમ આસનથી સન્માન કર્યું અને પછી બોલી.
ચિરસ્યાગમનં તે ઽદ્ય વદ પુત્રિ શુભેક્ષણે દરિદ્રા ક્રીડનૈસ્ ત્વં હિ ભર્ત્રા ક્રીડસિ સંગતા
દીકરી, શુભ દ્રષ્ટિવાળી, તું આજે બહુ સમય પછી આવી છે; મને કહો, શું તને રમણીઓમાં કમી છે, કે તું પતિ સાથે રમતાં જોડાયેલી છે?
યે દરિદ્રા ભવન્તિ સ્મ તથૈવ ચ નિરાશ્રયાઃ ઉમે ત એવં ક્રીડન્તિ યથા તવ પતિઃ શુભે
જે લોકો ગરીબ અને આશ્રયવિહિન હોય છે, ઓ ઉમા, તેઓ જ એવો ખેલ કરે છે જેમ તારો પતિ કરે છે, ઓ શુભે.
સૈવમ્ ઉક્તાથ માત્રા તુ નાતિહૃષ્ટમના ભવત્ મહત્યા ક્ષમયા યુક્તા ન કિંચિત્ તામ્ ઉવાચ હ વિસૃષ્ટા ચ તદા માત્રા ગત્વા દેવમ્ ઉવાચ હ
માતાએ આવું કહ્યાની પછી, દેવી બહુ ખુશ ન રહી; મોટી ક્ષમાથી યુક્ત રહીને, તેણે કંઈ કહ્યું નહીં અને માતાએ મોકલી, પછી દેવ પાસે જઈને કહ્યું.
ભગવન્ દેવદેવેશ નેહ વત્સ્યામિ ભૂધરે અન્યં કુરુ મમાવાસં ભુવનેષુ મહાદ્યુતે
પ્રભુ, દેવોના સ્વામી, હું આ પર્વત પર હવે નહીં રહીશ; ઓ તેજસ્વી, મને દુનિયામાં બીજું નિવાસ સ્થાન આપો.
સદા ત્વમ્ ઉચ્યમાના વૈ મયા વાસાર્થમ્ ઈશ્વરિ અન્યં ન રોચિતવતી વાસં વૈ દેવિ કર્હિચિત્
દેવી, જ્યારે પણ હું તને નિવાસ વિશે કહેલું, તું ક્યારેય બીજું સ્થાન પસંદ કર્યું નથી, ઓ દેવી.
ઇદાનીં સ્વયમ્ એવ ત્વં વાસમ્ અન્યત્ર શોભને કસ્માન્ મૃગયસે દેવિ બ્રૂહિ તન્ મે શુચિસ્મિતે
હવે, ઓ સુંદર, તું પોતે જ બીજું નિવાસ શોધે છે; ઓ દેવી, તું કેમ શોધે છે? મને કહો, ઓ શુદ્ધ સ્મિતવાળી.
ગૃહં ગતાસ્મિ દેવેશ પિતુર્ અદ્ય મહાત્મનઃ દૃષ્ટ્વા ચ તત્ર મે માતા વિજને લોકભાવને
હું આજે મારા મહાત્મા પિતાના ઘરે ગઈ હતી, ઓ દેવેશ, અને ત્યાં મારી માતાએ એકાંતમાં દુન્યવી વાતો કરી.
આસનાદિભિર્ અભ્યર્ચ્ય સા મામ્ એવમ્ અભાષત ઉમે તવ સદા ભર્તા દરિદ્રઃ ક્રીડનૈઃ શુભે
મને આસન વગેરેથી પૂજ્યા પછી, તેણે કહ્યું: 'ઓ ઉમા, તારો પતિ હંમેશા રમણીઓમાં ગરીબ છે, ઓ શુભે.'
ક્રીડતે નહિ દેવાનાં ક્રીડા ભવતિ તાદૃશી યત્ કિલ ત્વં મહાદેવ ગણૈશ્ ચ વિવિધૈસ્ તથા રમસે તદ્ અનિષ્ટં હિ મમ માતુર્ વૃષધ્વજ
મહાદેવ, તમે રમો છો, પણ દેવોના રમણીઓ એવી નથી; તમે વિવિધ ગણો સાથે આનંદ કરો છો, પણ એ મારી માતાને પસંદ નથી, ઓ વૃષધ્વજ.
તતો દેવઃ પ્રહસ્યાહ દેવીં હાસયિતું પ્રભુઃ
પછી દેવે હસતાં દેવીને હસાવવાનો ઇરાદો કરીને કહ્યું.
એવમ્ એવ ન સંદેહઃ કસ્માન્ મન્યુર્ અભૂત્ તવ કૃત્તિવાસા હ્ય્ અવાસાશ્ ચ શ્મશાનનિલયશ્ ચ હ
હા, એમાં કોઈ શંકા નથી—તને ગુસ્સો કેમ આવ્યો? કૃત્તિવાસ તો વાસ્તવમાં વસ્ત્ર વિના રહે છે અને સ્મશાનમાં વસે છે.
અનિકેતો હ્ય્ અરણ્યેષુ પર્વતાનાં ગુહાસુ ચ વિચરામિ ગણૈર્ નગ્નૈર્ વૃતો ઽમ્ભોજવિલોચને
મારે કોઈ નિશ્ચિત ઘર નથી; હું જંગલોમાં અને પર્વતોની ગુફાઓમાં મારા નગ્ન ગણા સાથે ફરું છું, કમળની આંખવાળી.
