શં નો ઽસ્તુ દ્વિપદે નિત્યં શં નશ્ ચાસ્તુ ચતુષ્પદે તતો વિદ્યાધરગણા યક્ષરાક્ષસપન્નગાઃ
અમને, બે પગવાળાઓને હંમેશાં શાંતિ મળે અને ચાર પગવાળાઓને પણ શાંતિ મળે. ત્યારબાદ વિદ્યાધર, યક્ષ, રાક્ષસ અને સાપોના સમૂહો—
કૃતાઞ્જલિપુટાઃ સર્વે શિરોભિઃ પ્રણતા રવિમ્ ઊચુસ્ તે વિવિધા વાચો મનઃશ્રોત્રસુખાવહાઃ
બધાએ હાથ જોડીને, માથું નમાવીને સૂર્યને વંદન કર્યું અને મન અને કાનને આનંદ આપે એવા વિવિધ મધુર શબ્દો ઉચ્ચાર્યા.
સહ્યં ભવતુ તેજસ્ તે ભૂતાનાં ભૂતભાવન તતો હાહાહૂહૂશ્ ચૈવ નારદસ્ તુમ્બુરુસ્ તથા
હે ભૂતોના પોષક, તમારું તેજ સર્વ જીવાત્માઓ માટે સહન કરી શકાય એવું રહે. ત્યારબાદ હાહા, હૂહૂ, નારદ અને તુંબુરુ—
ઉપગાયિતુમ્ આરબ્ધા ગાન્ધર્વકુશલા રવિમ્ ષડ્જમધ્યમગાન્ધારગાનત્રયવિશારદાઃ
ગાંધીર્વ સંગીતમાં નિપુણ એવા લોકોએ, ષડ્જ, મધ્યમ અને ગાંધાર ત્રણ સ્વરમાં પારંગત રહીને, સૂર્યની સ્તુતિમાં ગાન શરૂ કર્યું.
મૂર્છનાભિશ્ ચ તાલૈશ્ ચ સંપ્રયોગૈઃ સુખપ્રદમ્ વિશ્વાચી ચ ઘૃતાચી ચ ઉર્વશ્ય્ અથ તિલોત્તમાઃ
મૂર્ચના, તાલ અને સુમેળથી ભરપૂર સંગીતથી આનંદ પેદા કર્યો. વિશ્વાચી, ઘૃતાચી, ઉર્વશી અને તિલોત્તમા—
મેનકા સહજન્યા ચ રમ્ભા ચાપ્સરસાં વરા નનૃતુર્ જગતામ્ ઈશે લિખ્યમાને વિભાવસૌ
મેનકા, સહજન્યા અને રંભા, અપ્સરાઓમાં શ્રેષ્ઠ, જગતના ઈશ્વર સમક્ષ, જ્યારે સૂર્યની છબી દોરાતી હતી, ત્યારે નૃત્ય કરવા લાગી.
ભાવહાવવિલાસાદ્યાન્ કુર્વત્યો ઽભિનયાન્ બહૂન્ પ્રાવાદ્યન્ત તતસ્ તત્ર વીણા વેણ્વાદિઝર્ઝરાઃ
તેમણે ભાવ, હાવ અને વિલાસ જેવા અનેક અભિનય કરીને ગીત ગાયું. ત્યારબાદ ત્યાં વીણા, વાંસળી અને બીજા વાદ્યો વાગવા લાગ્યા.
પણવાઃ પુષ્કરાશ્ ચૈવ મૃદઙ્ગાઃ પટહાનકાઃ દેવદુન્દુભયઃ શઙ્ખાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
પખાવજ, તાળ, મૃદંગ, પટહ અને અનક જેવા વાદ્યો, દેવદુંદુભિ અને શંખો સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં વાગી ઉઠ્યા.
ગાયદ્ભિશ્ ચૈવ નૃત્યદ્ભિર્ ગન્ધર્વૈર્ અપ્સરોગણૈઃ તૂર્યવાદિત્રઘોષૈશ્ ચ સર્વં કોલાહલીકૃતમ્
ગાંધીર્વો અને અપ્સરાઓના ગાન અને નૃત્ય સાથે, વિવિધ વાદ્યોના ઘોષથી આખું સ્થળ ધ્વનિથી ગુંજી ઉઠ્યું.
તતઃ કૃતાઞ્જલિપુટા ભક્તિનમ્રાત્મમૂર્તયઃ લિખ્યમાનં સહસ્રાંશું પ્રણેમુઃ સર્વદેવતાઃ
પછી, ભક્તિપૂર્વક હાથ જોડીને અને શરીર નમાવીને, સર્વ દેવતાઓએ દોરાતા હજાર કિરણવાળા સૂર્યને વંદન કર્યું.
