ધ્રુવાધારાણ્ય્ અશેષાણિ ધિષ્ણ્યાનિ મુનિસત્તમાઃ ત્રુટ્યદ્રશ્મિનિબન્ધીનિ બન્ધનાનિ અધો યયુઃ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, બધા સ્થિર આધાર અને લોક, જે રશ્મિથી બંધાયેલા હતા, તૂટીને નીચે પડી ગયા.
વેગભ્રમણસંપાતવાયુક્ષિપ્તાઃ સહસ્રશઃ વ્યશીર્યન્ત મહામેઘા ઘોરારાવવિરાવિણઃ
હજારો મહામેઘો વાવાઝોડાની ઝડપથી ફેંકાઈ ગયા અને ભયાનક અવાજ સાથે વિખેરાઈ ગયા.
ભાસ્વદ્ભ્રમણવિભ્રાન્તભૂમ્યાકાશરસાતલમ્ જગદ્ આકુલમ્ અત્યર્થં તદાસીન્ મુનિસત્તમાઃ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, તેજના ચક્રથી ધરતી, આકાશ અને પાતાળ બધું ગભરાઈ ગયું અને અતિશય અશાંત બની ગયું.
ત્રૈલોક્યમ્ આકુલં વીક્ષ્ય ભ્રમમાણં સુરર્ષયઃ દેવાશ્ ચ બ્રહ્મણા સાર્ધં ભાસ્વન્તમ્ અભિતુષ્ટુવુઃ
ત્રણે લોકમાં આ અશાંતિ અને ગભરાટ જોઈ, દેવમુનિઓ અને દેવતાઓએ બ્રહ્માજી સાથે મળીને તેજસ્વી સૂર્યદેવની સ્તુતિ કરી.
આદિદેવો ઽસિ દેવાનાં જાતસ્ ત્વં ભૂતયે ભુવઃ સર્ગસ્થિત્યન્તકાલેષુ ત્રિધા ભેદેન તિષ્ઠસિ
તમે દેવોમાં પ્રાચીન દેવ છો, જગતના કલ્યાણ માટે જન્મેલા છો. સર્જન, પાલન અને વિલયના સમયે, તમે ત્રણ રૂપે અલગ-અલગ રીતે વિરાજો છો.
સ્વસ્તિ તે ઽસ્તુ જગન્નાથ ઘર્મવર્ષદિવાકર ઇન્દ્રાદયસ્ તદા દેવા લિખ્યમાનમ્ અથાસ્તુવન્
હે જગન્નાથ, તમને સુખ-શાંતિ મળે. તમે જ તાપ અને વરસાદ લાવનારા સૂર્ય છો. ત્યારે ઇન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓએ, જ્યારે તમારી છબી દોરાતી હતી, ત્યારે તમારી સ્તુતિ કરી.
જય દેવ જગત્સ્વામિઞ્ જયાશેષજગત્પતે ઋષયશ્ ચ તતઃ સપ્ત વસિષ્ઠાત્રિપુરોગમાઃ
જય હો દેવ, હે જગતના સ્વામી! જય હો, સર્વ જગતના અધિપતિ! ત્યારબાદ વશિષ્ઠ, અત્રિ વગેરે સાત ઋષિઓએ પણ તમારી પ્રશંસા કરી.
તુષ્ટુવુર્ વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ સ્વસ્તિ સ્વસ્તીતિવાદિનઃ વેદોક્તિભિર્ અથાગ્ર્યાભિર્ વાલખિલ્યાશ્ ચ તુષ્ટુવુઃ
તેમણે વિવિધ સ્તોત્રો દ્વારા, શુભ અને કલ્યાણકારી શબ્દો ઉચ્ચારી, શ્રેષ્ઠ વેદોક્તિઓથી તમારી સ્તુતિ કરી. વાલખિલ્ય ઋષિઓએ પણ તમારી પ્રશંસા કરી.
અગ્નિર્ આદ્યાશ્ ચ ભાસ્વન્તં લિખ્યમાનં મુદા યુતાઃ ત્વં નાથ મોક્ષિણાં મોક્ષો ધ્યેયસ્ ત્વં ધ્યાનિનાં પરઃ
અગ્નિ અને બીજા દેવતાઓએ આનંદપૂર્વક પ્રકાશમાનあなたની છબીની પ્રસંસા કરી. હે નાથ, તમે મુક્તિ ઇચ્છનારાઓ માટે મુક્તિ છો અને ધ્યાન કરનારાઓ માટે સર્વોચ્ચ ધ્યાનના વિષય છો.
ત્વં ગતિઃ સર્વભૂતાનાં કર્મકાણ્ડવિવર્તિનામ્ સંપૂજ્યસ્ ત્વં તુ દેવેશ શં નો ઽસ્તુ જગતાં પતે
તમે સર્વ જીવાત્માઓ માટે કર્મના ચક્રમાં ફરનારાઓને માર્ગ દર્શાવનાર છો. હે દેવેશ, તમે પૂજનીય છો. હે જગતના પતિ, અમને શાંતિ મળે.
