યદર્થં તપસો હ્ય્ અસ્ય ચરણં મે પિતામહ ત્વમ્ એવ તદ્ વિજાનીષે તતઃ પૃચ્છસિ કિં પુનઃ
હે પિતામહ, હું જે માટે તપશ્ચર્યા કરું છું, એ તો તને ખબર છે; તો ફરીથી કેમ પૂછે છે?
તતસ્ તામ્ અબ્રવં ચાહં યદર્થં તપ્યસે શુભે સ ત્વાં સ્વયમ્ ઉપાગમ્ય ઇહૈવ વરયિષ્યતિ
પછી મેં તેને કહ્યું, 'હે શુભે, તું જે માટે તપ કરે છે, એ જ તારા પાસે આવીને તને પસંદ કરશે.'
શર્વ એવ પતિઃ શ્રેષ્ઠઃ સર્વલોકેશ્વરેશ્વરઃ વયં સદૈવ યસ્યેમે વશ્યા વૈ કિંકરાઃ શુભે
શર્વજીએ જ સર્વે લોકના સ્વામી છે, સર્વે ઈશ્વરોના પણ ઈશ્વર છે; હે શુભે, અમે તો હંમેશા તેમના વશમાં અને દાસ છીએ.
સ દેવદેવઃ પરમેશ્વરઃ સ્વયં સ્વયંભુર્ આયાસ્યતિ દેવિ તે ઽન્તિકમ્ ઉદારરૂપો વિકૃતાદિરૂપઃ સમાનરૂપો ઽપિ ન યસ્ય કસ્યચિત્
એ દેવોના દેવ, પરમેશ્વર, સ્વયંભૂ, પોતે જ તારા પાસે આવશે, હે દેવી, વિશિષ્ટ રૂપવાળો, અનેક પ્રકારના અને અનોખા રૂપ ધરાવનારો, જેમનું કોઈ સરખામણું નથી.
મહેશ્વરઃ પર્વતલોકવાસી ચરાચરેશઃ પ્રથમો ઽપ્રમેયઃ વિનેન્દુના હીન્દ્રસમાનવર્ચસા વિભીષણં રૂપમ્ ઇવાસ્થિતો યઃ
મહેશ્વર, જે પર્વત પર રહે છે, ચરાચરનો સ્વામી, પ્રથમ અને અપરિમિત, ચંદ્ર અને ઇન્દ્ર જેવું તેજ ધરાવનારો, ભયાનક રૂપ ધારણ કરનાર છે.
તતસ્ તામ્ અબ્રુવન્ દેવાસ્ તદા ગત્વા તુ સુન્દરીમ્ દેવિ શીઘ્રેણ કાલેન ધૂર્જટિર્ નીલલોહિતઃ
પછી દેવતાઓએ તે સુંદર દેવી પાસે જઈને કહ્યું: 'હે દેવી, ધૂર્જટી, જેનું રૂપ નિલું અને લાલ છે, તે ટૂંક સમયમાં આવશે.'
સ ભર્તા તવ દેવેશો ભવિતા મા તપઃ કૃથાઃ તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય દેવા વિપ્રા ગિરેઃ સુતામ્
'તે દેવોના સ્વામી તારો પતિ બનશે; હવે તું તપશ્ચર્યા ન કર.' પછી દેવતાઓ અને ઋષિઓએ પર્વતકન્યાની પરિક્રમા કરીને વિદાય લીધી.
જગ્મુશ્ ચાદર્શનં તસ્યાઃ સા ચાપિ વિરરામ હ સા દેવી સૂક્તમ્ ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા સ્વસ્યાશ્રમે શુભે
તેણે તેમને દેખાઈ ન દીધા, અને તે દેવી પણ પોતાનાં આશ્રમમાં રહી સ્તુતિ કરવી બંધ કરી.
દ્વારિ જાતમ્ અશોકં ચ સમુપાશ્રિત્ય ચાસ્થિતા અથાગાચ્ ચન્દ્રતિલકસ્ ત્રિદશાર્તિહરો હરઃ
દ્વાર પાસે, આશોક વૃક્ષ પાસે ઊભી રહી; ત્યારે ચંદ્રમાની કળા ધારણ કરનાર, દેવતાઓના દુઃખ દૂર કરનાર હર આવ્યા.
વિકૃતં રૂપમ્ આસ્થાય હ્રસ્વો બાહુક એવ ચ વિભગ્નનાસિકો ભૂત્વા કુબ્જઃ કેશાન્તપિઙ્ગલઃ
તેણે વિકૃત રૂપ ધારણ કર્યું, નાનો, નાના હાથવાળો, તૂટી ગયેલી નાક, કૂબડાવાળો અને વાળના છેડા પીળા હતા.
