અકૃત્વા પાદયોઃ શૌચં દિતિઃ શયનમ્ આવિશત્ નિદ્રાં ચાહારયામ્ આસ તસ્યાં કુક્ષિં પ્રવિશ્ય સઃ
દિતીએ પગ ધોઈ વિના શયન પર ગઈ અને ઊંઘવા લાગી; ત્યારે ઈન્દ્ર તેના ગર્ભમાં પ્રવેશ્યો.
વજ્રપાણિસ્ તતો ગર્ભં સપ્તધા તં ન્યકૃન્તયત્ સ પાટ્યમાનો ગર્ભો ઽથ વજ્રેણ પ્રરુરોદ હ
પછી વજ્રપાણી ઈન્દ્રે ગર્ભને સાત ભાગમાં કાપી નાખ્યો; જ્યારે વજ્રથી કાપવામાં આવતો હતો, ત્યારે ગર્ભ રડવા લાગ્યો.
મા રોદીર્ ઇતિ તં શક્રઃ પુનઃ પુનર્ અથાબ્રવીત્ સો ઽભવત્ સપ્તધા ગર્ભસ્ તમ્ ઇન્દ્રો રુષિતઃ પુનઃ
ઈન્દ્ર વારંવાર તેને કહ્યું: 'રડશો નહીં.' એ રીતે ગર્ભ સાત ભાગમાં વહેંચાઈ ગયો; પછી ઈન્દ્ર ગુસ્સે ફરીથી કાર્ય કર્યું.
એકૈકં સપ્તધા ચક્રે વજ્રેણૈવારિકર્ષણઃ મરુતો નામ તે દેવા બભૂવુર્ દ્વિજસત્તમાઃ
શત્રુઓના શત્રુ ઈન્દ્રે પોતાના વજ્રથી દરેક સાત ભાગને ફરી સાત ભાગમાં વિભાજિત કર્યા; એ દેવો હવે મારુત તરીકે ઓળખાય છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
યથોક્તં વૈ મઘવતા તથૈવ મરુતો ઽભવન્ દેવાશ્ ચૈકોનપઞ્ચાશત્ સહાયા વજ્રપાણિનઃ
મઘવનએ જેમ કહ્યું હતું, એ પ્રમાણે મારુતો થયા અને એકાવન દેવો વજ્રધારીના સાથી બન્યા.
તેષામ્ એવં પ્રવૃત્તાનાં ભૂતાનાં દ્વિજસત્તમાઃ રોચયન્ વૈ ગણશ્રેષ્ઠાન્ દેવાનામ્ અમિતૌજસામ્
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, જ્યારે એ બધા ભૂતોએ એ રીતે વર્તન કર્યું, ત્યારે તેમણે અમાપ શક્તિ ધરાવતાં દેવોના શ્રેષ્ઠ ગણા પસંદ કર્યા.
નિકાયેષુ નિકાયેષુ હરિઃ પ્રાદાત્ પ્રજાપતીન્ ક્રમશસ્ તાનિ રાજ્યાનિ પૃથુપૂર્વાણિ ભો દ્વિજાઃ
હરિએ દરેક સમૂહમાં ક્રમશઃ પ્રજાપતિઓને રાજ્યો આપ્યા, હે દ્વિજો, એ પ્રાચીન અને વિશાળ રાજ્યોએ તેમને સોંપ્યા.
સ હરિઃ પુરુષો વીરઃ કૃષ્ણો જિષ્ણુઃ પ્રજાપતિઃ પર્જન્યસ્ તપનો ઽનન્તસ્ તસ્ય સર્વમ્ ઇદં જગત્
એ હરિ, એ પુરુષ, એ વીર, કૃષ્ણ, વિજયી, પ્રજાપતિ, પર્જન્ય, તપન, અનંત—આ બધું જગત એજ છે.
ભૂતસર્ગમ્ ઇમં સમ્યગ્ જાનતો દ્વિજસત્તમાઃ નાવૃત્તિભયમ્ અસ્તીહ પરલોકભયં કુતઃ
જેને આ ભૂતસૃષ્ટિ સાચી રીતે જાણી છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, તેને અહીં પુનર્જન્મનો ડર નથી; તો પરલોકનો ડર તો ક્યાંથી આવે?
અભિષિચ્યાધિરાજેન્દ્રં પૃથું વૈણ્યં પિતામહઃ તતઃ ક્રમેણ રાજ્યાનિ વ્યાદેષ્ટુમ્ ઉપચક્રમે
પિતામહે પૃથુ વૈણ્યને રાજાધિરાજ બનાવીને પછી ક્રમશઃ રાજ્યો વહેંચવાનું શરૂ કર્યું.
