યસ્માદ્ અવમતા દક્ષ સહસૈવાગતા સતી પ્રશસ્તાશ્ ચેતરાઃ સર્વાસ્ ત્વત્સુતા ભર્તૃભિઃ સહ
સતી, જે પ્રશંસિત હતી, આમંત્રણ વિના આવી અને દક્ષે તેને અવગણના કરી, તેથી તારી બધી બીજી દીકરીઓ અને તેમના પતિઓ સુખી છે.
તસ્માદ્ વૈવસ્વતે પ્રાપ્તે પુનર્ એતે મહર્ષયઃ ઉત્પત્સ્યન્તિ દ્વિતીયે વૈ તવ યજ્ઞે હ્ય્ અયોનિજાઃ
આથી, વૈવસ્વત યુગ આવતા, આ મહર્ષિઓ તારા બીજા યજ્ઞમાં, ગર્ભ વિના, ફરી જન્મ લેશે.
હુતે વૈ બ્રહ્મણઃ સત્ત્રે ચાક્ષુષસ્યાન્તરે મનોઃ અભિવ્યાહૃત્ય સપ્તર્ષીન્ દક્ષં સો ઽભ્યશપત્ પુનઃ
બ્રહ્માના યજ્ઞમાં, ચાક્ષુષ મન્વંતર દરમિયાન, દક્ષે સપ્તર્ષિઓને બોલાવી, તેમને ફરી શાપ આપ્યો.
ભવિતા માનુષો રાજા ચાક્ષુષસ્યાન્તરે મનોઃ પ્રાચીનબર્હિષઃ પૌત્રઃ પુત્રશ્ ચાપિ પ્રચેતસઃ
ચાક્ષુષ મન્વંતર દરમિયાન, પ્રાચીનબર્હિષનો પૌત્ર અને પ્રચેતસનો પુત્ર માનવ રાજા થશે.
દક્ષ ઇત્ય્ એવ નામ્ના ત્વં મારિષાયાં જનિષ્યસિ કન્યાયાં શાખિનાં ચૈવ પ્રાપ્તે વૈ ચાક્ષુષાન્તરે
તુ ચાક્ષુષ અંતરે, વૃક્ષોની પુત્રી મારિષામાંથી 'દક્ષ' નામે જન્મ લેશે.
અહં તત્રાપિ તે વિઘ્નમ્ આચરિષ્યામિ દુર્મતે ધર્મકામાર્થયુક્તેષુ કર્મસ્વ્ ઇહ પુનઃ પુનઃ
હે મૂર્ખ, ત્યાં પણ હું ધર્મ, કામ અને અર્થથી જોડાયેલા તારા કાર્યોમાં વારંવાર વિઘ્ન ઊભા કરીશ.
તતો વૈ વ્યાહૃતો દક્ષો રુદ્રં સો ઽભ્યશપત્ પુનઃ
પછી દક્ષે આવું કહીને રુદ્રને ફરી શાપ આપ્યો.
યસ્માત્ ત્વં મત્કૃતે ક્રૂર ઋષીન્ વ્યાહૃતવાન્ અસિ તસ્માત્ સાર્ધં સુરૈર્ યજ્ઞે ન ત્વાં યક્ષ્યન્તિ વૈ દ્વિજાઃ
તમે મારા કારણે ઋષિઓ સાથે ક્રૂર વાણી બોલી, તેથી દેવતાઓ સાથે દ્વિજાતિઓ યજ્ઞમાં તને હવન અર્પણ નહીં કરે.
કૃત્વાહુતિં તવ ક્રૂર અપઃ સ્પૃશન્તિ કર્મસુ ઇહૈવ વત્સ્યસે લોકે દિવં હિત્વાયુગક્ષયાત્ તતો દેવૈસ્ તુ તે સાર્ધં ન તુ પૂજા ભવિષ્યતિ
હે ક્રૂર, તને હવન અર્પણ કર્યા પછી, તેઓ વિધિમાં જળ સ્પર્શ કરશે; તું યુક્તિ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી સ્વર્ગ છોડી આ લોકમાં રહેશે, અને પછી પણ દેવતાઓ સાથે હોવા છતાં તારી પૂજા નહીં થાય.
ચાતુર્વર્ણ્યં તુ દેવાનાં તે ચાપ્ય્ એકત્ર ભુઞ્જતે ન ભોક્ષ્યે સહિતસ્ તૈસ્ તુ તતો ભોક્ષ્યામ્ય્ અહં પૃથક્
દેવતાઓના ચતુર્વર્ણી ભોજનમાં હું તેમને સાથે ભોજન નહીં કરું; હું અલગથી જ ભોજન કરીશ.
