એતત્ તુ ત્રિકુમારીકં જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ એતાસાં તપસાં વૃત્તં યાવદ્ ભૂમિર્ ધરિષ્યતિ
આ છે ત્રણ કન્યાઓનું વર્ણન, જેમનું તપ જ્યાં સુધી પૃથ્વી પર સ્થાવર-જંગમ જીવ રહેશે, ત્યાં સુધી યાદ રહેશે.
તપઃશરીરાસ્ તાઃ સર્વાસ્ તિસ્રો યોગં સમાશ્રિતાઃ સર્વાશ્ ચૈવ મહાભાગાસ્ તથા ચ સ્થિરયૌવનાઃ
બધી ત્રણેયે તપથી શરીર પામ્યું, યોગમાં સ્થિર રહી, અને એ બધી મહાભાગ્યવતી તથા કદી ન વયમાં ઓછી થતી નથી.
તા લોકમાતરશ્ ચૈવ બ્રહ્મચારિણ્ય એવ ચ અનુગૃહ્ણન્તિ લોકાંશ્ ચ તપસા સ્વેન સર્વદા
એ લોકમાતાઓ છે અને સદા બ્રહ્મચારિણી છે; પોતાની તપસ્યાથી સર્વ લોકને હંમેશા પોષે છે.
ઉમા તાસાં વરિષ્ઠા ચ જ્યેષ્ઠા ચ વરવર્ણિની મહાયોગબલોપેતા મહાદેવમ્ ઉપસ્થિતા
એમાં ઉમા સર્વથી શ્રેષ્ઠ, મોટી અને સુંદર કાયાવાળી છે, મહાયોગબળથી યુક્ત છે અને મહાદેવની સેવા માટે ગઈ.
દત્તકશ્ ચોશના તસ્ય પુત્રઃ સ ભૃગુનન્દનઃ આસીત્ તસ્યૈકપર્ણા તુ દેવલં સુષુવે સુતમ્
દત્તક અને ઉશના એનો પુત્ર થયો, હે ભૃગુનંદન. એકપર્ણાએ દેવલ નામના પુત્રને જન્મ આપ્યો.
યા તુ તાસાં કુમારીણાં તૃતીયા હ્ય્ એકપાટલા પુત્રં સા તમ્ અલર્કસ્ય જૈગીષવ્યમ્ ઉપસ્થિતા
એ કન્યાઓમાં ત્રીજી એકપાટલાએ અલર્કના પુત્ર, જે જૈગીષવ્ય તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો, તેને જન્મ આપ્યો.
તસ્યાશ્ ચ શઙ્ખલિખિતૌ સ્મૃતૌ પુત્રાવ્ અયોનિજૌ ઉમા તુ યા મયા તુભ્યં કીર્તિતા વરવર્ણિની
તેને બે પુત્રો, શંખ અને લિખિત, ગર્ભ વિના જન્મ્યા હતા; અને જે ઉમા, સુંદર રૂપાળી, મેં તને વર્ણવી છે.
અથ તસ્યાસ્ તપોયોગાત્ ત્રૈલોક્યમ્ અખિલં તદા પ્રધૂપિતમ્ ઇહાલક્ષ્ય વચસ્ તામ્ અહમ્ અબ્રવમ્
પછી તેની તપશ્ચર્યાથી ત્રણેય લોકમાં બધે જ આગ ફાટી નીકળી; આ જોઈને મેં તેને કહ્યું.
દેવિ કિં તપસા લોકાંસ્ તાપયિષ્યસિ શોભને ત્વયા સૃષ્ટમ્ ઇદં સર્વં મા કૃત્વા તદ્ વિનાશય
હે દેવી, તું તપ કરીને લોકોએ શા માટે દુઃખ આપી રહી છે? આ બધું તું જ સર્જ્યું છે; એ બધું નાશ ન કર.
ત્વં હિ ધારયસે લોકાન્ ઇમાન્ સર્વાન્ સ્વતેજસા બ્રૂહિ કિં તે જગન્માતઃ પ્રાર્થિતં સંપ્રતીહ નઃ
તારું તેજ જ બધા લોકને ટકાવી રાખે છે; હે જગતજનની, હવે તારે અમારે પાસેથી શું ઈચ્છા છે, એ મને કહો.
