નિર્ભયઃ સર્વલોકેષુ ભવિષ્યસિ સુનિર્વૃતઃ આશ્રમં વેદમ્ અત્યર્થં ચિત્રકૂટેતિ વિશ્રુતમ્
તુ સર્વ લોકમાં નિર્ભય અને સુખી રહેશે. તારો આશ્રમ, જે 'ચિત્રકૂટ' તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, ખૂબ જ માન્ય બનશે.
યો હિ યાસ્યતિ પુણ્યાર્થી સો ઽશ્વમેધમ્ અવાપ્સ્યતિ યસ્ તુ તત્ર મૃતશ્ ચાપિ બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ
જે અહીં પુણ્ય માટે આવશે, તેને અશ્વમેઘ યજ્ઞનું ફળ મળશે. અને જે અહીં મૃત્યુ પામશે, તે બ્રહ્મલોકમાં જશે.
યશ્ ચાત્ર નિયમૈર્ યુક્તઃ પ્રાણાન્ સમ્યક્ પરિત્યજેત્ સ દેવ્યાસ્ તપસા યુક્તો મહાગણપતિર્ ભવેત્
જે અહીં નિયમથી યુક્ત થઈને યોગ્ય રીતે પ્રાણ ત્યાગે છે, તે દેવીના તપથી જોડાઈને મહાગણપતિ બની જાય છે.
એવમ્ ઉક્ત્વા તદા દેવ આપૃચ્છ્ય હિમવત્સુતામ્ અન્તર્દધે જગત્સ્રષ્ટા સર્વભૂતપ ઈશ્વરઃ
આ રીતે કહીને જગતના સર્જનહાર અને સર્વ જીવોના સ્વામી ભગવાને હિમાલયપુત્રીનો વિદાય લીધો અને અદૃશ્ય થઈ ગયા.
સાપિ દેવી ગતે તસ્મિન્ ભગવત્ય્ અમિતાત્મનિ તત એવોન્મુખી ભૂત્વા શિલાયાં સંબભૂવ હ
પછી, જ્યારે એ અનંત આત્માવાળા ભગવાન ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા, ત્યારે દેવી એ જ જગ્યાએ એકાગ્ર થઈ પથ્થર પર પ્રગટ થઈ.
ઉન્મુખી સા ભવે તસ્મિન્ મહેશે જગતાં પ્રભૌ નિશેવ ચન્દ્રરહિતા ન બભૌ વિમનાસ્ તદા
એ દેવી મહેશ્વર, જગતના પ્રભુ પર મન લગાવીને, ચાંદ્રવિહિન રાત્રિ જેવી ઉદાસ થઈ, તેજ વિના દેખાઈ.
અથ શુશ્રાવ શબ્દં ચ બાલસ્યાર્તસ્ય શૈલજા સરસ્ય્ ઉદકસંપૂર્ણે સમીપે ચાશ્રમસ્ય ચ
પછી શૈલપુત્રી દેવી એ આશ્રમની નજીક પાણીથી ભરેલા સરોવર પાસે એક દુઃખી બાળકનો રડવાનો અવાજ સાંભળ્યો.
સ કૃત્વા બાલરૂપં તુ દેવદેવઃ સ્વયં શિવઃ ક્રીડાહેતોઃ સરોમધ્યે ગ્રાહગ્રસ્તો ઽભવત્ તદા
ત્યાં દેવોમાં શ્રેષ્ઠ શિવજી એ રમણ માટે પોતે બાળકનું રૂપ ધારણ કર્યું અને સરોવરનાં મધ્યમાં મગર દ્વારા પકડાઈ ગયા.
યોગમાયાં સમાસ્થાય પ્રપઞ્ચોદ્ભવકારણમ્ તદ્ રૂપં સરસો મધ્યે કૃત્વૈવં સમભાષત
શિવજી એ યોગમાયાનો આશ્રય લઈને, જગતની ઉત્પત્તિનું કારણ બનેલા, એ જ સ્વરૂપ સરોવરનાં મધ્યમાં ધારણ કર્યું અને બોલ્યા.
ત્રાતુ માં કશ્ચિદ્ ઇત્ય્ આહ ગ્રાહેણ હૃતચેતસમ્ ધિક્ કષ્ટં બાલ એવાહમ્ અપ્રાપ્તાર્થમનોરથઃ
"મને બચાવો, કોઈ!" એમ રડ્યા, કારણ કે મગરએ મન હરન કરી દીધું. "હાય, શું દુઃખ! હું તો નાનકડું બાળક છું, મારી ઇચ્છાઓ અધૂરી રહી ગઈ છે."
પ્રયામિ નિધનં વક્ત્રે ગ્રાહસ્યાસ્ય દુરાત્મનઃ શોચામિ ન સ્વકં દેહં ગ્રાહગ્રસ્તઃ સુદુઃખિતઃ
"હવે હું આ દુષ્ટ મગરના મોઢામાં મારી અંતિમ ઘડી તરફ જઈ રહ્યો છું. મગરના પકડમાં અને ભારે દુઃખમાં હોવા છતાં પણ હું મારા શરીર માટે દુઃખી નથી."