ઉવાચ વિકૃતાસ્યશ્ ચ દેવિ ત્વાં વરયામ્ય્ અહમ્ અથોમા યોગસંસિદ્ધા જ્ઞાત્વા શંકરમ્ આગતમ્
વિકૃત મુખથી તેણે કહ્યું: 'હે દેવી, હું તને વરું છું.' પણ યોગમાં નિપુણ ઉમાએ ઓળખી લીધું કે શંકર આવ્યા છે.
અન્તર્ભાવવિશુદ્ધાત્મા કૃપાનુષ્ઠાનલિપ્સયા તમ્ ઉવાચાર્ઘપાદ્યાભ્યાં મધુપર્કેણ ચૈવ હ
શુદ્ધ હૃદયથી, દયા કરવા ઇચ્છા સાથે, તેણે અર્જ્ય, પાદ્ય અને મધુપર્કથી તેમનું સન્માન કર્યું.
સંપૂજ્ય સુમનોભિસ્ તં બ્રાહ્મણં બ્રાહ્મણપ્રિયા
તે બ્રાહ્મણપ્રિય દેવીએ સુગંધિત ફૂલો વડે તેને પૂજ્યો.
ભગવન્ ન સ્વતન્ત્રાહં પિતા મે ત્વ્ અગ્રણીર્ ગૃહે સ પ્રભુર્ મમ દાને વૈ કન્યાહં દ્વિજપુંગવ
'હે ભગવાન, હું સ્વતંત્ર નથી; મારા પિતા ઘરના વડા છે. મને દાનમાં આપવાનો અધિકાર એમનો છે; હું કન્યા છું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.'
ગત્વા યાચસ્વ પિતરં મમ શૈલેન્દ્રમ્ અવ્યયમ્ સ ચેદ્ દદાતિ માં વિપ્ર તુભ્યં તદ્ ઉચિતં મમ
તમે મારા પિતા, અડગ પર્વતરાજ પાસે જાઓ અને વિનંતી કરો. જો તેઓ મને તમને આપે, તો એ જ મારી માટે યોગ્ય છે.
તતઃ સ ભગવાન્ દેવસ્ તથૈવ વિકૃતઃ પ્રભુઃ ઉવાચ શૈલરાજાનં સુતાં મે યચ્છ શૈલરાટ્
પછી એ ભગવાન, જે હજુ પણ બદલાયેલા રૂપમાં હતા, પર્વતના રાજાને કહ્યું: 'પર્વતરાજ, મારી દીકરી મને આપો.'
સ તં વિકૃતરૂપેણ જ્ઞાત્વા રુદ્રમ્ અથાવ્યયમ્ ભીતઃ શાપાચ્ ચ વિમના ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્
પર્વતરાજે એ અજાણી રૂપમાં પણ અવિનાશી રુદ્રને ઓળખી લીધા, અને શ્રાપના ડરથી ગભરાઈને એમણે કહ્યું:
ભગવન્ નાવમન્યે ઽહં બ્રાહ્મણાન્ ભુવિ દેવતાઃ મનીષિતં તુ યત્ પૂર્વં તચ્ છૃણુષ્વ મહામતે
પ્રભુ, હું ભૂમિ પર બ્રાહ્મણો કે દેવતાઓનું અવમાન કરતો નથી. પણ, હે વિદ્વાન, પહેલાં જે નક્કી થયું હતું એ સાંભળો.
સ્વયંવરો મે દુહિતુર્ ભવિતા વિપ્રપૂજિતઃ વરયેદ્ યં સ્વયં તત્ર સ ભર્તાસ્યા ભવિષ્યતિ
મારી દીકરી માટે સ્વયંવર યોજાશે, જ્યાં બ્રાહ્મણોની પૂજા થશે. ત્યાં જેને મારી દીકરી પસંદ કરશે, એ જ તેનો પતિ બનશે.
તચ્ છ્રુત્વા શૈલવચનં ભગવાન્ વૃષભધ્વજઃ દેવ્યાઃ સમીપમ્ આગત્ય ઇદમ્ આહ મહામનાઃ
પર્વતરાજના આ વચન સાંભળી, વૃષભધ્વજ ભગવાન મહાદેવ દેવી પાસે ગયા અને એમણે કહ્યું:
દેવિ પિત્રા ત્વ્ અનુજ્ઞાતઃ સ્વયંવર ઇતિ શ્રુતિઃ તત્ર ત્વં વરયિત્રી યં સ તે ભર્તા ભવેદ્ ઇતિ
દેવી, તમારા પિતાએ સ્વયંવર માટે મંજૂરી આપી છે, એવું કહેવામાં આવ્યું છે. ત્યાં તમે પોતે પતિ પસંદ કરશો; જેને પસંદ કરશો એ જ તમારો પતિ બનશે.
