ઋતુપાર્યયસંપ્રાપ્તો બભૂવ સ મહાગિરિઃ સાધૂપચારાત્ સહસા કૃતાર્થ ઇવ દુર્જનઃ
ઋતુ બદલાતા એ મહાપર્વત સારા વ્યવહારથી અચાનક પૂર્ણ થયેલો જણાયો, જેમ કે કોઈ દુષ્ટ માણસને ઈચ્છિત વસ્તુ મળી જાય.
પ્રાલેયપટલચ્છન્નૈઃ શૃઙ્ગૈસ્ તુ શુશુભે નગઃ છત્ત્રૈર્ ઇવ મહાભાગૈઃ પાણ્ડરૈઃ પૃથિવીપતિઃ
પર્વતના શિખરો બરફની જાડા પડથી ઢંકાઈને, ધોળા અને વિશાળ છત્રોથી શોભિત પૃથ્વીના રાજા જેવી તેજસ્વી લાગતા હતા.
મનોભવોદ્રેકકરાઃ સુરાણાં સુરાઙ્ગનાનાં ચ મુહુઃ સમીરાઃ સ્વચ્છામ્બુપૂર્ણાશ્ ચ તથા નલિન્યઃ પદ્મોત્પલાનાં કુસુમૈર્ ઉપેતાઃ
દેવતાઓ અને અપ્સરાઓના મનમાં ઉલ્લાસ જગાવતી પવન વારંવાર ફૂંકાઈ, અને સ્વચ્છ પાણીથી ભરેલા તળાવો, કમળ અને કુમુદના ફૂલો વડે શોભાયમાન હતા.
વિવાહે ગુરુકન્યાયા વસન્તઃ સમગાદ્ ઋતુઃ
ગુરુની પુત્રીના લગ્ન પ્રસંગે વસંત ઋતુ આવી પહોંચી.
ઈષત્સમુદ્ભિન્નપયોધરાગ્રા નાર્યો યથા રમ્યતરા બભૂવુઃ નાત્યુષ્ણશીતાનિ પયઃસરાંસિ કિઞ્જલ્કચૂર્ણૈઃ કપિલીકૃતાનિ
થોડું ઊભરેલા સ્તનોવાળી સ્ત્રીઓ વધુ સુંદર લાગી, અને તળાવો ન તો વધારે ગરમ હતા, ન વધારે ઠંડા, કમળના પરાગથી સુવર્ણ રંગે રંગાઈ ગયા હતા.
પ્રિયઙ્ગૂશ્ ચૂતતરવશ્ ચૂતાંશ્ ચાપિ પ્રિયઙ્ગવઃ તર્જયન્ત ઇવાન્યોન્યં મઞ્જરીભિશ્ ચકાશિરે
પ્રિયાંગુના ઝાડ અને કેરીના વૃક્ષો, તથા કેરીઓ સાથે પ્રિયાંગુ, એકબીજાને ફૂલની મંજરીઓથી પડકારતા હોય તેમ ઝગમગતા હતા.
હિમશૃઙ્ગેષુ શુક્લેષુ તિલકાઃ કુસુમોત્કરાઃ શુશુભુઃ કાર્યમ્ ઉદ્દિશ્ય વૃદ્ધા ઇવ સમાગતાઃ
સફેદ બરફથી ઢંકાયેલા શિખરો પર તિલકના ફૂલોની ગૂંચવણ એવી શોભતી હતી, જાણે કોઈ કાર્ય માટે વૃદ્ધો ભેગા થયા હોય.
ફુલ્લાશોકલતાસ્ તત્ર રેજિરે શાલસંશ્રિતાઃ કામિન્ય ઇવ કાન્તાનાં કણ્ઠાલમ્બિતબાહવઃ
ત્યાં ફૂલેલી અશોકલતાઓ શાલના વૃક્ષને લપટાઈને એવી ઝગમગતી હતી, જેમ કામી સ્ત્રીઓ પોતાના પ્રિયના ગળે હાથ નાખે છે.