સર્વેષાં ચૈવ લોકાનામ્ આદિર્ ભૂર્લોક ઉચ્યતે તમ્ અહં ધારયામ્ય્ એકઃ સ્વેચ્છયા ન તવાજ્ઞયા
બધા લોકોથી પૃથ્વી આધારરૂપ કહેવાય છે; હું તેને મારી ઈચ્છાથી એકલો ધારણ કરું છું, તારી આજ્ઞાથી નહીં.
તસ્મિન્ ધૃતે સર્વલોકાઃ સર્વે તિષ્ઠન્તિ શાશ્વતાઃ તસ્માદ્ અહં વસામીહ સતતં ન તવાજ્ઞયા
પૃથ્વી ધારણ હોવાથી બધા શાશ્વત લોક ટક્યા છે; તેથી હું હંમેશા અહીં વસું છું, તારી આજ્ઞાથી નહીં.
તતો ઽભિવ્યાહૃતો દક્ષો રુદ્રેણામિતતેજસા સ્વાયંભુવીં તનું ત્યક્ત્વા ઉત્પન્નો માનુષેષ્વ્ ઇહ
પછી અમાપ તેજવાળા રુદ્રે દક્ષને બોલાવ્યો, ત્યારે દક્ષે પોતાનું સ્વાયંભુવ શરીર છોડી, અહીં મનુષ્યોમાં જન્મ લીધો.
યદા ગૃહપતિર્ દક્ષો યજ્ઞાનામ્ ઈશ્વરઃ પ્રભુઃ સમસ્તેનેહ યજ્ઞેન સો ઽયજદ્ દૈવતૈઃ સહ
જ્યારે દક્ષ, જે ગૃહસ્થોના સ્વામી અને યજ્ઞોના અધિકારી છે, અહીં દેવતાઓ સાથે મળીને મહાયજ્ઞ કર્યો, ત્યારે તેણે સર્વવિધ વિધિપૂર્વક પૂજા કરી.
અથ દેવી સતી યત્ તે પ્રાપ્તે વૈવસ્વતે ઽન્તરે મેનાયાં તામ્ ઉમાં દેવીં જનયામ્ આસ શૈલરાટ્
પછી, દેવી, જયારે વૈવસ્વત મન્વંતર આવ્યું, ત્યારે મેનાએ પર્વતરાજની પુત્રી એવી દેવી ઉમાનો જન્મ આપ્યો.
સા તુ દેવી સતી પૂર્વમ્ આસીત્ પશ્ચાદ્ ઉમાભવત્ સહવ્રતા ભવસ્યૈષા નૈતયા મુચ્યતે ભવઃ
એ દેવી પહેલાં સતી હતી અને પછી ઉમા બની; એ ભવની સાથીદાર છે અને ભવ ક્યારેય એની સાથેથી અલગ થતો નથી.
યાવદ્ ઇચ્છતિ સંસ્થાનં પ્રભુર્ મન્વન્તરેષ્વ્ ઇહ મારીચં કશ્યપં દેવી યથાદિતિર્ અનુવ્રતા
જ્યારે સુધી ભગવાન ઇચ્છે છે, દરેક મન્વંતરમાં દેવી મરીચિને એ રીતે અનુસરે છે જેમ અદિતિ કશ્યપને અનુસરે છે.
સાર્ધં નારાયણં શ્રીસ્ તુ મઘવન્તં શચી યથા વિષ્ણું કીર્તિર્ ઉષા સૂર્યં વસિષ્ઠં ચાપ્ય્ અરુન્ધતી
જેમ શ્રી નારાયણ સાથે છે, શચી મઘવન સાથે છે, કીર્તિ વિષ્ણુ સાથે છે, ઉષા સૂર્ય સાથે છે અને અરુંધતી વસિષ્ઠ સાથે છે.
નૈતાંસ્ તુ વિજહત્ય્ એતા ભર્તૄન્ દેવ્યઃ કથંચન એવં પ્રાચેતસો દક્ષો જજ્ઞે વૈ ચાક્ષુષે ઽન્તરે
આ દેવીઓ ક્યારેય પોતાના પતિઓને કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં છોડતી નથી; એ રીતે પ્રાચેતસ દક્ષ ચક્ષુષ મન્વંતરમાં જન્મ્યા.
પ્રાચીનબર્હિષઃ પૌત્રઃ પુત્રશ્ ચાપિ પ્રચેતસામ્ દશભ્યસ્ તુ પ્રચેતોભ્યો મારિષાયાં પુનર્ નૃપ
દક્ષ પ્રાચીનબર્હિનો પૌત્ર અને પ્રાચેતસનો પુત્ર હતો; દસ પ્રાચેતસો અને માળિષાથી, રાજન, એ ફરી જન્મ્યો.