યદર્થં તપસો હ્ય્ અસ્ય ચરણં મે પિતામહ ત્વમ્ એવ તદ્ વિજાનીષે તતઃ પૃચ્છસિ કિં પુનઃ
હે પિતામહ, હું જે માટે તપશ્ચર્યા કરું છું, એ તો તને ખબર છે; તો ફરીથી કેમ પૂછે છે?
તતસ્ તામ્ અબ્રવં ચાહં યદર્થં તપ્યસે શુભે સ ત્વાં સ્વયમ્ ઉપાગમ્ય ઇહૈવ વરયિષ્યતિ
પછી મેં તેને કહ્યું, 'હે શુભે, તું જે માટે તપ કરે છે, એ જ તારા પાસે આવીને તને પસંદ કરશે.'
શર્વ એવ પતિઃ શ્રેષ્ઠઃ સર્વલોકેશ્વરેશ્વરઃ વયં સદૈવ યસ્યેમે વશ્યા વૈ કિંકરાઃ શુભે
શર્વજીએ જ સર્વે લોકના સ્વામી છે, સર્વે ઈશ્વરોના પણ ઈશ્વર છે; હે શુભે, અમે તો હંમેશા તેમના વશમાં અને દાસ છીએ.
સ દેવદેવઃ પરમેશ્વરઃ સ્વયં સ્વયંભુર્ આયાસ્યતિ દેવિ તે ઽન્તિકમ્ ઉદારરૂપો વિકૃતાદિરૂપઃ સમાનરૂપો ઽપિ ન યસ્ય કસ્યચિત્
એ દેવોના દેવ, પરમેશ્વર, સ્વયંભૂ, પોતે જ તારા પાસે આવશે, હે દેવી, વિશિષ્ટ રૂપવાળો, અનેક પ્રકારના અને અનોખા રૂપ ધરાવનારો, જેમનું કોઈ સરખામણું નથી.
મહેશ્વરઃ પર્વતલોકવાસી ચરાચરેશઃ પ્રથમો ઽપ્રમેયઃ વિનેન્દુના હીન્દ્રસમાનવર્ચસા વિભીષણં રૂપમ્ ઇવાસ્થિતો યઃ
મહેશ્વર, જે પર્વત પર રહે છે, ચરાચરનો સ્વામી, પ્રથમ અને અપરિમિત, ચંદ્ર અને ઇન્દ્ર જેવું તેજ ધરાવનારો, ભયાનક રૂપ ધારણ કરનાર છે.
તતસ્ તામ્ અબ્રુવન્ દેવાસ્ તદા ગત્વા તુ સુન્દરીમ્ દેવિ શીઘ્રેણ કાલેન ધૂર્જટિર્ નીલલોહિતઃ
પછી દેવતાઓએ તે સુંદર દેવી પાસે જઈને કહ્યું: 'હે દેવી, ધૂર્જટી, જેનું રૂપ નિલું અને લાલ છે, તે ટૂંક સમયમાં આવશે.'
સ ભર્તા તવ દેવેશો ભવિતા મા તપઃ કૃથાઃ તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય દેવા વિપ્રા ગિરેઃ સુતામ્
'તે દેવોના સ્વામી તારો પતિ બનશે; હવે તું તપશ્ચર્યા ન કર.' પછી દેવતાઓ અને ઋષિઓએ પર્વતકન્યાની પરિક્રમા કરીને વિદાય લીધી.
જગ્મુશ્ ચાદર્શનં તસ્યાઃ સા ચાપિ વિરરામ હ સા દેવી સૂક્તમ્ ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા સ્વસ્યાશ્રમે શુભે
તેણે તેમને દેખાઈ ન દીધા, અને તે દેવી પણ પોતાનાં આશ્રમમાં રહી સ્તુતિ કરવી બંધ કરી.
દ્વારિ જાતમ્ અશોકં ચ સમુપાશ્રિત્ય ચાસ્થિતા અથાગાચ્ ચન્દ્રતિલકસ્ ત્રિદશાર્તિહરો હરઃ
દ્વાર પાસે, આશોક વૃક્ષ પાસે ઊભી રહી; ત્યારે ચંદ્રમાની કળા ધારણ કરનાર, દેવતાઓના દુઃખ દૂર કરનાર હર આવ્યા.
વિકૃતં રૂપમ્ આસ્થાય હ્રસ્વો બાહુક એવ ચ વિભગ્નનાસિકો ભૂત્વા કુબ્જઃ કેશાન્તપિઙ્ગલઃ
તેણે વિકૃત રૂપ ધારણ કર્યું, નાનો, નાના હાથવાળો, તૂટી ગયેલી નાક, કૂબડાવાળો અને વાળના છેડા પીળા હતા.