તતઃ કોલાહલે તસ્મિન્ સર્વદેવસમાગમે તેજસઃ શાતનં ચક્રે વિશ્વકર્મા શનૈઃ શનૈઃ
પછી, એ ધ્વનિ અને સર્વ દેવતાઓની ભીડ વચ્ચે, વિશ્વકર્માએ ધીમે ધીમે તેજ ઘટાડવાનું શરૂ કર્યું.
આજાનુલિખિતશ્ ચાસૌ નિપુણં વિશ્વકર્મણા નાભ્યનન્દત્ તુ લિખનં તતસ્ તેનાવતારિતઃ
અને જ્યારે છબી ઘૂંટણ સુધી પહોંચી, વિશ્વકર્માએ કુશળતાથી બનાવેલી, ત્યારે સૂર્યદેવને એ દૃશ્ય ગમ્યું નહીં અને તેથી તેમને નીચે ઉતારવામાં આવ્યા.
ન તુ નિર્ભર્ત્સિતં રૂપં તેજસો હનનેન તુ કાન્તાત્ કાન્તતરં રૂપમ્ અધિકં શુશુભે તતઃ
પણ તેજસ્વી રૂપનું ક્ષય થવાથી એ રૂપમાં કોઈ ઘટાડો આવ્યો નહીં; ઉલટું, એથી પણ વધારે સુંદર રૂપ તેજીથી ઝળહળી ઉઠ્યું.
ઇતિ હિમજલઘર્મકાલહેતોર્ હરકમલાસનવિષ્ણુસંસ્તુતસ્ય તદુપરિ લિખનં નિશમ્ય ભાનોર્ વ્રજતિ દિવાકરલોકમ્ આયુષો ઽન્તે
આ રીતે ઠંડી, પાણી, ગરમી અને સમયના કારણે, હર, કમલાસન અને વિષ્ણુએ જેની સ્તુતિ કરી છે, એ ઉપર લખાણ સાંભળી, સૂર્ય પોતાના આયુષ્યના અંતે દિવસના લોકમાં જાય છે.
એવં જન્મ રવેઃ પૂર્વં બભૂવ મુનિસત્તમાઃ રૂપં ચ પરમં તસ્ય મયા સંપરિકીર્તિતમ્
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, આ રીતે પહેલાં સૂર્યનો જન્મ થયો હતો અને હું એનું ઉત્તમ રૂપ સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવી દીધું છે.
ભૂયો ઽપિ કથયાસ્માકં કથાં સૂર્યસમાશ્રિતામ્ ન તૃપ્તિમ્ અધિગચ્છામઃ શૃણ્વન્તસ્ તાં કથાં શુભામ્
ફરી એકવાર અમને સૂર્યસંબંધિત કથા કહો; એ શુભ કથા સાંભળતાં અમને કદી તૃપ્તિ મળતી નથી.
યો ઽયં દીપ્તો મહાતેજા વહ્નિરાશિસમપ્રભઃ એતદ્ વેદિતુમ્ ઇચ્છામઃ પ્રભાવો ઽસ્ય કુતઃ પ્રભો
આ જે તેજસ્વી, મહાશક્તિશાળી, અગ્નિ સમાન પ્રકાશવાળો છે, એનો પરાક્રમ ક્યાંથી છે, પ્રભુ, એ જાણવાની અમને ઈચ્છા છે.
તમોભૂતેષુ લોકેષુ નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે પ્રકૃતેર્ ગુણહેતુસ્ તુ પૂર્વં બુદ્ધિર્ અજાયત
જ્યારે બધાં લોક અંધકારથી ઘેરાઈ ગયા અને ચળવળતા-અચળ બધું નષ્ટ થઈ ગયું, ત્યારે પ્રકૃતિના ગુણોથી પહેલાં બુદ્ધિ ઉત્પન્ન થઈ.
અહંકારસ્ તતો જાતો મહાભૂતપ્રવર્તકઃ વાય્વગ્નિર્ આપઃ ખં ભૂમિસ્ તતસ્ ત્વ્ અણ્ડમ્ અજાયત
પછી અહંકાર જન્મ્યો, જે મહાભૂતોને ચલાવે છે; ત્યારબાદ વાયુ, અગ્નિ, પાણી, આકાશ અને પૃથ્વી ઉત્પન્ન થયા અને એમાંથી બ્રહ્માંડ જન્મ્યું.
તસ્મિન્ન્ અણ્ડે ત્વ્ ઇમે લોકાઃ સપ્ત ચૈવ પ્રતિષ્ઠિતાઃ પૃથિવી સપ્તભિર્ દ્વીપૈઃ સમુદ્રૈશ્ ચૈવ સપ્તભિઃ
એ બ્રહ્માંડમાં આ સાત લોકો સ્થિર થયા અને પૃથ્વી તેના સાત દ્વીપો અને સાત સમુદ્રો સાથે સ્થિત છે.