તદ્ આપૃચ્છ્ય ગમિષ્યામિ દુર્લભાં ત્વાં વરાનને રૂપવન્તં સમુત્સૃજ્ય વૃણોષ્ય્ અસદૃશં કથમ્
હવે, તમારી પરવાનગી લઈને હું જઇશ. હે સુંદર ચહેરાવાળી, તમે આવો રૂપાળાને છોડી, કોઈ અયોગ્યને કેમ પસંદ કરો?
તેનોક્તા સા તદા તત્ર ભાવયન્તી તદીરિતમ્ ભાવં ચ રુદ્રનિહિતં પ્રસાદં મનસસ્ તથા
તે સમયે, દેવી એના કહેેલા શબ્દો અને રુદ્રે મનમાં મૂકેલા ભાવને વિચારતી હતી અને ત્યાં જવાબ આપ્યો.
સંપ્રાપ્યોવાચ દેવેશં મા તે ઽભૂદ્ બુદ્ધિર્ અન્યથા અહં ત્વાં વરયિષ્યામિ નાદ્ભુતં તુ કથંચન
એમ સમજીને, દેવી એ દેવોના સ્વામી ને કહ્યું: 'તમારા મનમાં કોઈ શંકા ન રાખો. હું તમને પસંદ કરીશ; એમાં કશું અજવાળું નથી.'
અથવા તે ઽસ્તિ સંદેહો મયિ વિપ્ર કથંચન ઇહૈવ ત્વાં મહાભાગ વરયામિ મનોગતમ્
કે જો તમને મારા પર કોઈ શંકા હોય, હે બ્રાહ્મણ, તો અહીં અને અત્યારે જ, હે મહાભાગ્યશાળી, હું મનથી તમને પસંદ કરું છું.
ગૃહીત્વા સ્તબકં સા તુ હસ્તાભ્યાં તત્ર સંસ્થિતા સ્કન્ધે શંભોઃ સમાધાય દેવી પ્રાહ વૃતો ઽસિ મે
દેવી એ હાથમાં હાર લઈને, ત્યાં ઊભી રહી, શંભુના ખભા પર મૂકી અને કહ્યું: 'હું તમને પસંદ કરી લીધી.'
તતઃ સ ભગવાન્ દેવસ્ તયા દેવ્યા વૃતસ્ તદા ઉવાચ તમ્ અશોકં વૈ વાચા સંજીવયન્ન્ ઇવ
પછી એ સમયે દેવી દ્વારા પસંદ થયેલા ભગવાન એ આશોક વૃક્ષને એવી રીતે બોલ્યા કે જાણે એને જીવંત કરી દીધું હોય:
યસ્માત્ તવ સુપુણ્યેન સ્તબકેન વૃતો ઽસ્મ્ય્ અહમ્ તસ્માત્ ત્વં જરયા ત્યક્તસ્ ત્વ્ અમરઃ સંભવિષ્યસિ
કારણ કે તારા શુભ હારથી હું પસંદ થયો છું, તેથી તું વૃદ્ધાવસ્થાથી મુક્ત અને અમર બનશે.
કામરૂપી કામપુષ્પઃ કામદો દયિતો મમ સર્વાભરણપુષ્પાઢ્યઃ સર્વપુષ્પફલોપગઃ
તને ઈચ્છા મુજબનું રૂપ મળશે, ઈચ્છા મુજબ ફૂલો આવશે, તું ઈચ્છા પૂરી કરનાર અને મને પ્રિય રહેશે, સર્વાંગે ફૂલો અને આભૂષણોથી શોભાયમાન રહેશે, અને બધા ફૂલ-ફળ પેદા કરશે.
સર્વાન્નભક્ષકશ્ ચૈવ અમૃતસ્વાદ એવ ચ સર્વગન્ધશ્ ચ દેવાનાં ભવિષ્યસિ દૃઢપ્રિયઃ
તને બધાં જ ખોરાક ભોજન કરવા મળશે, અમૃત જેવો સ્વાદ રહેશે, સર્વે સુગંધો મળશે અને તું દેવતાઓમાં અતિપ્રિય રહેશે.