દ્વિજાનાં વીરુધાં ચૈવ નક્ષત્રગ્રહયોસ્ તથા યજ્ઞાનાં તપસાં ચૈવ સોમં રાજ્યે ઽભ્યષેચયત્
તેમણે બ્રાહ્મણો, વનસ્પતિઓ, નક્ષત્રો, ગ્રહો, યજ્ઞો અને તપ માટે સોમને રાજા બનાવ્યો.
અપાં તુ વરુણં રાજ્યે રાજ્ઞાં વૈશ્રવણં પતિમ્ આદિત્યાનાં તથા વિષ્ણું વસૂનામ્ અથ પાવકમ્
પાણીઓ માટે વર્ણને, રાજાઓમાં વૈશ્વરવણને, આદિત્યોમાં વિષ્ણુને અને વસુઓમાં પાવકને રાજા બનાવ્યા.
પ્રજાપતીનાં દક્ષં તુ મરુતામ્ અથ વાસવમ્ દૈત્યાનાં દાનવાનાં વૈ પ્રહ્રાદમ્ અમિતૌજસમ્
પ્રજાપતિઓમાં દક્ષને, મારુતોમાં વાસવને અને દૈત્ય-દાનવોમાં અમાપ શક્તિ ધરાવતાં પ્રહલાદને રાજા બનાવ્યા.
વૈવસ્વતં પિતૄણાં ચ યમં રાજ્યે ઽભ્યષેચયત્ યક્ષાણાં રાક્ષસાનાં ચ પાર્થિવાનાં તથૈવ ચ
પિતૃઓમાં વૈવસ્વત યમને, અને એ જ રીતે યક્ષો, રાક્ષસો અને ભૂપતિઓમાં પણ યમને રાજા બનાવ્યા.
સર્વભૂતપિશાચાનાં ગિરીશં શૂલપાણિનમ્ શૈલાનાં હિમવન્તં ચ નદીનામ્ અથ સાગરમ્
સર્વ ભૂતો અને પિશાચો માટે શૂળધારી ગિરિશને, પર્વતોમાં હિમવંતને અને નદીઓ માટે સાગરને રાજા બનાવ્યા.
ગન્ધર્વાણામ્ અધિપતિં ચક્રે ચિત્રરથં પ્રભુમ્ નાગાનાં વાસુકિં ચક્રે સર્પાણામ્ અથ તક્ષકમ્
ગંધર્વોમાં ચિત્રરથને, નાગોમાં વાસુકીને અને સાપોમાં તક્ષકને મુખ્ય બનાવ્યા.
વારણાનાં તુ રાજાનમ્ ઐરાવતમ્ અથાદિશત્ ઉચ્ચૈઃશ્રવસમ્ અશ્વાનાં ગરુડં ચૈવ પક્ષિણામ્
હાથીઓમાં એરાવતને, ઘોડાઓમાં ઉચ્છૈઃશ્રવસને અને પક્ષીઓમાં ગરુડને રાજા બનાવ્યા.
મૃગાણામ્ અથ શાર્દૂલં ગોવૃષં તુ ગવાં પતિમ્ વનસ્પતીનાં રાજાનં પ્લક્ષમ્ એવાભ્યષેચયત્
મૃગોમાં વાઘને, ગાયો માટે વૃષભને અને વૃક્ષોમાં પલ્ક્ષને રાજા બનાવ્યા.
એવં વિભજ્ય રાજ્યાનિ ક્રમેણૈવ પિતામહઃ દિશાં પાલાન્ અથ તતઃ સ્થાપયામ્ આસ સ પ્રભુઃ
આ રીતે પિતામહે ક્રમશઃ રાજ્યો વહેંચ્યા અને પછી દિશાઓના રક્ષકોને નિમણૂક કરી.
પૂર્વસ્યાં દિશિ પુત્રં તુ વૈરાજસ્ય પ્રજાપતેઃ દિશઃ પાલં સુધન્વાનં રાજાનં સો ઽભ્યષેચયત્
પૂર્વ દિશામાં વૈરાજ પ્રજાપતિના પુત્ર સુધન્વનને દિશાનો રક્ષક અને રાજા બનાવ્યો.
દક્ષિણસ્યાં દિશિ તથા કર્દમસ્ય પ્રજાપતેઃ પુત્રં શઙ્ખપદં નામ રાજાનં સો ઽભ્યષેચયત્
દક્ષિણ દિશામાં કર્દમ પ્રજાપતિના પુત્ર શંખપદને રાજા બનાવ્યો.
પશ્ચિમસ્યાં દિશિ તથા રજસઃ પુત્રમ્ અચ્યુતમ્ કેતુમન્તં મહાત્માનં રાજાનં સો ઽભ્યષેચયત્
પશ્ચિમ દિશામાં રજસના મહાત્મા પુત્ર કેતુમંતને રાજા બનાવ્યો.
તથા હિરણ્યરોમાણં પર્જન્યસ્ય પ્રજાપતેઃ ઉદીચ્યાં દિશિ દુર્ધર્ષં રાજાનં સો ઽભ્યષેચયત્
એ જ રીતે, પરજન્ય પ્રજાપતિના પુત્ર હિરણ્યરોમાને ઉત્તર દિશામાં અપરાજિત રાજા તરીકે અભિષેક કર્યો.
તૈર્ ઇયં પૃથિવી સર્વા સપ્તદ્વીપા સપત્તના યથાપ્રદેશમ્ અદ્યાપિ ધર્મેણ પ્રતિપાલ્યતે
આ બધા રાજાઓ દ્વારા આ આખી ધરતી, તેના સાત દ્વીપો અને શહેરો સહિત, આજેય પ્રત્યેક પ્રદેશ પ્રમાણે ધર્મથી સંભાળવામાં આવે છે.
રાજસૂયાભિષિક્તસ્ તુ પૃથુર્ એતૈર્ નરાધિપૈઃ વેદદૃષ્ટેન વિધિના રાજા રાજ્યે નરાધિપઃ
પૃથુને, આ મનુષ્યાધિપતિઓ દ્વારા રાજસૂય યજ્ઞથી અભિષેક કરીને, વેદોમાં દર્શાવેલા વિધિ પ્રમાણે રાજા તરીકે રાજ્ય આપ્યું.
તતો મન્વન્તરે ઽતીતે ચાક્ષુષે ઽમિતતેજસિ વૈવસ્વતાય મનવે પૃથિવ્યાં રાજ્યમ્ આદિશત્
પછી, ચાક્ષુષ મન્વંતર પૂર્ણ થયા પછી, અપરિમિત તેજવાળા વૈવસ્વત મનુને ધરતી પર રાજ્ય કરવા માટે નિમવામાં આવ્યા.
તસ્ય વિસ્તરમ્ આખ્યાસ્યે મનોર્ વૈવસ્વતસ્ય હ ભવતાં ચાનુકૂલ્યાય યદિ શ્રોતુમ્ ઇહેચ્છથ મહદ્ એતદ્ અધિષ્ઠાનં પુરાણે તદ્ અધિષ્ઠિતમ્
હું હવે વૈવસ્વત મનુના વંશનો વિસ્તૃત વર્ણન કરું છું, જો તમે સાંભળવા ઇચ્છો તો. આ પુરાણમાં સ્થાપિત થયેલું મહાન આધાર છે.
વિસ્તરેણ પૃથોર્ જન્મ લોમહર્ષણ કીર્તય યથા મહાત્મના તેન દુગ્ધા વેયં વસુંધરા
લોહિતર્ષણ, પૃથુના જન્મની વિગતવાર કથા કહો અને મહાત્મા પૃથુએ કેવી રીતે ધરતીને દૂધવાડી એ પણ વર્ણવો.
યથા વાપિ નૃભિર્ દુગ્ધા યથા દેવૈર્ મહર્ષિભિઃ યથા દૈત્યૈશ્ ચ નાગૈશ્ ચ યથા યક્ષૈર્ યથા દ્રુમૈઃ
મનુષ્યો, દેવો, મહર્ષિઓ, દૈત્યો, નાગો, યક્ષો અને વૃક્ષોએ પણ કેવી રીતે ધરતીને દૂધવાડી, તે પણ કહો.
યથા શૈલૈઃ પિશાચૈશ્ ચ ગન્ધર્વૈશ્ ચ દ્વિજોત્તમૈઃ રાક્ષસૈશ્ ચ મહાસત્ત્વૈર્ યથા દુગ્ધા વસુંધરા
પર્વતો, પિશાચો, ગંધર્વો, શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, રાક્ષસો અને મહાન પ્રાણીઓએ પણ કેવી રીતે ધરતીને દૂધવાડી, તે પણ વર્ણવો.