મા ક્રુધો દેવિ માત્રે ત્વં તથ્યં માતાવદત્ તવ નહિ માતૃસમો બન્ધુર્ જન્તૂનામ્ અસ્તિ ભૂતલે
દેવી, તું તારી માતા પર ગુસ્સો ન કર; તારી માતાએ સાચું કહ્યું છે. પૃથ્વી પર જીવજંતુઓ માટે માતા જેટલો સગો બીજું કોઈ નથી.
ન મે ઽસ્તિ બન્ધુભિઃ કિંચિત્ કૃત્યં સુરવરેશ્વર તથા કુરુ મહાદેવ યથાહં સુખમ્ આપ્નુયામ્
મારે સગાસંબંધીઓ સાથે કોઈ કામ નથી, દેવોના સ્વામી. મહાદેવ, તમે એવું કરો કે મને સુખ મળે.
શ્રુત્વા સ દેવ્યા વચનં સુરેશસ્ તસ્યાઃ પ્રિયાર્થે સ્વગિરિં વિહાય જગામ મેરું સુરસિદ્ધસેવિતં ભાર્યાસહાયઃ સ્વગણૈશ્ ચ યુક્તઃ
દેવીના શબ્દો સાંભળી, દેવોના સ્વામી એના પ્રિય માટે પોતાનું પર્વત છોડીને પત્ની અને પોતાના ગણા સાથે દેવો અને સિદ્ધો દ્વારા પૂજિત મેરુ પર્વત પર ગયા.
પ્રાચેતસસ્ય દક્ષસ્ય કથં વૈવસ્વતે ઽન્તરે વિનાશમ્ અગમદ્ બ્રહ્મન્ હયમેધઃ પ્રજાપતેઃ
પ્રાચેતસના દક્ષનો અશ્વમેધ યજ્ઞ વૈવસ્વતના સમયમાં કેવી રીતે નાશ પામ્યો, હે બ્રહ્મણ, એ કહો.
દેવ્યા મન્યુકૃતં બુદ્ધ્વા ક્રુદ્ધઃ સર્વાત્મકઃ પ્રભુઃ કથં વિનાશિતો યજ્ઞો દક્ષસ્યામિતતેજસઃ મહાદેવેન રોષાદ્ વૈ તન્ નઃ પ્રબ્રૂહિ વિસ્તરાત્
દેવીના ગુસ્સાથી એ થયું જાણીને સર્વવ્યાપક પ્રભુ પણ ગુસ્સે થયા. મહાદેવે રોષથી અમિત તેજસ્વી દક્ષનો યજ્ઞ કેવી રીતે નાશ કર્યો, એ અમને વિગતે કહો.
વર્ણયિષ્યામિ વો વિપ્રા મહાદેવેન વૈ યથા ક્રોધાદ્ વિધ્વંસિતો યજ્ઞો દેવ્યાઃ પ્રિયચિકીર્ષયા
હે વિદ્વાનો, હું તમને કહું છું કે મહાદેવે દેવીને પ્રસન્ન કરવા માટે ગુસ્સામાં યજ્ઞ કેવી રીતે નાશ કર્યો.
પુરા મેરોર્ દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ શૃઙ્ગં ત્રૈલોક્યપૂજિતમ્ જ્યોતિઃસ્થલં નામ ચિત્રં સર્વરત્નવિભૂષિતમ્
પહેલાં, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, મેરુ પર્વત પર ત્રણેય લોક દ્વારા પૂજિત, સર્વ રત્નોથી શોભિત અને 'જ્યોતિષ્ઠલ' નામનું અદ્ભુત શિખર હતું.
અપ્રમેયમ્ અનાધૃષ્યં સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ તત્ર દેવો ગિરિતટે સર્વધાતુવિચિત્રિતે
એ શિખર અપરિમિત, અપરાજિત અને સર્વ લોક દ્વારા વંદિત હતું. એ જ પર્વતકાંઠે સર્વ પ્રકારના ધાતુઓથી શોભિત દેવ બેઠા હતા.
પર્યઙ્ક ઇવ વિસ્તીર્ણ ઉપવિષ્ટો બભૂવ હ શૈલરાજસુતા ચાસ્ય નિત્યં પાર્શ્વસ્થિતાભવત્
તેઓ વિશાળ પાથરણા જેવું બેઠા હતા અને પર્વતરાજની પુત્રી હંમેશા તેમના બાજુમાં રહી હતી.
આદિત્યાશ્ ચ મહાત્માનો વસવશ્ ચ મહૌજસઃ તથૈવ ચ મહાત્માનાવ્ અશ્વિનૌ ભિષજાં વરૌ
ત્યાં મહાત્મા આદિત્યો, મહાબળવાન વસુઓ અને મહાન વૈદ્યો એવા અશ્વિનીકુમારો પણ હાજર હતા.
તથા વૈશ્રવણો રાજા ગુહ્યકૈઃ પરિવારિતઃ યક્ષાણામ્ ઈશ્વરઃ શ્રીમાન્ કૈલાસનિલયઃ પ્રભુઃ
ત્યાં વૈશ્વરવણ રાજા પણ ગુહ્યકો સાથે, યક્ષોના ઈશ્વર અને કૈલાસના સ્વામી તરીકે હાજર હતા.