તત્રૈવાવસ્થિતો હ્ય્ આસીદ્ અહં વિષ્ણુર્ મહેશ્વરઃ વિમૂઢાસ્ તામસાઃ સર્વે પ્રધ્યાયન્તિ તમ્ ઈશ્વરમ્
ત્યાં હું, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર રહેલા; બધાં અંધકારથી મૂઢ થઈ એ ઈશ્વરની ધ્યાનમાં લીન હતા.
તતો વૈ સુમહાતેજાઃ પ્રાદુર્ભૂતસ્ તમોનુદઃ ધ્યાનયોગેન ચાસ્માભિર્ વિજ્ઞાતઃ સવિતા તદા
પછી અતિ તેજસ્વી, અંધકારને દૂર કરનાર દેવ પ્રગટ થયા; ધ્યાન અને યોગથી અમે એ સમયે સવિતાને ઓળખ્યા.
જ્ઞાત્વા ચ પરમાત્માનં સર્વ એવ પૃથક્ પૃથક્ દિવ્યાભિઃ સ્તુતિભિર્ દેવઃ સ્તુતો ઽસ્માભિસ્ તદેશ્વરઃ
પછી સર્વે જણે પરમાત્માને ઓળખીને, દરેકે અલગ-અલગ દિવ્ય સ્તુતિઓથી એ ઈશ્વરની સ્તુતિ કરી.
આદિદેવો ઽસિ દેવાનામ્ ઐશ્વર્યાચ્ ચ ત્વમ્ ઈશ્વરઃ આદિકર્તાસિ ભૂતાનાં દેવદેવો દિવાકરઃ
તમે દેવોમાં પ્રાચીન દેવ છો અને તમારી મહિમાથી ઈશ્વર છો; તમે સર્વ જીવોના પ્રથમ સર્જક છો, દેવોના દેવ, હે દિવસકર.
જીવનઃ સર્વભૂતાનાં દેવગન્ધર્વરક્ષસામ્ મુનિકિંનરસિદ્ધાનાં તથૈવોરગપક્ષિણામ્
તમે સર્વ પ્રાણીઓના જીવન છો—દેવો, ગંધર્વો, રાક્ષસો, મુનિઓ, કિન્નરો, સિદ્ધો, તેમજ સાપો અને પક્ષીઓના પણ.
ત્વં બ્રહ્મા ત્વં મહાદેવસ્ ત્વં વિષ્ણુસ્ ત્વં પ્રજાપતિઃ વાયુર્ ઇન્દ્રશ્ ચ સોમશ્ ચ વિવસ્વાન્ વરુણસ્ તથા
તમે બ્રહ્મા છો, તમે મહાદેવ છો, તમે વિષ્ણુ છો, તમે પ્રજાપતિ છો; તમે વાયુ, ઇન્દ્ર, સોમ, વિવસ્વાન અને વરુણ પણ છો.
ત્વં કાલઃ સૃષ્ટિકર્તા ચ હર્તા ભર્તા તથા પ્રભુઃ સરિતઃ સાગરાઃ શૈલા વિદ્યુદિન્દ્રધનૂંષિ ચ
તમે સમય, સર્જનહાર, સંહારક, પાલક અને સ્વામી છો; નદીઓ, સમુદ્રો, પર્વતો, વીજળી અને ઇન્દ્રધનુષ પણ તમારા જ છે.
પ્રલયઃ પ્રભવશ્ ચૈવ વ્યક્તાવ્યક્તઃ સનાતનઃ ઈશ્વરાત્ પરતો વિદ્યા વિદ્યાયાઃ પરતઃ શિવઃ
તમે પ્રલય અને ઉત્પત્તિ, પ્રગટ અને અપ્રગટ, શાશ્વત છો; ઈશ્વરથી જ્ઞાન આવે છે અને જ્ઞાનથી પરે શિવ છે.
શિવાત્ પરતરો દેવસ્ ત્વમ્ એવ પરમેશ્વરઃ સર્વતઃપાણિપાદાન્તઃ સર્વતોક્ષિશિરોમુખઃ
શિવથી પણ પરમ દેવ તમે જ છો, હે પરમેશ્વર; તમારી હાથે-પગે સર્વત્ર છે, તમારી આંખો, માથાં અને મુખ બધે છે.
સહસ્રાંશુઃ સહસ્રાસ્યઃ સહસ્રચરણેક્ષણઃ ભૂતાદિર્ ભૂર્ ભુવઃ સ્વશ્ ચ મહઃ સત્યં તપો જનઃ
તમે હજારો કિરણોવાળા, હજારો મુખવાળા, હજારો પગ અને હજારો આંખવાળા છો; સર્વ જીવોના મૂળ, ભૂલોક, ભુવર્લોક, સ્વર્લોક, મહલોક, સત્યલોક, તપલોક અને જનલોક પણ તમે જ છો.