જજ્ઞે રુદ્રાભિશાપેન દ્વિતીયમ્ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્ ભૃગ્વાદયસ્ તુ તે સર્વે જજ્ઞિરે વૈ મહર્ષયઃ
અમને સાંભળ્યું છે કે રુદ્રના શાપથી એ બીજાં વખત જન્મ્યો; અને ભૃગુ વગેરે બધા મહર્ષિઓ પણ તેમ જ જન્મ્યા.
આદ્યે ત્રેતાયુગે પૂર્વં મનોર્ વૈવસ્વતસ્ય હ દેવસ્ય મહતો યજ્ઞે વારુણીં બિભ્રતસ્ તનુમ્
પ્રથમ ત્રેતાયુગમાં, વૈવસ્વત મનુના મહાયજ્ઞ સમયે, દેવે વારુણી રૂપ ધારણ કર્યું હતું.
ઇત્ય્ એષો ઽનુશયો હ્ય્ આસીત્ તયોર્ જાત્યન્તરે ગતઃ પ્રજાપતેશ્ ચ દક્ષસ્ય ત્ર્યમ્બકસ્ય ચ ધીમતઃ
આ રીતે, જ્યારે બંનેએ બીજું જન્મ લીધું ત્યારે એમને આ પસ્તાવો થયો—પ્રજાપતિ દક્ષ અને વિદ્વાન ત્ર્યંબકને.
તસ્માન્ નાનુશયઃ કાર્યો વરેષ્વ્ ઇહ કદાચન જાત્યન્તરગતસ્યાપિ ભાવિતસ્ય શુભાશુભૈઃ જન્તોર્ ન ભૂતયે ખ્યાતિસ્ તન્ ન કાર્યં વિજાનતા
માટે અહીં કોઈ પસંદગી અંગે ક્યારેય પસ્તાવો કરવો નહીં, કારણ કે બીજું જન્મ લીધા પછી પણ, શુભ કે અશુભ કર્મથી, જીવનું કલ્યાણ થતું નથી; તેથી વિદ્વાન એવુ કરવું નહીં.
કથં રોષેણ સા પૂર્વં દક્ષસ્ય દુહિતા સતી ત્યક્ત્વા દેહં પુનર્ જાતા ગિરિરાજગૃહે પ્રભો
પ્રભુ, દક્ષની પુત્રી સતીએ પહેલાં ક્રોધવશે શરીર છોડી દીધું અને પછી પર્વતરાજના ઘરમાં ફરી જન્મ કેવી રીતે લીધો?
દેહાન્તરે કથં તસ્યાઃ પૂર્વદેહો બભૂવ હ ભવેન સહ સંયોગઃ સંવાદશ્ ચ તયોઃ કથમ્
એના નવા શરીરમાં એનું પહેલું શરીર કેવી રીતે હતું? અને ભવ સાથે એનું મિલન અને સંવાદ કેવી રીતે થયો?
સ્વયંવરઃ કથં વૃત્તસ્ તસ્મિન્ મહતિ જન્મનિ વિવાહશ્ ચ જગન્નાથ સર્વાશ્ચર્યસમન્વિતઃ
જગન્નાથ, એ મહાન જન્મમાં સ્વયંવર કેવી રીતે થયું અને એ આશ્ચર્યથી ભરેલું લગ્ન કેવી રીતે થયું?
તત્ સર્વં વિસ્તરાદ્ બ્રહ્મન્ વક્તુમ્ અર્હસિ સાંપ્રતમ્ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે પુણ્યાં કથાં ચાતિમનોહરામ્
હે બ્રહ્મન, આ બધું હવે વિગતે કહો; અમે એ પાવન અને અત્યંત મનોહર કથા સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ.
શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલાઃ કથાં પાપપ્રણાશિનીમ્ ઉમાશંકરયોઃ પુણ્યાં સર્વકામફલપ્રદામ્
હે મુનિશાર્દૂલો, ઉમા અને શંકરની એ પાવન કથા સાંભળો, જે પાપનો નાશ કરે છે, પુણ્ય આપે છે અને સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરે છે.
કદાચિત્ સ્વગૃહાત્ પ્રાપ્તં કશ્યપં દ્વિપદાં વરમ્ અપૃચ્છદ્ ધિમવાન્ વૃત્તં લોકે ખ્યાતિકરં હિતમ્
ક્યારેક, હિમવાને, જે પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ છે, પોતાના ઘરે આવેલા દ્વિપદોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કશ્યપને લોકપ્રસિદ્ધ અને હિતકારી ઘટના વિશે પૂછ્યું.