ઉવાચ વિકૃતાસ્યશ્ ચ દેવિ ત્વાં વરયામ્ય્ અહમ્ અથોમા યોગસંસિદ્ધા જ્ઞાત્વા શંકરમ્ આગતમ્
વિકૃત મુખથી તેણે કહ્યું: 'હે દેવી, હું તને વરું છું.' પણ યોગમાં નિપુણ ઉમાએ ઓળખી લીધું કે શંકર આવ્યા છે.
અન્તર્ભાવવિશુદ્ધાત્મા કૃપાનુષ્ઠાનલિપ્સયા તમ્ ઉવાચાર્ઘપાદ્યાભ્યાં મધુપર્કેણ ચૈવ હ
શુદ્ધ હૃદયથી, દયા કરવા ઇચ્છા સાથે, તેણે અર્જ્ય, પાદ્ય અને મધુપર્કથી તેમનું સન્માન કર્યું.
સંપૂજ્ય સુમનોભિસ્ તં બ્રાહ્મણં બ્રાહ્મણપ્રિયા
તે બ્રાહ્મણપ્રિય દેવીએ સુગંધિત ફૂલો વડે તેને પૂજ્યો.
ભગવન્ ન સ્વતન્ત્રાહં પિતા મે ત્વ્ અગ્રણીર્ ગૃહે સ પ્રભુર્ મમ દાને વૈ કન્યાહં દ્વિજપુંગવ
'હે ભગવાન, હું સ્વતંત્ર નથી; મારા પિતા ઘરના વડા છે. મને દાનમાં આપવાનો અધિકાર એમનો છે; હું કન્યા છું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.'
ગત્વા યાચસ્વ પિતરં મમ શૈલેન્દ્રમ્ અવ્યયમ્ સ ચેદ્ દદાતિ માં વિપ્ર તુભ્યં તદ્ ઉચિતં મમ
તમે મારા પિતા, અડગ પર્વતરાજ પાસે જાઓ અને વિનંતી કરો. જો તેઓ મને તમને આપે, તો એ જ મારી માટે યોગ્ય છે.
તતઃ સ ભગવાન્ દેવસ્ તથૈવ વિકૃતઃ પ્રભુઃ ઉવાચ શૈલરાજાનં સુતાં મે યચ્છ શૈલરાટ્
પછી એ ભગવાન, જે હજુ પણ બદલાયેલા રૂપમાં હતા, પર્વતના રાજાને કહ્યું: 'પર્વતરાજ, મારી દીકરી મને આપો.'
સ તં વિકૃતરૂપેણ જ્ઞાત્વા રુદ્રમ્ અથાવ્યયમ્ ભીતઃ શાપાચ્ ચ વિમના ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્
પર્વતરાજે એ અજાણી રૂપમાં પણ અવિનાશી રુદ્રને ઓળખી લીધા, અને શ્રાપના ડરથી ગભરાઈને એમણે કહ્યું:
ભગવન્ નાવમન્યે ઽહં બ્રાહ્મણાન્ ભુવિ દેવતાઃ મનીષિતં તુ યત્ પૂર્વં તચ્ છૃણુષ્વ મહામતે
પ્રભુ, હું ભૂમિ પર બ્રાહ્મણો કે દેવતાઓનું અવમાન કરતો નથી. પણ, હે વિદ્વાન, પહેલાં જે નક્કી થયું હતું એ સાંભળો.
સ્વયંવરો મે દુહિતુર્ ભવિતા વિપ્રપૂજિતઃ વરયેદ્ યં સ્વયં તત્ર સ ભર્તાસ્યા ભવિષ્યતિ
મારી દીકરી માટે સ્વયંવર યોજાશે, જ્યાં બ્રાહ્મણોની પૂજા થશે. ત્યાં જેને મારી દીકરી પસંદ કરશે, એ જ તેનો પતિ બનશે.
તચ્ છ્રુત્વા શૈલવચનં ભગવાન્ વૃષભધ્વજઃ દેવ્યાઃ સમીપમ્ આગત્ય ઇદમ્ આહ મહામનાઃ
પર્વતરાજના આ વચન સાંભળી, વૃષભધ્વજ ભગવાન મહાદેવ દેવી પાસે ગયા અને એમણે કહ્યું: