પક્વબિમ્બાધરપુટા કુન્દદન્તપ્રહાસિની નવશ્યામલતાશ્યામરોમરાજિપુરસ્કૃતા
પક્વ બિંબ ફળ જેવી લાલ ઓઠવાળી, કુંદના દાંતથી હસતી, નવી કાળી વેલના કૂંપળોથી અંગ શોભાયમાન.
ચન્દ્રાંશુહારવર્ગેણ કણ્ઠોરસ્થલગામિના પ્રહ્લાદયન્તી ચેતાંસિ સર્વેષાં ત્રિદિવૌકસામ્
ચાંદનીની હાર ગળા અને છાતી પર વહેતી, સર્વ સ્વર્ગવાસીઓના હૃદયને આનંદિત કરતી.
સમદાલિકુલોદ્ગીતમધુરસ્વરભાષિણી ચલત્કુમુદસંઘાતચારુકુણ્ડલશોભિની
મદમસ્ત મધમાખીઓના મીઠા ગીત જેવી વાણી, ડોળાતા કુમુદના ગુચ્છ જેવા સુંદર કાનના કુંડળોથી શોભાયમાન.
રક્તાશોકપ્રશાખોત્થપલ્લવાઙ્ગુલિધારિણી તત્પુષ્પસંચયમયૈર્ વાસોભિઃ સમલંકૃતા
રક્ત અશોકના કૂંપળો આંગળીમાં પહેરેલી, એના ફૂલોના ગુચ્છથી બનેલા વસ્ત્રોથી શોભાયમાન.
રક્તોત્પલાગ્રચરણા જાતીપુષ્પનખાવલી કદલીસ્તમ્ભવામોરૂઃ શશાઙ્કવદના તથા
લાલ કમળથી શોભતા પગ, જાસુદના ફૂલો જેવા નખ, કેળાના થાંભલા જેવી જાંઘ, અને ચાંદની જેવું મુખ.
સર્વલક્ષણસંપન્ના સર્વાલંકારભૂષિતા પ્રેમ્ણા સ્પૃશતિ કાન્તેવ સાનુરાગા મનોરમા
સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત, સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન, પ્રેમથી પોતાના પ્રિયને સ્પર્શ કરતી, અનુરાગી અને મનોહર.
નિર્મુક્તાસિતમેઘકઞ્ચુકપટા પૂર્ણેન્દુબિમ્બાનના નીલામ્ભોજવિલોચના રવિકરપ્રોદ્ભિન્નપદ્મસ્તની નાનાપુષ્પરજઃસુગન્ધિપવનપ્રહ્રાદની ચેતસાં તત્રાસીત્ કલહંસનૂપુરરવા દેવ્યા વિવાહે શરત્
કાળી વાદળની ચાદર ઉતારીને, પૂર્ણચંદ્ર જેવું મુખ, નીલકમળ જેવી આંખો, સૂર્યકિરણથી ખીલેલા કમળ જેવી છાતી, અનેક ફૂલોના પરાગથી સુગંધિત પવનથી હૃદય આનંદિત, અને કલહંસના પાયલના રવથી, દેવીના લગ્નમાં શરદ ઋતુ પ્રગટ થઈ.
અત્યર્થશીતલામ્ભોભિઃ પ્લાવયન્તૌ દિશઃ સદા ઋતૂ હેમન્તશિશિરૌ આજગ્મતુર્ અતિદ્યુતી
અતિ ઠંડા પાણીથી સર્વ દિશાઓને હંમેશાં ભીંજવતાં, તેજસ્વી હેમંત અને શિશિર ઋતુ આવી પહોંચ્યા.
તાભ્યામ્ ઋતુભ્યાં સંપ્રાપ્તો હિમવાન્ સ નગોત્તમઃ પ્રાલેયચૂર્ણવર્ષિભ્યાં ક્ષિપ્રં રૌપ્યહરો બભૌ
જ્યારે એ બે ઋતુઓ આવી, ત્યારે મહાન હિમવંત પર્વત પર બરફના સુક્ષ્મ કણોની વરસાદથી તરત ચાંદી જેવી ઝગમગાટ છવાઈ ગઈ.
તેન પ્રાલેયવર્ષેણ ઘનેનૈવ હિમાલયઃ અગાધેન તદા રેજે ક્ષીરોદ ઇવ સાગરઃ
ઘણા બરફના ભારે વરસાદથી એ સમયે હિમાલય પર્વત ગાઢ અને અજ્ઞાત બનીને, દૂધના સમુદ્ર જેવી તેજસ્વી લાગતો હતો.
ઋતુપાર્યયસંપ્રાપ્તો બભૂવ સ મહાગિરિઃ સાધૂપચારાત્ સહસા કૃતાર્થ ઇવ દુર્જનઃ
ઋતુ બદલાતા એ મહાપર્વત સારા વ્યવહારથી અચાનક પૂર્ણ થયેલો જણાયો, જેમ કે કોઈ દુષ્ટ માણસને ઈચ્છિત વસ્તુ મળી જાય.
પ્રાલેયપટલચ્છન્નૈઃ શૃઙ્ગૈસ્ તુ શુશુભે નગઃ છત્ત્રૈર્ ઇવ મહાભાગૈઃ પાણ્ડરૈઃ પૃથિવીપતિઃ
પર્વતના શિખરો બરફની જાડા પડથી ઢંકાઈને, ધોળા અને વિશાળ છત્રોથી શોભિત પૃથ્વીના રાજા જેવી તેજસ્વી લાગતા હતા.
મનોભવોદ્રેકકરાઃ સુરાણાં સુરાઙ્ગનાનાં ચ મુહુઃ સમીરાઃ સ્વચ્છામ્બુપૂર્ણાશ્ ચ તથા નલિન્યઃ પદ્મોત્પલાનાં કુસુમૈર્ ઉપેતાઃ
દેવતાઓ અને અપ્સરાઓના મનમાં ઉલ્લાસ જગાવતી પવન વારંવાર ફૂંકાઈ, અને સ્વચ્છ પાણીથી ભરેલા તળાવો, કમળ અને કુમુદના ફૂલો વડે શોભાયમાન હતા.
વિવાહે ગુરુકન્યાયા વસન્તઃ સમગાદ્ ઋતુઃ
ગુરુની પુત્રીના લગ્ન પ્રસંગે વસંત ઋતુ આવી પહોંચી.
ઈષત્સમુદ્ભિન્નપયોધરાગ્રા નાર્યો યથા રમ્યતરા બભૂવુઃ નાત્યુષ્ણશીતાનિ પયઃસરાંસિ કિઞ્જલ્કચૂર્ણૈઃ કપિલીકૃતાનિ
થોડું ઊભરેલા સ્તનોવાળી સ્ત્રીઓ વધુ સુંદર લાગી, અને તળાવો ન તો વધારે ગરમ હતા, ન વધારે ઠંડા, કમળના પરાગથી સુવર્ણ રંગે રંગાઈ ગયા હતા.
પ્રિયઙ્ગૂશ્ ચૂતતરવશ્ ચૂતાંશ્ ચાપિ પ્રિયઙ્ગવઃ તર્જયન્ત ઇવાન્યોન્યં મઞ્જરીભિશ્ ચકાશિરે
પ્રિયાંગુના ઝાડ અને કેરીના વૃક્ષો, તથા કેરીઓ સાથે પ્રિયાંગુ, એકબીજાને ફૂલની મંજરીઓથી પડકારતા હોય તેમ ઝગમગતા હતા.
હિમશૃઙ્ગેષુ શુક્લેષુ તિલકાઃ કુસુમોત્કરાઃ શુશુભુઃ કાર્યમ્ ઉદ્દિશ્ય વૃદ્ધા ઇવ સમાગતાઃ
સફેદ બરફથી ઢંકાયેલા શિખરો પર તિલકના ફૂલોની ગૂંચવણ એવી શોભતી હતી, જાણે કોઈ કાર્ય માટે વૃદ્ધો ભેગા થયા હોય.
ફુલ્લાશોકલતાસ્ તત્ર રેજિરે શાલસંશ્રિતાઃ કામિન્ય ઇવ કાન્તાનાં કણ્ઠાલમ્બિતબાહવઃ
ત્યાં ફૂલેલી અશોકલતાઓ શાલના વૃક્ષને લપટાઈને એવી ઝગમગતી હતી, જેમ કામી સ્ત્રીઓ પોતાના પ્રિયના ગળે હાથ નાખે છે.
અશોકસર્જાર્જુનકોવિદારાઃ પુંનાગનાગેશ્વરકર્ણિકારાઃ લવઙ્ગતાલાગુરુસપ્તપર્ણા ન્યગ્રોધશોભાઞ્જનનારિકેલાઃ
અશોક, સરજ, અર્જુન, કોવિદાર, પુન્નાગ, નાગેશ્વર, કર્ણિકાર, લવિંગ, તાળ, અગરુ, સપ્તપર્ણ, વટ, શોભાંજન અને નાળિયેરીના વૃક્ષો ત્યાં હતાં.
વૃક્ષાસ્ તથાન્યે ફલપુષ્પવન્તો દૃશ્યા બભૂવુઃ સુમનોહરાઙ્ગાઃ જલાશયાશ્ ચૈવ સુવર્ણતોયાશ્ ચક્રાઙ્ગકારણ્ડવહંસજુષ્ટાઃ
અન્ય ઘણાં ફળ-ફૂલવાળા વૃક્ષો પણ સુંદર આકારમાં દેખાતા હતા; અને તળાવો સુવર્ણ પાણીથી ભરેલા, ચક્રવાક, કારંડવ અને હંસ જેવા પક્ષીઓથી યુક્ત હતા.
કોયષ્ટિદાત્યૂહબલાકયુક્તા દૃશ્યાસ્ તુ પદ્મોત્પલમીનપૂર્ણાઃ ખગાશ્ ચ નાનાવિધભૂષિતાઙ્ગા દૃશ્યાસ્ તુ વૃક્ષેષુ સુચિત્રપક્ષાઃ
તળાવો કમળ, કુમુદ અને માછલીઓથી ભરેલા, કોયષ્ટી, દાત્યૂહ અને બગલાથી શોભતા હતા; અને વૃક્ષોમાં અનેક પ્રકારના, રંગબેરંગી પાંખવાળા સુંદર પક્ષીઓ દેખાતા હતા.
ક્રીડાસુ યુક્તાન્ અથ તર્જયન્તઃ કુર્વન્તિ શબ્દં મદનેરિતાઙ્ગાઃ તસ્મિન્ ગિરાવ્ અદ્રિસુતાવિવાહે વવુશ્ ચ વાતાઃ સુખશીતલાઙ્ગાઃ
ત્યાં રમતા રમતા, એકબીજાને પડકારતા, આનંદથી અવાજ કરતાં અને મનમાં ઉલ્લાસથી ભરેલા, એ પર્વત પર પર્વતપુત્રીના લગ્ન સમયે સુખદ, ઠંડા પવન ફૂંકાઈ રહ્યા હતા.
પુષ્પાણિ શુભ્રાણ્ય્ અપિ પાતયન્તઃ શનૈર્ નગેભ્યો મલયાદ્રિજાતાઃ તથૈવ સર્વે ઋતવશ્ ચ પુણ્યાશ્ ચકાશિરે ઽન્યોન્યવિમિશ્રિતાઙ્ગાઃ
મલયાચલથી ઉદ્ભવેલા પવન વૃક્ષો પરથી ધોળા ફૂલો હળવે હળવે પાડી રહ્યા હતા; અને બધા શુભ ઋતુઓ એકબીજા સાથે ભળીને તેજસ્વી લાગતા હતા.
સમદાલિકુલોદ્ગીતશિલાકુસુમસંચયૈઃ પરસ્પરં હિ માલત્યો ભાવયન્ત્યો વિરેજિરે
માદક ભમરોના ગીત અને પથ્થરફૂલની ગૂંચવણથી એકબીજાને સહારો આપતી માલતીલતાઓ ખૂબ જ શોભતી હતી.
નીલાનિ નીલામ્બુરુહૈઃ પયાંસિ ગૌરાણિ ગૌરૈશ્ ચ મૃણાલદણ્ડૈઃ રક્તૈશ્ ચ રક્તાનિ ભૃશં કૃતાનિ મત્તદ્વિરેફાવલિજુષ્ટપત્ત્રૈઃ
પાણી ક્યાંક નીલા કમળથી નીલું, ક્યાંક ધોળા મૃણાળના દંડથી ધોળું, અને ક્યાંક લાલ કમળથી લાલ બની ગયું હતું, અને એ પાંદડાઓ પર મદમસ્ત ભમરોની ટોળીઓ ફરતી હતી.
હૈમાનિ વિસ્તીર્ણજલેષુ કેષુચિન્ નિરન્તરં ચારુતરાણિ કેષુચિત્ વૈદૂર્યનાલાનિ સરઃસુ કેષુચિત્ પ્રજજ્ઞિરે પદ્મવનાનિ સર્વતઃ
કેટલાક વિશાળ તળાવોમાં સર્વત્ર સુવર્ણ કમળો ખીલી ઉઠ્યા, ક્યાંક સુંદર વૈદૂર્યના દંડ દેખાયા, અને ક્યાંક તળાવોમાં ચારે બાજુ કમળવનો ફેલાઈ ગયા.
વાપ્યસ્ તત્રાભવન્ રમ્યાઃ કમલોત્પલપુષ્પિતાઃ નાનાવિહંગસંજુષ્ટા હૈમસોપાનપઙ્ક્તયઃ
ત્યાં સુંદર તળાવો હતા, જેમાં કમળ અને નિલોત્પલ ફૂલી ઉઠ્યા હતા, અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ભરેલા અને સોનાની પાંખીવાળી પાંખીઓથી ઘેરાયેલા હતા.
શૃઙ્ગાણિ તસ્ય તુ ગિરેઃ કર્ણિકારૈઃ સુપુષ્પિતૈઃ સમુચ્છ્રિતાન્ય્ અવિરલૈર્ હેમાનીવ બભુર્ દ્વિજાઃ
એ પર્વતના શિખરો, પુષ્પોથી લદાયેલા કર્ણિકાર વૃક્ષોથી સતત ઊંચા ઉઠેલા, દૂધિયા બ્રાહ્મણો, સોનાની જેમ ઝગમગતા લાગતા હતા.
ઈષદ્વિભિન્નકુસુમૈઃ પાટલૈશ્ ચાપિ પાટલાઃ સંબભૂવુર્ દિશઃ સર્વાઃ પવનાકમ્પિમૂર્તિભિઃ
પાટલ વૃક્ષોના થોડા ફાટેલા અને પાટલ રંગના ફૂલો પવનમાં લહેરાતા, એથી ચારે દિશાઓ લાલચટ્ટ થઈ ગઈ હતી.
કૃષ્ણાર્જુના દશગુણા નીલાશોકમહીરુહાઃ ગિરૌ વવૃધિરે ફુલ્લાઃ સ્પર્ધયન્તઃ પરસ્પરમ્
પર્વત પર કૃષ્ણ, અર્જુન, દસગણી નીલાશોક અને બીજા મહાન વૃક્ષો ફૂલોથી ભરપૂર થઈને, એકબીજાથી સ્પર્ધા કરતા હોય તેમ ઉગતા હતા.