યથા શોચામિ પિતરં માતરં ચ તપસ્વિનીમ્ ગ્રાહગૃહીતં માં શ્રુત્વા પ્રાપ્તં નિધનમ્ ઉત્સુકૌ
"જેમ હું મારા તપસ્વી માતા-પિતા માટે દુઃખી છું, કેમ કે જ્યારે તેઓ સાંભળશે કે મગરએ મને પકડી લીધો અને હું મૃત્યુ પામ્યો, ત્યારે તેઓ વ્યાકુળ થઈ જશે."
પ્રિયપુત્રાવ્ એકપુત્રૌ પ્રાણાન્ નૂનં ત્યજિષ્યતઃ અહો બત સુકષ્ટં વૈ યો ઽહં બાલો ઽકૃતાશ્રમઃ અન્તર્ગ્રાહેણ ગ્રસ્તસ્ તુ યાસ્યામિ નિધનં કિલ
"મારા માતા-પિતા તો એકમાત્ર પ્રિય પુત્રને ગુમાવીને નિશ્ચિતપણે પ્રાણ ત્યાગી દેશે. હાય, શું મોટું દુઃખ! હું તો હજુ દીક્ષા પણ નથી લીધી અને મગરના પકડીને મૃત્યુ પામીશ."
શ્રુત્વા તુ દેવી તં નાદં વિપ્રસ્યાર્તસ્ય શોભના ઉત્થાય પ્રસ્થિતા તત્ર યત્ર તિષ્ઠત્ય્ અસૌ દ્વિજઃ
દેવી એ દુઃખી અને ઉત્તમ બાળકનો રડવાનો અવાજ સાંભળ્યો અને તરત જ ઊઠીને ત્યાં ગઈ, જ્યાં એ બ્રાહ્મણ બાળક હતો.
સાપશ્યદ્ ઇન્દુવદના બાલકં ચારુરૂપિણમ્ ગ્રાહસ્ય મુખમ્ આપન્નં વેપમાનમ્ અવસ્થિતમ્
ચાંદ્રમાની જેમ મુખવાળી દેવી એ સુંદર બાળકને જોયો, જે મગરના મોઢામાં ફસાઈને કાંપતો અને લાચાર હતો.
સો ઽપિ ગ્રાહવરઃ શ્રીમાન્ દૃષ્ટ્વા દેવીમ્ ઉપાગતામ્ તં ગૃહીત્વા દ્રુતં યાતો મધ્યં સરસ એવ હિ
અને એ તેજસ્વી મગરરાજા, દેવીને આવતી જોઈ, બાળકને પકડીને તરત જ સરોવરનાં મધ્યમાં લઈ ગયો.
સ કૃષ્યમાણસ્ તેજસ્વી નાદમ્ આર્તં તદાકરોત્ અથાહ દેવી દુઃખાર્તા બાલં દૃષ્ટ્વા ગ્રહાવૃતમ્
જ્યારે બાળક ખેંચાતો હતો ત્યારે એ તેજસ્વી બાળક દુઃખથી રડ્યો. પછી દેવી એ બાળકને મગરના પકડમાં જોઈને દુઃખથી બોલી.
ગ્રાહરાજ મહાસત્ત્વ બાલકં હ્ય્ એકપુત્રકમ્ વિમુઞ્ચેમં મહાદંષ્ટ્ર ક્ષિપ્રં ભીમપરાક્રમ
"હે મગરરાજા, મહાબળવાન, આ એકમાત્ર બાળકને છોડો! હે ભયાનક દાંતવાળા, જલદી તેને મુક્ત કરો!"
યો દેવિ દિવસે ષષ્ઠે પ્રથમં સમુપૈતિ મામ્ સ આહારો મમ પુરા વિહિતો લોકકર્તૃભિઃ
"હે દેવી, જે પણ છઠ્ઠા દિવસે સૌપ્રથમ મને મળે છે, એ જ મારું ખોરાક છે, એવું જગતના સર્જનહારો દ્વારા પૂર્વે નક્કી કરવામાં આવ્યું છે."
સો ઽયં મમ મહાભાગે ષષ્ઠે ઽહનિ ગિરીન્દ્રજે બ્રહ્મણા પ્રેરિતો નૂનં નૈનં મોક્ષ્યે કથંચન
"હે મહાભાગ્યવતી ગિરિરાજપુત્રી, આ બાળક છઠ્ઠા દિવસે નિશ્ચયે બ્રહ્માએ મને મોકલ્યો છે. હું તેને કોઈ રીતે છોડું નહીં."
યન્ મયા હિમવચ્છૃઙ્ગે ચરિતં તપ ઉત્તમમ્ તેન બાલમ્ ઇમં મુઞ્ચ ગ્રાહરાજ નમો ઽસ્તુ તે
હિમાલયના શિખરે મેં જે શ્રેષ્ઠ તપ કર્યું છે, એ તપના બળે, હે ગ્રાહરાજ, આ બાળકને છોડો. તમને વંદન છે.
