દક્ષિણસ્યાં દિશિ તથા કર્દમસ્ય પ્રજાપતેઃ પુત્રં શઙ્ખપદં નામ રાજાનં સો ઽભ્યષેચયત્
દક્ષિણ દિશામાં કર્દમ પ્રજાપતિના પુત્ર શંખપદને રાજા બનાવ્યો.
પશ્ચિમસ્યાં દિશિ તથા રજસઃ પુત્રમ્ અચ્યુતમ્ કેતુમન્તં મહાત્માનં રાજાનં સો ઽભ્યષેચયત્
પશ્ચિમ દિશામાં રજસના મહાત્મા પુત્ર કેતુમંતને રાજા બનાવ્યો.
તથા હિરણ્યરોમાણં પર્જન્યસ્ય પ્રજાપતેઃ ઉદીચ્યાં દિશિ દુર્ધર્ષં રાજાનં સો ઽભ્યષેચયત્
એ જ રીતે, પરજન્ય પ્રજાપતિના પુત્ર હિરણ્યરોમાને ઉત્તર દિશામાં અપરાજિત રાજા તરીકે અભિષેક કર્યો.
તૈર્ ઇયં પૃથિવી સર્વા સપ્તદ્વીપા સપત્તના યથાપ્રદેશમ્ અદ્યાપિ ધર્મેણ પ્રતિપાલ્યતે
આ બધા રાજાઓ દ્વારા આ આખી ધરતી, તેના સાત દ્વીપો અને શહેરો સહિત, આજેય પ્રત્યેક પ્રદેશ પ્રમાણે ધર્મથી સંભાળવામાં આવે છે.
રાજસૂયાભિષિક્તસ્ તુ પૃથુર્ એતૈર્ નરાધિપૈઃ વેદદૃષ્ટેન વિધિના રાજા રાજ્યે નરાધિપઃ
પૃથુને, આ મનુષ્યાધિપતિઓ દ્વારા રાજસૂય યજ્ઞથી અભિષેક કરીને, વેદોમાં દર્શાવેલા વિધિ પ્રમાણે રાજા તરીકે રાજ્ય આપ્યું.
તતો મન્વન્તરે ઽતીતે ચાક્ષુષે ઽમિતતેજસિ વૈવસ્વતાય મનવે પૃથિવ્યાં રાજ્યમ્ આદિશત્
પછી, ચાક્ષુષ મન્વંતર પૂર્ણ થયા પછી, અપરિમિત તેજવાળા વૈવસ્વત મનુને ધરતી પર રાજ્ય કરવા માટે નિમવામાં આવ્યા.
તસ્ય વિસ્તરમ્ આખ્યાસ્યે મનોર્ વૈવસ્વતસ્ય હ ભવતાં ચાનુકૂલ્યાય યદિ શ્રોતુમ્ ઇહેચ્છથ મહદ્ એતદ્ અધિષ્ઠાનં પુરાણે તદ્ અધિષ્ઠિતમ્
હું હવે વૈવસ્વત મનુના વંશનો વિસ્તૃત વર્ણન કરું છું, જો તમે સાંભળવા ઇચ્છો તો. આ પુરાણમાં સ્થાપિત થયેલું મહાન આધાર છે.
વિસ્તરેણ પૃથોર્ જન્મ લોમહર્ષણ કીર્તય યથા મહાત્મના તેન દુગ્ધા વેયં વસુંધરા
લોહિતર્ષણ, પૃથુના જન્મની વિગતવાર કથા કહો અને મહાત્મા પૃથુએ કેવી રીતે ધરતીને દૂધવાડી એ પણ વર્ણવો.
યથા વાપિ નૃભિર્ દુગ્ધા યથા દેવૈર્ મહર્ષિભિઃ યથા દૈત્યૈશ્ ચ નાગૈશ્ ચ યથા યક્ષૈર્ યથા દ્રુમૈઃ
મનુષ્યો, દેવો, મહર્ષિઓ, દૈત્યો, નાગો, યક્ષો અને વૃક્ષોએ પણ કેવી રીતે ધરતીને દૂધવાડી, તે પણ કહો.
યથા શૈલૈઃ પિશાચૈશ્ ચ ગન્ધર્વૈશ્ ચ દ્વિજોત્તમૈઃ રાક્ષસૈશ્ ચ મહાસત્ત્વૈર્ યથા દુગ્ધા વસુંધરા
પર્વતો, પિશાચો, ગંધર્વો, શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, રાક્ષસો અને મહાન પ્રાણીઓએ પણ કેવી રીતે ધરતીને દૂધવાડી, તે પણ વર્ણવો.
તેષાં પાત્રવિશેષાંશ્ ચ વક્તુમ્ અર્હસિ સુવ્રત વત્સક્ષીરવિશેષાંશ્ ચ દોગ્ધારં ચાનુપૂર્વશઃ
હે સુવ્રત, તેઓએ કયા પ્રકારના પાત્રો વાપર્યા, કયા પ્રકારનું વાછરડાનું દૂધ હતું અને કોણે દૂધ કાઢ્યું તે ક્રમવાર કહો.
યસ્માચ્ ચ કારણાત્ પાણિર્ વેણસ્ય મથિતઃ પુરા ક્રુદ્ધૈર્ મહર્ષિભિસ્ તાત કારણં તચ્ ચ કીર્તય
અને, પૂર્વે મહર્ષિઓના ક્રોધથી વેણના હાથને શા માટે મથવામાં આવ્યો હતો, એ કારણ પણ કહો, હે પ્રિય.
શૃણુધ્વં કીર્તયિષ્યામિ પૃથોર્ વૈણ્યસ્ય વિસ્તરમ્ એકાગ્રાઃ પ્રયતાશ્ ચૈવ પુણ્યાર્થં વૈ દ્વિજર્ષભાઃ
હવે હું વેણપુત્ર પૃથુની વિગતવાર કથા કહું છું, તમે સૌ એકાગ્ર અને શ્રદ્ધાપૂર્વક પુણ્ય માટે સાંભળો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.
નાશુચેઃ ક્ષુદ્રમનસો નાશિષ્યસ્યાવ્રતસ્ય ચ કીર્તયેયમ્ ઇદં વિપ્રાઃ કૃતઘ્નાયાહિતાય ચ
હે વિદ્વાનો, હું આ કથા અશુદ્ધ, નાની બુદ્ધિ ધરાવનાર, શિષ્ય ન હોય, અવ્રતી, કૃતઘ્ન કે દુશ્મન વ્યક્તિને ક્યારેય કહું નહીં.
સ્વર્ગ્યં યશસ્યમ્ આયુષ્યં ધન્યં વેદૈશ્ ચ સંમિતમ્ રહસ્યમ્ ઋષિભિઃ પ્રોક્તં શૃણુધ્વં વૈ યથાતથમ્
આ કથા સ્વર્ગ આપનારી, યશસ્વી, આયુષ્યવર્ધક, ધન્ય અને વેદોથી માન્ય છે; ઋષિઓએ ગુપ્ત રીતે શીખવેલી છે—તમે સાચી રીતે સાંભળો.
યશ્ ચેમં કીર્તયેન્ નિત્યં પૃથોર્ વૈણ્યસ્ય વિસ્તરમ્ બ્રાહ્મણેભ્યો નમસ્કૃત્ય ન સ શોચેત્ કૃતાકૃતમ્
જે વ્યક્તિ પૃથુ વેણપુત્રની આ કથા નિયમિતપણે બ્રાહ્મણોને વંદન કરીને કહે છે, તે ક્યારેય કરેલું કે ના કરેલું માટે દુઃખી થતો નથી.
આસીદ્ ધર્મસ્ય સંગોપ્તા પૂર્વમ્ અત્રિસમઃ પ્રભુઃ અત્રિવંશે સમુત્પન્નસ્ ત્વ્ અઙ્ગો નામ પ્રજાપતિઃ
પૂર્વકાળમાં એક ધર્મના રક્ષક, અત્રિ સમાન પ્રભુ, અત્રિ વંશમાં જન્મેલા, અંગ નામના પ્રજાપતિ થયા.
તસ્ય પુત્રો ઽભવદ્ વેણો નાત્યર્થં ધર્મકોવિદઃ જાતો મૃત્યુસુતાયાં વૈ સુનીથાયાં પ્રજાપતિઃ
તેમના પુત્ર વેણ થયા, જે ખાસ ધર્મજ્ઞ નહોતા; તેઓ મૃત્યુપુત્રી સુનીથાથી જન્મેલા હતા, હે પ્રજાપતિ.
સ માતામહદોષેણ તેન કાલાત્મજાત્મજઃ સ્વધર્મં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા કામલોભેષ્વ્ અવર્તત
માતામાના દોષથી, આ કાળપુત્રીનો પુત્ર પોતાનું ધર્મ છોડીને કામ અને લોભમાં પ્રવૃત્ત થયો.
મર્યાદાં ભેદયામ્ આસ ધર્મોપેતાં સ પાર્થિવઃ વેદધર્માન્ અતિક્રમ્ય સો ઽધર્મનિરતો ઽભવત્
એ રાજાએ ધર્મયુક્ત મર્યાદા તોડી, વેદના ધર્મોનું ઉલ્લંઘન કર્યું અને અધર્મમાં લાગ્યો.
નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારાઃ પ્રજાસ્ તસ્મિન્ પ્રજાપતૌ પ્રવૃત્તં ન પપુઃ સોમં હુતં યજ્ઞેષુ દેવતાઃ
તે સમયે પ્રજાપતિએ રાજ્ય કર્યું ત્યારે, લોકો સ્વાધ્યાય કે વષટ્ બોલતા નહોતા; દેવતાઓએ યજ્ઞમાં હોમાયેલું સોમ પણ પીધું નહોતું, અને યજ્ઞોમાં હવન પણ થતું નહોતું.
ન યષ્ટવ્યં ન હોતવ્યમ્ ઇતિ તસ્ય પ્રજાપતેઃ આસીત્ પ્રતિજ્ઞા ક્રૂરેયં વિનાશે પ્રત્યુપસ્થિતે
એ પ્રજાપતિના મનમાં ક્રૂર સંકલ્પ ઊભો થયો: 'હવે કોઈ યજ્ઞ ન થાય, કોઈ હવન ન થાય,' કેમ કે વિનાશ નજીક આવી ગયો હતો.
અહમ્ ઇજ્યશ્ ચ યષ્ટા ચ યજ્ઞશ્ ચેતિ ભૃગૂદ્વહ મયિ યજ્ઞો વિધાતવ્યો મયિ હોતવ્યમ્ ઇત્ય્ અપિ
ભૃગુમાં શ્રેષ્ઠ, હું જ પૂજા, પૂજક અને યજ્ઞ છું; યજ્ઞ પણ મારા માટે જ કરવો જોઈએ અને હવન પણ મને જ અર્પણ કરવું જોઈએ.
તમ્ અતિક્રાન્તમર્યાદમ્ આદદાનમ્ અસાંપ્રતમ્ ઊચુર્ મહર્ષયઃ સર્વે મરીચિપ્રમુખાસ્ તદા
પછી બધા મહર્ષિઓએ, મરીચિના નેતૃત્વ હેઠળ, એ સીમા ઓળંગી ગયેલા અને અયોગ્ય વર્તન કરનારને સંબોધ્યા.
વયં દીક્ષાં પ્રવેક્ષ્યામઃ સંવત્સરગણાન્ બહૂન્ અધર્મં કુરુ મા વેણ એષ ધર્મઃ સનાતનઃ
અમે ઘણા વર્ષો સુધી દીક્ષા ધારણ કરીશું; વેણ, તું અધર્મ ન કર, કેમ કે આ તો સનાતન ધર્મ છે.
નિધને ઽત્રેઃ પ્રસૂતસ્ ત્વં પ્રજાપતિર્ અસંશયમ્ પ્રજાશ્ ચ પાલયિષ્યે ઽહમ્ ઇતીહ સમયઃ કૃતઃ
અત્રિના અવસાન સમયે તું જન્મેલો છે અને નિશ્ચયે પ્રજાપતિ છે; હું પ્રજાનું રક્ષણ કરીશ—આવો સંકલ્પ અહીં થયો હતો.
તાંસ્ તથા બ્રુવતઃ સર્વાન્ મહર્ષીન્ અબ્રવીત્ તદા વેણઃ પ્રહસ્ય દુર્બુદ્ધિર્ ઇમમ્ અર્થમ્ અનર્થવિત્
જ્યારે બધા મહર્ષિઓ એમ બોલ્યા, ત્યારે વેણે, સમજણ વિના, હસીને તેમને નુકસાનકારક શબ્દો કહ્યા.
સ્રષ્ટા ધર્મસ્ય કશ્ ચાન્યઃ શ્રોતવ્યં કસ્ય વા મયા શ્રુતવીર્યતપઃસત્યૈર્ મયા વા કઃ સમો ભુવિ
ધર્મનો સર્જક બીજો કોણ છે? હું કોની વાત સાંભળું? શીખવામાં, પરાક્રમમાં, તપમાં અને સત્યમાં પૃથ્વી પર મારા સમાન બીજું કોણ છે?
પ્રભવં સર્વભૂતાનાં ધર્માણાં ચ વિશેષતઃ સંમૂઢા ન વિદુર્ નૂનં ભવન્તો માં વિચેતસઃ
તમે ચોક્કસ ભ્રમિત અને સમજ વિનાના છો, કેમ કે તમે મને સર્વ પ્રાણીઓ અને ખાસ કરીને ધર્મનો મૂળ જાણતા નથી.
ઇચ્છન્ દહેયં પૃથિવીં પ્લાવયેયં જલૈસ્ તથા દ્યાં વૈ ભુવં ચ રુન્ધેયં નાત્ર કાર્યા વિચારણા
હું ઇચ્છું તો પૃથ્વીને બળી દઉં, પાણીથી પૂર આવી દઉં, કે આકાશ અને પૃથ્વી બંને રોકી દઉં—અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી.