કિમર્થં સ ભવો દેવઃ સર્વભૂતહિતે રતઃ જઘાન યજ્ઞં દક્ષસ્ય દેવૈઃ સર્વૈર્ અલંકૃતમ્
સર્વ જીવોના કલ્યાણમાં રત એવા ભવદેવે, બધા દેવતાઓએ શોભિત દક્ષના યજ્ઞને શા માટે નષ્ટ કર્યો?
ન હ્ય્ અલ્પં કારણં તત્ર પ્રભો મન્યામહે વયમ્ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે બ્રૂહિ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ
હે પ્રભુ, અમને એનું કારણ સામાન્ય લાગતું નથી; અમને સાંભળવાની ઇચ્છા છે—કૃપા કરીને કહો, કેમ કે અમારો ઉત્સુકતા ખૂબ છે.
દક્ષસ્યાસન્ન્ અષ્ટ કન્યા યાશ્ ચૈવં પતિસંગતાઃ સ્વેભ્યો ગૃહેભ્યશ્ ચાનીય તાઃ પિતાભ્યર્ચયદ્ ગૃહે
દક્ષની આઠ દીકરીઓ હતી, જે પતિઓ સાથે જોડાઈ પોતાના ઘરોમાંથી લાવવામાં આવી, અને પિતાએ પોતાના ઘરમાં તેમનું સન્માન કર્યું.
તતસ્ ત્વ્ અભ્યર્ચિતા વિપ્રા ન્યવસંસ્ તાઃ પિતુર્ ગૃહે તાસાં જ્યેષ્ઠા સતી નામ પત્ની યા ત્ર્યમ્બકસ્ય વૈ
પછી, જ્યારે તેમનું સન્માન થયું, ત્યારે બ્રાહ્મણો પિતાના ઘરમાં રહ્યા; તેમાં સૌથી મોટી દીકરીનું નામ સતી હતું, જે ત્ર્યંબકની પત્ની હતી.
નાજુહાવાત્મજાં તાં વૈ દક્ષો રુદ્રમ્ અભિદ્વિષન્ અકરોત્ સંનતિં દક્ષે ન ચ કાંચિન્ મહેશ્વરઃ
દક્ષે રુદ્ર પ્રત્યે દ્વેષ રાખી પોતાની દીકરીને બોલાવી નહોતી; દક્ષને તો નમન કર્યું, પણ મહેશ્વરને કોઈ માન આપ્યો નહીં.
જામાતા શ્વશુરે તસ્મિન્ સ્વભાવાત્ તેજસિ સ્થિતઃ તતો જ્ઞાત્વા સતી સર્વાસ્ તાસ્ તુ પ્રાપ્તાઃ પિતુર્ ગૃહમ્
જામાઈ પોતાની સ્વભાવ અને તેજમાં સ્થિર રહ્યો; પછી સતી એ જાણીને, બધી બહેનો સાથે પિતાના ઘરમાં પહોંચી.
જગામ સાપ્ય્ અનાહૂતા સતી તુ સ્વપિતુર્ ગૃહમ્ તાભ્યો હીનાં પિતા ચક્રે સત્યાઃ પૂજામ્ અસંમતામ્ તતો ઽબ્રવીત્ સા પિતરં દેવી ક્રોધસમાકુલા
સતી આમંત્રણ વિના પણ પિતાના ઘરમાં ગઈ; પિતાએ બધી દીકરીઓનું પૂજન કર્યું, પણ સતીનું નહોતું કર્યું, જેને તે અસ્વીકાર્ય માનતી હતી. પછી દેવી ક્રોધથી ભરાઈ પિતાને બોલી.
યવીયસીભ્યઃ શ્રેષ્ઠાહં કિં ન પૂજસિ માં પ્રભો અસત્કૃતામ્ અવસ્થાં યઃ કૃતવાન્ અસિ ગર્હિતામ્ અહં જ્યેષ્ઠા વરિષ્ઠા ચ માં ત્વં સત્કર્તુમ્ અર્હસિ
હું નાની બહેનો કરતાં શ્રેષ્ઠ છું—તો પછી, હે પ્રભુ, તમે મને કેમ માન આપતા નથી? તમે મને અપમાનજનક સ્થિતિમાં મૂકી, નિંદનીય કામ કર્યું છે. હું મોટી અને શ્રેષ્ઠ છું, તમે મને માન આપવો જોઈએ.
એવમ્ ઉક્તો ઽબ્રવીદ્ એનાં દક્ષઃ સંરક્તલોચનઃ
આ રીતે સાંભળીને, દક્ષ લાલ આંખે સતીને બોલ્યો.
ત્વત્તઃ શ્રેષ્ઠા વરિષ્ઠાશ્ ચ પૂજ્યા બાલાઃ સુતા મમ તાસાં યે ચૈવ ભર્તારસ્ તે મે બહુમતાઃ સતિ
મારી જે દીકરીઓ શ્રેષ્ઠ અને મહાન છે, અને તેમના પતિઓ પણ, હે સતી, તેઓ બધા મારા માટે માનનીય છે.
બ્રહ્મિષ્ઠાશ્ ચ વ્રતસ્થાશ્ ચ મહાયોગાઃ સુધાર્મિકાઃ ગુણૈશ્ ચૈવાધિકાઃ શ્લાઘ્યાઃ સર્વે તે ત્ર્યમ્બકાત્ સતિ
તેઓ બ્રાહ્મણવૃત્તિ ધરાવે છે, વ્રત પાલન કરે છે, મહાન યોગી છે, ઉત્તમ ધર્મી છે અને ગુણોથી પ્રસંશનીય છે—માત્ર ત્ર્યંબકને છોડીને, હે સતી.
વસિષ્ઠો ઽત્રિઃ પુલસ્ત્યશ્ ચ અઙ્ગિરાઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ભૃગુર્ મરીચિશ્ ચ તથા શ્રેષ્ઠા જામાતરો મમ
વશિષ્ઠ, અત્રિ, પુલસ્ત્ય, અંગિરા, પુલહ, ક્રતુ, ભૃગુ અને મરીચિ—આ બધા મારા શ્રેષ્ઠ જમાઈઓ છે.
તૈશ્ ચાપિ સ્પર્ધતે શર્વઃ સર્વે તે ચૈવ તં પ્રતિ તેન ત્વાં ન બુભૂષામિ પ્રતિકૂલો હિ મે ભવઃ
શર્વ એ બધાં સાથે સ્પર્ધા કરે છે, અને તેઓ પણ તેની સામે છે; તેથી, હું તને સ્વીકારતો નથી—ભવ તો મારા માટે વિરુદ્ધ છે.
ઇત્ય્ ઉક્તવાંસ્ તદા દક્ષઃ સંપ્રમૂઢેન ચેતસા શાપાર્થમ્ આત્મનશ્ ચૈવ યેનોક્તા વૈ મહર્ષયઃ તથોક્તા પિતરં સા વૈ ક્રુદ્ધા દેવી તમ્ અબ્રવીત્
આ રીતે દક્ષે ભટકાયેલા મનથી બોલ્યો, અને મહર્ષિઓએ જે કહ્યું હતું તે પ્રમાણે પોતાને શાપ આપવાના આશયથી શબ્દો ઉચ્ચાર્યા. ત્યારબાદ, ક્રોધિત દેવી પિતાને બોલી.
વાઙ્મનઃકર્મભિર્ યસ્માદ્ અદુષ્ટાં માં વિગર્હસિ તસ્માત્ ત્યજામ્ય્ અહં દેહમ્ ઇમં તાત તવાત્મજમ્
પિતાજી, હું વાણી, મન કે કર્મથી નિર્દોષ છું છતાં તમે તમારા જ પુત્રને દોષારોપણ કરો છો. તેથી હવે હું આ શરીર ત્યાગી દઈશ.
તતસ્ તેનાપમાનેન સતી દુઃખાદ્ અમર્ષિતા અબ્રવીદ્ વચનં દેવી નમસ્કૃત્ય સ્વયંભુવે
પછી એ અપમાનથી દુઃખી અને અસહ્ય વેદનાથી દેવી એ સ્વયંભૂને વંદન કરીને આ રીતે બોલી.
યેનાહમ્ અપદેહા વૈ પુનર્ દેહેન ભાસ્વતા તત્રાપ્ય્ અહમ્ અસંમૂઢા સંભૂતા ધાર્મિકી પુનઃ ગચ્છેયં ધર્મપત્નીત્વં ત્ર્યમ્બકસ્યૈવ ધીમતઃ
જેની શક્તિથી મેં આ શરીર છોડ્યું છે, એ જ શક્તિથી હું ફરી તેજસ્વી રૂપે જન્મ લઈ, નિર્વિકાર અને ધર્મનિષ્ઠ બની, વિદ્વાન ત્ર્યંબકની ધર્મપત્ની બનું.
તત્રૈવાથ સમાસીના રુષ્ટાત્માનં સમાદધે ધારયામ્ આસ ચાગ્નેયીં ધારણામ્ આત્મનાત્મનિ
ત્યાં બેઠેલી દેવી એ ક્રોધથી મનને એકાગ્ર કરી, પોતાના અંદર અગ્નિધારણ કરીને ધ્યાનમાં લીન થઈ.
તતઃ સ્વાત્માનમ્ ઉત્થાપ્ય વાયુના સમુદીરિતઃ સર્વાઙ્ગેભ્યો વિનિઃસૃત્ય વહ્નિર્ ભસ્મ ચકાર તામ્
પછી પવનના પ્રેરણાથી પોતાનું આત્મા ઊઠાવી, શરીરના બધા અંગોમાંથી બહાર નીકળી, અગ્નિએ તેને ભસ્મ કરી નાખી.
