મહાદેવાય ચિત્રાય વિચિત્રાય ચ વૈ નમઃ પ્રધાનાયાપ્રમેયાય કાર્યાય કારણાય ચ
મહાદેવને, અદભુત અને વિવિધ સ્વરૂપ ધરાવનારને, મુખ્ય, અપરિમિત, કાર્ય અને કારણ સ્વરૂપને વંદન છે.
પુરુષાય નમસ્ તે ઽસ્તુ પુરુષેચ્છાકરાય ચ નમઃ પુરુષસંયોગપ્રધાનગુણકારિણે
પુરુષને વંદન છે; પુરુષની ઇચ્છા પૂર્ણ કરનારને અને પુરુષ અને મુખ્ય ગુણના સંયોગ કરનારને પણ વંદન છે.
પ્રવર્તકાય પ્રકૃતેઃ પુરુષસ્ય ચ સર્વશઃ કૃતાકૃતસ્ય સત્કર્ત્રે ફલસંયોગદાય ચ
પ્રકૃતિ અને પુરુષને સર્વ રીતે પ્રવૃત્ત કરનારને, કરેલા અને અકરેલા કર્મના કર્તાને અને ફળના સંયોગ આપનારને વંદન છે.
કાલજ્ઞાય ચ સર્વેષાં નમો નિયમકારિણે નમો વૈષમ્યકર્ત્રે ચ ગુણાનાં વૃત્તિદાય ચ
સર્વનો સમય જાણનારને, નિયમન કરનારને, વૈવિધ્ય સર્જનારને અને ગુણોના કાર્ય આપનારને વંદન છે.
નમસ્ તે દેવદેવેશ નમસ્ તે ભૂતભાવન શિવ સૌમ્યમુખો દ્રષ્ટું ભવ સૌમ્યો હિ નઃ પ્રભો
દેવોના દેવોના સ્વામી, સર્વ ભૂતોના સર્જક, શિવ, કૃપાળુ મુખ ધરાવનાર, હે પ્રભુ! અમને જોવા માટે કૃપાળુ થાઓ, તમને વંદન છે.
એવં સ ભગવાન્ દેવો જગત્પતિર્ ઉમાપતિઃ સ્તૂયમાનઃ સુરૈઃ સર્વૈર્ અમરાન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્
આ રીતે, સર્વ દેવતાઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા, જગતના સ્વામી અને ઉમાપતિ એવા ભગવાને અમર દેવતાઓને આ શબ્દો કહ્યા.
દ્રષ્ટું સુખશ્ ચ સૌમ્યશ્ ચ દેવાનામ્ અસ્મિ ભોઃ સુરાઃ વરં વરયત ક્ષિપ્રં દાતાસ્મિ તમ્ અસંશયમ્
"હે દેવતાઓ, હું સહેલાઈથી દર્શન આપું છું અને સૌમ્ય છું; તમારે જે વર માંગવો હોય તે પસંદ કરો, હું નિશ્ચયે જલ્દી આપીને ખુશી અનુભવું છું."
તતસ્ તે પ્રણતાઃ સર્વે સુરા ઊચુસ્ ત્રિલોચનમ્
પછી સર્વ દેવતાઓએ વંદન કરીને ત્રિનેત્રધારી ભગવાનને કહ્યું.
તવૈવ ભગવન્ હસ્તે વર એષો ઽવતિષ્ઠતામ્ યદા કાર્યં તદા નસ્ ત્વં દાસ્યસે વરમ્ ઈપ્સિતમ્
"હે ભગવાન, આ વર તમારા હાથમાં રહેવા દો; જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે તમે અમને ઇચ્છિત વર આપશો."
એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ તાન્ ઉક્ત્વા વિસૃજ્ય ચ સુરાન્ હરઃ લોકાંશ્ ચ પ્રમથૈઃ સાર્ધં વિવેશ ભવનં સ્વકમ્
"એવું જ થાઓ" એમ કહીને અને દેવતાઓને વિદાય આપી, હરાએ પ્રમથગણો અને લોકોથી સાથે પોતાના નિવાસસ્થાને પ્રવેશ કર્યો.
યસ્ તુ હરોત્સવમ્ અદ્ભુતમ્ એનં ગાયતિ દૈવતવિપ્રસમક્ષમ્ સો ઽપ્રતિરૂપગણેશસમાનો દેહવિપર્યયમ્ એત્ય સુખી સ્યાત્
જે કોઈ હરિનું આ અદ્ભુત ઉત્સવ દેવતાઓ અને બ્રાહ્મણોની હાજરીમાં ગાય છે, એ વ્યક્તિ અપ્રતિમ ગણપતિ જેવી મહિમા પામે છે અને શરીર છોડ્યા પછી સુખી બને છે.
વિપ્રવર્યાઃ સ્તવં હીમં શૃણુયાદ્ વા પઠેચ્ ચ યઃ સ સર્વલોકગો દેવૈઃ પૂજ્યતે ઽમરરાડ્ ઇવ
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, જે કોઈ આ સ્તોત્રને સાંભળે છે કે પઠન કરે છે, તેને બધા લોકોમાં દેવતાઓ દ્વારા એ જ રીતે સન્માન મળે છે જેમ અમરરાજાને મળે છે.
પ્રવિષ્ટે ભવનં દેવે સૂપવિષ્ટે વરાસને સ વક્રો મન્મથઃ ક્રૂરો દેવં વેદ્ધુમના ભવત્
જ્યારે દેવ પોતાના ભવનમાં પ્રવેશી શ્રેષ્ઠ આસન પર બેઠા, ત્યારે એ વાંકડો અને ક્રૂર મનમથ દેવને ઘાયલ કરવાનો ઈરાદો રાખતો હતો.
તમ્ અનાચારસંયુક્તં દુરાત્માનં કુલાધમમ્ લોકાન્ સર્વાન્ પીડયન્તં સર્વાઙ્ગાવરણાત્મકમ્
એ દુષ્ટ, દુર્વ્યવહારથી ભરેલો, દુરાચારી અને કુળનો સૌથી નીચો, જે બધા લોકોએ પીડા આપતો અને આખા શરીરને ઢાંકી લેતી આકૃતિ ધરાવતો હતો—
ઋષીણાં વિઘ્નકર્તારં નિયમાનાં વ્રતૈઃ સહ ચક્રાહ્વયસ્ય રૂપેણ રત્યા સહ સમાગતમ્
જે ઋષિઓના વ્રત અને નિયમોમાં વિઘ્ન ઊભું કરતો, એ ચક્ર નામે ઓળખાતા રૂપમાં રતિ સાથે પ્રગટ થયો.
અથાતતાયિનં વિપ્રા વેદ્ધુકામં સુરેશ્વરઃ નયનેન તૃતીયેન સાવજ્ઞં સમવૈક્ષત
પછી, હે બ્રાહ્મણો, દેવોના સ્વામી એ દુશ્મનને ઘાયલ કરવા ઇચ્છી, તૃતીય નેત્રથી તેને અવગણનાભરી નજરે જોયો.
તતો ઽસ્ય નેત્રજો વહ્નિર્ જ્વાલામાલાસહસ્રવાન્ સહસા રતિભર્તારમ્ અદહત્ સપરિચ્છદમ્
પછી તેના નેત્રમાંથી અગ્નિ પ્રગટ્યો, જેમાં હજારો જ્વાળાઓની માળાઓ હતી, અને એ અગ્નિએ તરત જ રતિના પતિ તથા તેના સહયોગીઓને ભસ્મ કરી દીધા.
સ દહ્યમાનઃ કરુણમ્ આર્તો ઽક્રોશત વિસ્વરમ્ પ્રસાદયંશ્ ચ તં દેવં પપાત ધરણીતલે
બળતાં, દુઃખી અને પીડાયમાન મનમથે કરુણ રડવું શરૂ કર્યું, દેવને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો અને જમીન પર પડી ગયો.
અથ સો ઽગ્નિપરીતાઙ્ગો મન્મથો લોકતાપનઃ પપાત સહસા મૂર્છાં ક્ષણેન સમપદ્યત
પછી, આખું શરીર અગ્નિથી દહાયેલી મનમથ, જે લોકોએ પીડા આપતો હતો, એ એક ક્ષણે જ અચાનક બેભાન થઈ પડી ગયો.
પત્ની તુ કરુણં તસ્ય વિલલાપ સુદુઃખિતા દેવીં દેવં ચ દુઃખાર્તા અયાચત્ કરુણાવતી
પણ તેની પત્ની, અત્યંત દુઃખી થઈ, હૈયા ભરાઈને રડવા લાગી; દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, તેણે દયાભાવે દેવી અને દેવ પાસે વિનંતી કરી.
તસ્યાશ્ ચ કરુણાં જ્ઞાત્વા દેવૌ તૌ કરુણાત્મકૌ ઊચતુસ્ તાં સમાલોક્ય સમાશ્વાસ્ય ચ દુઃખિતામ્
તેણીનું કરુણ હૃદય જાણી, એ બંને દયાળુ દેવોએ તેને જોયા, દુઃખી પત્નીને શાંત કરી અને તેને કહ્યું.
દગ્ધ એવ ધ્રુવં ભદ્રે નાસ્યોત્પત્તિર્ ઇહેષ્યતે અશરીરો ઽપિ તે ભદ્રે કાર્યં સર્વં કરિષ્યતિ
હા શુભે, એ તો ખરેખર દહાઈ ગયો છે અને હવે અહીં જન્મ લેશે નહીં; પણ, હે શુભે, શરીર વિના પણ એ પોતાના બધા કામ પૂરાં કરશે.
યદા તુ વિષ્ણુર્ ભગવાન્ વસુદેવસુતઃ શુભે તદા તસ્ય સુતો યશ્ ચ પતિસ્ તે સંભવિષ્યતિ
પણ જ્યારે ભગવાન વિષ્ણુ, વસુદેવપુત્ર, જન્મ લેશે, ત્યારે એનો પુત્ર તારો પતિ બનશે.
તતઃ સા તુ વરં લબ્ધ્વા કામપત્ની શુભાનના જગામેષ્ટં તદા દેશં પ્રીતિયુક્તા ગતક્લમા
પછી, આ વર્દાન મળ્યા પછી, કામપત્ની, તેજસ્વી ચહેરે, આનંદપૂર્વક પોતાના ઇચ્છિત સ્થળે ગઈ અને તેની થાક ઉતરી ગઈ.
દગ્ધ્વા કામં તતો વિપ્રાઃ સ તુ દેવો વૃષધ્વજઃ રેમે તત્રોમયા સાર્ધં પ્રહૃષ્ટસ્ તુ હિમાચલે
કામને દહન કર્યા પછી, હે બ્રાહ્મણો, એ વૃષધ્વજ દેવ, ઉમા સાથે હિમાલય પર આનંદથી વિહાર કરવા લાગ્યા.
કન્દરેષુ ચ રમ્યેષુ પદ્મિનીષુ ગુહાસુ ચ નિર્ઝરેષુ ચ રમ્યેષુ કર્ણિકારવનેષુ ચ
સુંદર ગુફાઓમાં, કમળવાળા તળાવોમાં, ગુહાઓમાં, મનોહર ઝરણાઓ અને કર્નિકાર વૃક્ષોના વનોમાં—
નદીતીરેષુ કાન્તેષુ કિંનરાચરિતેષુ ચ શૃઙ્ગેષુ શૈલરાજસ્ય તડાગેષુ સરઃસુ ચ
મોહક નદીકાંઠે, જ્યાં કિન્નરાઓ વિહાર કરે છે, પર્વતરાજના શિખરો પર, તળાવો અને સરોવરોમાં—
વનરાજિષુ રમ્યાસુ નાનાપક્ષિરુતેષુ ચ તીર્થેષુ પુણ્યતોયેષુ મુનીનામ્ આશ્રમેષુ ચ
મનમોહક વનરાજીઓમાં, જ્યાં અનેક પક્ષીઓનું કલરવ સંભળાય છે, પવિત્ર તીર્થોમાં, પવિત્ર જળોમાં અને ઋષિઓના આશ્રમોમાં—
એતેષુ પુણ્યેષુ મનોહરેષુ દેશેષુ વિદ્યાધરભૂષિતેષુ ગન્ધર્વયક્ષામરસેવિતેષુ રેમે સ દેવ્યા સહિતસ્ ત્રિનેત્રઃ
આ પવિત્ર અને મનોહર સ્થળોએ, જ્યાં વિદ્યા ધરાઓની શોભા છે અને ગંધર્વો, યક્ષો તથા દૈવિકો સેવા કરે છે, ત્યાં ત્રિનેત્ર ભગવાને દેવી સાથે આનંદ કર્યો.
દેવૈઃ સહેન્દ્રૈર્ મુનિયક્ષસિદ્ધૈર્ ગન્ધર્વવિદ્યાધરદૈત્યમુખ્યૈઃ અન્યૈશ્ ચ સર્વૈર્ વિવિધૈર્ વૃતો ઽસૌ તસ્મિન્ નગે હર્ષમ્ અવાપ શંભુઃ
ઇન્દ્ર સહિત દેવો, ઋષિઓ, યક્ષો, સિદ્ધો, ગંધર્વો, વિદ્યા ધરાઓ, મુખ્ય દૈત્ય અને અનેક પ્રકારના અન્ય દેવો વચ્ચે ઘેરાયેલા શંભુએ એ પર્વત પર આનંદ અનુભવ્યો.