મા વ્યયસ્ તપસો દેવિ ભૃશં બાલે શુભાનને યદ્ બ્રવીમિ કુરુ શ્રેષ્ઠે તથા મોક્ષમ્ અવાપ્સ્યતિ
હે સુશોભિત મુખવાળી દેવી, તું તપ વ્યર્થ ન કર. હું જે કહું તે શ્રેષ્ઠ રીતે કર, તો તને મોક્ષ મળશે.
ગ્રાહાધિપ વદસ્વાશુ યત્ સતામ્ અવિગર્હિતમ્ તત્ કૃતં નાત્ર સંદેહો યતો મે બ્રાહ્મણાઃ પ્રિયાઃ
હે ગ્રાહાધિપતિ, તું જલદી એ કહો જે સજ્જનોમાં નિર્દોષ ગણાય છે. એ જ કરવું, તેમાં શંકા નથી, કેમ કે બ્રાહ્મણો મને અતિપ્રિય છે.
યત્ કૃતં વૈ તપઃ કિંચિદ્ ભવત્યા સ્વલ્પમ્ ઉત્તમમ્ તત્ સર્વં મે પ્રયચ્છાશુ તતો મોક્ષમ્ અવાપ્સ્યતિ
તમે જે તપ કર્યું છે, થોડું હોય કે શ્રેષ્ઠ હોય, એ બધું તરત મને આપી દો; પછી તને મોક્ષ મળશે.
જન્મપ્રભૃતિ યત્ પુણ્યં મહાગ્રાહ કૃતં મયા તત્ તે સર્વં મયા દત્તં બાલં મુઞ્ચ મહાગ્રહ
હે મહાગ્રાહ, જન્મથી અત્યાર સુધી મેં જે પુણ્ય કમાયું છે, એ બધું હું તને અર્પણ કરું છું; હવે આ બાળકને છોડો, હે મહાગ્રાહ.
પ્રજજ્વાલ તતો ગ્રાહસ્ તપસા તેન ભૂષિતઃ આદિત્ય ઇવ મધ્યાહ્ને દુર્નિરીક્ષસ્ તદાભવત્ ઉવાચ ચૈવં તુષ્ટાત્મા દેવીં લોકસ્ય ધારિણીમ્
પછી એ ગ્રાહ તપથી તેજસ્વી બની જ્યો, મધ્યાહ્નના સૂર્ય જેવો જોવાય એમ મુશ્કેલ થયો; અને પ્રસન્ન મનથી એ લોકધારી દેવીને બોલ્યો.
દેવિ કિં કૃત્યમ્ એતત્ તે સુનિશ્ચિત્ય મહાવ્રતે તપસો ઽપ્ય્ અર્જનં દુઃખં તસ્ય ત્યાગો ન શસ્યતે
હે દેવી, તું આ કૃત્ય શું કર્યું છે, હે મહાવ્રતી? તપ મેળવવું પણ મુશ્કેલ છે, અને એ ત્યાગવું યોગ્ય નથી.
ગૃહાણ તપ એવ ત્વં બાલં ચેમં સુમધ્યમે તુષ્ટો ઽસ્મિ તે વિપ્રભક્ત્યા વરં તસ્માદ્ દદામિ તે સા ત્વ્ એવમ્ ઉક્તા ગ્રાહેણ ઉવાચેદં મહાવ્રતા
હે સુમધ્યમા, તું તારો તપ અને આ બાળક બંને પાછા લઈ લે. તારી બ્રાહ્મણભક્તિથી હું પ્રસન્ન છું, તેથી તને વર આપું છું. ગ્રાહે આવું કહ્યે પછી મહાવ્રતી એ ઉત્તર આપ્યો.
દેહેનાપિ મયા ગ્રાહ રક્ષ્યો વિપ્રઃ પ્રયત્નતઃ તપઃ પુનર્ મયા પ્રાપ્યં ન પ્રાપ્યો બ્રાહ્મણઃ પુનઃ
હે ગ્રાહ, હું મારા શરીરથી પણ બ્રાહ્મણની પૂરેપૂરી રક્ષા કરીશ; તપ તો હું ફરી મેળવી શકું, પણ બ્રાહ્મણને ફરી પકડવું શક્ય નથી.
સુનિશ્ચિત્ય મહાગ્રાહ કૃતં બાલસ્ય મોક્ષણમ્ ન વિપ્રેભ્યસ્ તપઃ શ્રેષ્ઠં શ્રેષ્ઠા મે બ્રાહ્મણા મતાઃ
હે મહાગ્રાહ, દૃઢ નિશ્ચયથી બાળકને મુક્ત કરાયો છે; શ્રેષ્ઠ તપ બ્રાહ્મણો માટે રોકવું યોગ્ય નથી, બ્રાહ્મણો મને સર્વોત્તમ લાગે છે.