તદ્ ઉપશ્રુત્ય નિધનં સત્યા દેવ્યાઃ સ શૂલધૃક્ સંવાદં ચ તયોર્ બુદ્ધ્વા યાથાતથ્યેન શંકરઃ દક્ષસ્ય ચ વિનાશાય ચુકોપ ભગવાન્ પ્રભુઃ
સતીના મૃત્યુ અને તેમની વાતો સાંભળી, ત્રિશૂળધારી ભગવાને સાચી સ્થિતિ જાણીને દક્ષના વિનાશ માટે ક્રોધિત થયા.
યસ્માદ્ અવમતા દક્ષ સહસૈવાગતા સતી પ્રશસ્તાશ્ ચેતરાઃ સર્વાસ્ ત્વત્સુતા ભર્તૃભિઃ સહ
સતી, જે પ્રશંસિત હતી, આમંત્રણ વિના આવી અને દક્ષે તેને અવગણના કરી, તેથી તારી બધી બીજી દીકરીઓ અને તેમના પતિઓ સુખી છે.
તસ્માદ્ વૈવસ્વતે પ્રાપ્તે પુનર્ એતે મહર્ષયઃ ઉત્પત્સ્યન્તિ દ્વિતીયે વૈ તવ યજ્ઞે હ્ય્ અયોનિજાઃ
આથી, વૈવસ્વત યુગ આવતા, આ મહર્ષિઓ તારા બીજા યજ્ઞમાં, ગર્ભ વિના, ફરી જન્મ લેશે.
હુતે વૈ બ્રહ્મણઃ સત્ત્રે ચાક્ષુષસ્યાન્તરે મનોઃ અભિવ્યાહૃત્ય સપ્તર્ષીન્ દક્ષં સો ઽભ્યશપત્ પુનઃ
બ્રહ્માના યજ્ઞમાં, ચાક્ષુષ મન્વંતર દરમિયાન, દક્ષે સપ્તર્ષિઓને બોલાવી, તેમને ફરી શાપ આપ્યો.
ભવિતા માનુષો રાજા ચાક્ષુષસ્યાન્તરે મનોઃ પ્રાચીનબર્હિષઃ પૌત્રઃ પુત્રશ્ ચાપિ પ્રચેતસઃ
ચાક્ષુષ મન્વંતર દરમિયાન, પ્રાચીનબર્હિષનો પૌત્ર અને પ્રચેતસનો પુત્ર માનવ રાજા થશે.
દક્ષ ઇત્ય્ એવ નામ્ના ત્વં મારિષાયાં જનિષ્યસિ કન્યાયાં શાખિનાં ચૈવ પ્રાપ્તે વૈ ચાક્ષુષાન્તરે
તુ ચાક્ષુષ અંતરે, વૃક્ષોની પુત્રી મારિષામાંથી 'દક્ષ' નામે જન્મ લેશે.
અહં તત્રાપિ તે વિઘ્નમ્ આચરિષ્યામિ દુર્મતે ધર્મકામાર્થયુક્તેષુ કર્મસ્વ્ ઇહ પુનઃ પુનઃ
હે મૂર્ખ, ત્યાં પણ હું ધર્મ, કામ અને અર્થથી જોડાયેલા તારા કાર્યોમાં વારંવાર વિઘ્ન ઊભા કરીશ.
તતો વૈ વ્યાહૃતો દક્ષો રુદ્રં સો ઽભ્યશપત્ પુનઃ
પછી દક્ષે આવું કહીને રુદ્રને ફરી શાપ આપ્યો.
યસ્માત્ ત્વં મત્કૃતે ક્રૂર ઋષીન્ વ્યાહૃતવાન્ અસિ તસ્માત્ સાર્ધં સુરૈર્ યજ્ઞે ન ત્વાં યક્ષ્યન્તિ વૈ દ્વિજાઃ
તમે મારા કારણે ઋષિઓ સાથે ક્રૂર વાણી બોલી, તેથી દેવતાઓ સાથે દ્વિજાતિઓ યજ્ઞમાં તને હવન અર્પણ નહીં કરે.
કૃત્વાહુતિં તવ ક્રૂર અપઃ સ્પૃશન્તિ કર્મસુ ઇહૈવ વત્સ્યસે લોકે દિવં હિત્વાયુગક્ષયાત્ તતો દેવૈસ્ તુ તે સાર્ધં ન તુ પૂજા ભવિષ્યતિ
હે ક્રૂર, તને હવન અર્પણ કર્યા પછી, તેઓ વિધિમાં જળ સ્પર્શ કરશે; તું યુક્તિ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી સ્વર્ગ છોડી આ લોકમાં રહેશે, અને પછી પણ દેવતાઓ સાથે હોવા છતાં તારી પૂજા નહીં થાય.
ચાતુર્વર્ણ્યં તુ દેવાનાં તે ચાપ્ય્ એકત્ર ભુઞ્જતે ન ભોક્ષ્યે સહિતસ્ તૈસ્ તુ તતો ભોક્ષ્યામ્ય્ અહં પૃથક્
દેવતાઓના ચતુર્વર્ણી ભોજનમાં હું તેમને સાથે ભોજન નહીં કરું; હું અલગથી જ ભોજન કરીશ.