અશોકસર્જાર્જુનકોવિદારાઃ પુંનાગનાગેશ્વરકર્ણિકારાઃ લવઙ્ગતાલાગુરુસપ્તપર્ણા ન્યગ્રોધશોભાઞ્જનનારિકેલાઃ
અશોક, સરજ, અર્જુન, કોવિદાર, પુન્નાગ, નાગેશ્વર, કર્ણિકાર, લવિંગ, તાળ, અગરુ, સપ્તપર્ણ, વટ, શોભાંજન અને નાળિયેરીના વૃક્ષો ત્યાં હતાં.
વૃક્ષાસ્ તથાન્યે ફલપુષ્પવન્તો દૃશ્યા બભૂવુઃ સુમનોહરાઙ્ગાઃ જલાશયાશ્ ચૈવ સુવર્ણતોયાશ્ ચક્રાઙ્ગકારણ્ડવહંસજુષ્ટાઃ
અન્ય ઘણાં ફળ-ફૂલવાળા વૃક્ષો પણ સુંદર આકારમાં દેખાતા હતા; અને તળાવો સુવર્ણ પાણીથી ભરેલા, ચક્રવાક, કારંડવ અને હંસ જેવા પક્ષીઓથી યુક્ત હતા.
કોયષ્ટિદાત્યૂહબલાકયુક્તા દૃશ્યાસ્ તુ પદ્મોત્પલમીનપૂર્ણાઃ ખગાશ્ ચ નાનાવિધભૂષિતાઙ્ગા દૃશ્યાસ્ તુ વૃક્ષેષુ સુચિત્રપક્ષાઃ
તળાવો કમળ, કુમુદ અને માછલીઓથી ભરેલા, કોયષ્ટી, દાત્યૂહ અને બગલાથી શોભતા હતા; અને વૃક્ષોમાં અનેક પ્રકારના, રંગબેરંગી પાંખવાળા સુંદર પક્ષીઓ દેખાતા હતા.
ક્રીડાસુ યુક્તાન્ અથ તર્જયન્તઃ કુર્વન્તિ શબ્દં મદનેરિતાઙ્ગાઃ તસ્મિન્ ગિરાવ્ અદ્રિસુતાવિવાહે વવુશ્ ચ વાતાઃ સુખશીતલાઙ્ગાઃ
ત્યાં રમતા રમતા, એકબીજાને પડકારતા, આનંદથી અવાજ કરતાં અને મનમાં ઉલ્લાસથી ભરેલા, એ પર્વત પર પર્વતપુત્રીના લગ્ન સમયે સુખદ, ઠંડા પવન ફૂંકાઈ રહ્યા હતા.
પુષ્પાણિ શુભ્રાણ્ય્ અપિ પાતયન્તઃ શનૈર્ નગેભ્યો મલયાદ્રિજાતાઃ તથૈવ સર્વે ઋતવશ્ ચ પુણ્યાશ્ ચકાશિરે ઽન્યોન્યવિમિશ્રિતાઙ્ગાઃ
મલયાચલથી ઉદ્ભવેલા પવન વૃક્ષો પરથી ધોળા ફૂલો હળવે હળવે પાડી રહ્યા હતા; અને બધા શુભ ઋતુઓ એકબીજા સાથે ભળીને તેજસ્વી લાગતા હતા.
સમદાલિકુલોદ્ગીતશિલાકુસુમસંચયૈઃ પરસ્પરં હિ માલત્યો ભાવયન્ત્યો વિરેજિરે
માદક ભમરોના ગીત અને પથ્થરફૂલની ગૂંચવણથી એકબીજાને સહારો આપતી માલતીલતાઓ ખૂબ જ શોભતી હતી.
નીલાનિ નીલામ્બુરુહૈઃ પયાંસિ ગૌરાણિ ગૌરૈશ્ ચ મૃણાલદણ્ડૈઃ રક્તૈશ્ ચ રક્તાનિ ભૃશં કૃતાનિ મત્તદ્વિરેફાવલિજુષ્ટપત્ત્રૈઃ
પાણી ક્યાંક નીલા કમળથી નીલું, ક્યાંક ધોળા મૃણાળના દંડથી ધોળું, અને ક્યાંક લાલ કમળથી લાલ બની ગયું હતું, અને એ પાંદડાઓ પર મદમસ્ત ભમરોની ટોળીઓ ફરતી હતી.
હૈમાનિ વિસ્તીર્ણજલેષુ કેષુચિન્ નિરન્તરં ચારુતરાણિ કેષુચિત્ વૈદૂર્યનાલાનિ સરઃસુ કેષુચિત્ પ્રજજ્ઞિરે પદ્મવનાનિ સર્વતઃ
કેટલાક વિશાળ તળાવોમાં સર્વત્ર સુવર્ણ કમળો ખીલી ઉઠ્યા, ક્યાંક સુંદર વૈદૂર્યના દંડ દેખાયા, અને ક્યાંક તળાવોમાં ચારે બાજુ કમળવનો ફેલાઈ ગયા.
વાપ્યસ્ તત્રાભવન્ રમ્યાઃ કમલોત્પલપુષ્પિતાઃ નાનાવિહંગસંજુષ્ટા હૈમસોપાનપઙ્ક્તયઃ
ત્યાં સુંદર તળાવો હતા, જેમાં કમળ અને નિલોત્પલ ફૂલી ઉઠ્યા હતા, અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ભરેલા અને સોનાની પાંખીવાળી પાંખીઓથી ઘેરાયેલા હતા.
શૃઙ્ગાણિ તસ્ય તુ ગિરેઃ કર્ણિકારૈઃ સુપુષ્પિતૈઃ સમુચ્છ્રિતાન્ય્ અવિરલૈર્ હેમાનીવ બભુર્ દ્વિજાઃ
એ પર્વતના શિખરો, પુષ્પોથી લદાયેલા કર્ણિકાર વૃક્ષોથી સતત ઊંચા ઉઠેલા, દૂધિયા બ્રાહ્મણો, સોનાની જેમ ઝગમગતા લાગતા હતા.
ઈષદ્વિભિન્નકુસુમૈઃ પાટલૈશ્ ચાપિ પાટલાઃ સંબભૂવુર્ દિશઃ સર્વાઃ પવનાકમ્પિમૂર્તિભિઃ
પાટલ વૃક્ષોના થોડા ફાટેલા અને પાટલ રંગના ફૂલો પવનમાં લહેરાતા, એથી ચારે દિશાઓ લાલચટ્ટ થઈ ગઈ હતી.
કૃષ્ણાર્જુના દશગુણા નીલાશોકમહીરુહાઃ ગિરૌ વવૃધિરે ફુલ્લાઃ સ્પર્ધયન્તઃ પરસ્પરમ્
પર્વત પર કૃષ્ણ, અર્જુન, દસગણી નીલાશોક અને બીજા મહાન વૃક્ષો ફૂલોથી ભરપૂર થઈને, એકબીજાથી સ્પર્ધા કરતા હોય તેમ ઉગતા હતા.
ચારુરાવવિજુષ્ટાનિ કિંશુકાનાં વનાનિ ચ પર્વતસ્ય નિતમ્બેષુ સર્વેષુ ચ વિરેજિરે
પર્વતના દરેક ઢોળાણ પર સુંદર કિંચુકના વનો, deren મીઠા અવાજથી ગૂંજતા, ખુબ જ ઝગમગતા હતા.
તમાલગુલ્મૈસ્ તસ્યાસીચ્ છોભા હિમવતસ્ તદા નીલજીમૂતસંઘાતૈર્ નિલીનૈર્ ઇવ સંધિષુ
ત્યારે હિમવંતની શોભા, તામાલ અને ગુલ્મ વૃક્ષોથી વધેલી હતી, જેમ કે પર્વતની ફાટમાં નીલાં વાદળોના જૂથ છુપાઈ ગયા હોય.
નિકામપુષ્પૈઃ સુવિશાલશાખૈઃ સમુચ્છ્રિતૈશ્ ચન્દનચમ્પકૈશ્ ચ પ્રમત્તપુંસ્કોકિલસંપ્રલાપૈર્ હિમાચલો ઽતીવ તદા રરાજ
વિશાળ ડાળીઓ અને ભરપૂર ફૂલોવાળા ચંદન અને ચંપક વૃક્ષો, અને મદમસ્ત નર કોયલના મીઠા અવાજથી, હિમાલય એ સમયે ખૂબ તેજસ્વી લાગતો હતો.
શ્રુત્વા શબ્દં મૃદુમદકલં સર્વતઃ કોકિલાનાં ચઞ્ચત્પક્ષાઃ સમધુરતરં નીલકણ્ઠા વિનેદુઃ તેષાં શબ્દૈર્ ઉપચિતબલઃ પુષ્પચાપેષુહસ્તઃ સજ્જીભૂતસ્ ત્રિદશવનિતા વેદ્ધુમ્ અઙ્ગેષ્વ્ અનઙ્ગઃ
ચારે બાજુથી કોયલના નરમ અને મધુર અવાજ સાંભળી, નીલકંઠ પક્ષીઓ પાંખ ફફડાવીને વધુ મધુર ગાતા; એમના અવાજથી કામદેવ, પોતાના પુષ્પબાણ હાથમાં લઈને, દેવકન્યાઓના અંગોમાં વિધવા તૈયાર થયો.
પટુઃ સૂર્યાતપશ્ ચાપિ પ્રાયશો ઽલ્પજલાશયઃ દેવીવિવાહસમયે ગ્રીષ્મ આગાદ્ ધિમાચલમ્
સૂર્યની તીવ્ર તાપથી પાણી ઓછું મળતું હતું; એ રીતે, દેવીના લગ્ન સમયે, ઉનાળો હિમાલય પર આવી પહોંચ્યો.
સ ચાપિ તરુભિસ્ તત્ર બહુભિઃ કુસુમોત્કરૈઃ શોભયામ્ આસ શૃઙ્ગાણિ પ્રાલેયાદ્રેઃ સમન્તતઃ
ત્યાં અનેક વૃક્ષોના ફૂલોના ગૂચ્છોથી, ચારે બાજુ પર્વતના શિખરો સુંદર રીતે શોભતા હતા.
તથાપિ ચ ગિરૌ તત્ર વાયવઃ સુમનોહરાઃ વવુઃ પાટલવિસ્તીર્ણકદમ્બાર્જુનગન્ધિનઃ
ત્યાં પર્વત પર, પાટલ, કદંબ અને અર્જુનના સુગંધથી ભરેલા, અત્યંત મનમોહક પવન વહેતા હતા.
વાપ્યઃ પ્રફુલ્લપદ્મૌઘકેસરારુણમૂર્તયઃ અભવંસ્ તટસંઘુષ્ટફલહંસકદમ્બકાઃ
તળાવો, ફૂલેલા કમળના ગૂચ્છોથી અને લાલ કેસરથી રંગાયેલા, કાંઠે ફળ ખાવા આવેલા હંસ અને જળપંખીઓના ટોળાથી ગૂંજતા હતા.
તથા કુરબકાશ્ ચાપિ કુસુમાપાણ્ડુમૂર્તયઃ સર્વેષુ નગશૃઙ્ગેષુ ભ્રમરાવલિસેવિતાઃ
એ જ રીતે, પાંઢરા ફૂલોથી ઢંકાયેલા કુરબક વૃક્ષો, દરેક પર્વત શિખરે ભમરાંના ઝુંડથી ઘેરાયેલા હતા.
બકુલાશ્ ચ નિતમ્બેષુ વિશાલેષુ મહીભૃતઃ ઉત્સસર્જ મનોજ્ઞાનિ કુસુમાનિ સમન્તતઃ
પર્વતના વિશાળ ઢોળાણ પર બકુલ વૃક્ષોએ ચારે બાજુ મનોહર ફૂલ છોડી દીધા હતા.