શં નો ઽસ્તુ દ્વિપદે નિત્યં શં નશ્ ચાસ્તુ ચતુષ્પદે તતો વિદ્યાધરગણા યક્ષરાક્ષસપન્નગાઃ
અમને, બે પગવાળાઓને હંમેશાં શાંતિ મળે અને ચાર પગવાળાઓને પણ શાંતિ મળે. ત્યારબાદ વિદ્યાધર, યક્ષ, રાક્ષસ અને સાપોના સમૂહો—
કૃતાઞ્જલિપુટાઃ સર્વે શિરોભિઃ પ્રણતા રવિમ્ ઊચુસ્ તે વિવિધા વાચો મનઃશ્રોત્રસુખાવહાઃ
બધાએ હાથ જોડીને, માથું નમાવીને સૂર્યને વંદન કર્યું અને મન અને કાનને આનંદ આપે એવા વિવિધ મધુર શબ્દો ઉચ્ચાર્યા.
સહ્યં ભવતુ તેજસ્ તે ભૂતાનાં ભૂતભાવન તતો હાહાહૂહૂશ્ ચૈવ નારદસ્ તુમ્બુરુસ્ તથા
હે ભૂતોના પોષક, તમારું તેજ સર્વ જીવાત્માઓ માટે સહન કરી શકાય એવું રહે. ત્યારબાદ હાહા, હૂહૂ, નારદ અને તુંબુરુ—
ઉપગાયિતુમ્ આરબ્ધા ગાન્ધર્વકુશલા રવિમ્ ષડ્જમધ્યમગાન્ધારગાનત્રયવિશારદાઃ
ગાંધીર્વ સંગીતમાં નિપુણ એવા લોકોએ, ષડ્જ, મધ્યમ અને ગાંધાર ત્રણ સ્વરમાં પારંગત રહીને, સૂર્યની સ્તુતિમાં ગાન શરૂ કર્યું.
મૂર્છનાભિશ્ ચ તાલૈશ્ ચ સંપ્રયોગૈઃ સુખપ્રદમ્ વિશ્વાચી ચ ઘૃતાચી ચ ઉર્વશ્ય્ અથ તિલોત્તમાઃ
મૂર્ચના, તાલ અને સુમેળથી ભરપૂર સંગીતથી આનંદ પેદા કર્યો. વિશ્વાચી, ઘૃતાચી, ઉર્વશી અને તિલોત્તમા—
મેનકા સહજન્યા ચ રમ્ભા ચાપ્સરસાં વરા નનૃતુર્ જગતામ્ ઈશે લિખ્યમાને વિભાવસૌ
મેનકા, સહજન્યા અને રંભા, અપ્સરાઓમાં શ્રેષ્ઠ, જગતના ઈશ્વર સમક્ષ, જ્યારે સૂર્યની છબી દોરાતી હતી, ત્યારે નૃત્ય કરવા લાગી.
ભાવહાવવિલાસાદ્યાન્ કુર્વત્યો ઽભિનયાન્ બહૂન્ પ્રાવાદ્યન્ત તતસ્ તત્ર વીણા વેણ્વાદિઝર્ઝરાઃ
તેમણે ભાવ, હાવ અને વિલાસ જેવા અનેક અભિનય કરીને ગીત ગાયું. ત્યારબાદ ત્યાં વીણા, વાંસળી અને બીજા વાદ્યો વાગવા લાગ્યા.
પણવાઃ પુષ્કરાશ્ ચૈવ મૃદઙ્ગાઃ પટહાનકાઃ દેવદુન્દુભયઃ શઙ્ખાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
પખાવજ, તાળ, મૃદંગ, પટહ અને અનક જેવા વાદ્યો, દેવદુંદુભિ અને શંખો સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં વાગી ઉઠ્યા.
ગાયદ્ભિશ્ ચૈવ નૃત્યદ્ભિર્ ગન્ધર્વૈર્ અપ્સરોગણૈઃ તૂર્યવાદિત્રઘોષૈશ્ ચ સર્વં કોલાહલીકૃતમ્
ગાંધીર્વો અને અપ્સરાઓના ગાન અને નૃત્ય સાથે, વિવિધ વાદ્યોના ઘોષથી આખું સ્થળ ધ્વનિથી ગુંજી ઉઠ્યું.
તતઃ કૃતાઞ્જલિપુટા ભક્તિનમ્રાત્મમૂર્તયઃ લિખ્યમાનં સહસ્રાંશું પ્રણેમુઃ સર્વદેવતાઃ
પછી, ભક્તિપૂર્વક હાથ જોડીને અને શરીર નમાવીને, સર્વ દેવતાઓએ દોરાતા હજાર કિરણવાળા સૂર્યને વંદન કર્યું.
તતઃ કોલાહલે તસ્મિન્ સર્વદેવસમાગમે તેજસઃ શાતનં ચક્રે વિશ્વકર્મા શનૈઃ શનૈઃ
પછી, એ ધ્વનિ અને સર્વ દેવતાઓની ભીડ વચ્ચે, વિશ્વકર્માએ ધીમે ધીમે તેજ ઘટાડવાનું શરૂ કર્યું.
આજાનુલિખિતશ્ ચાસૌ નિપુણં વિશ્વકર્મણા નાભ્યનન્દત્ તુ લિખનં તતસ્ તેનાવતારિતઃ
અને જ્યારે છબી ઘૂંટણ સુધી પહોંચી, વિશ્વકર્માએ કુશળતાથી બનાવેલી, ત્યારે સૂર્યદેવને એ દૃશ્ય ગમ્યું નહીં અને તેથી તેમને નીચે ઉતારવામાં આવ્યા.
ન તુ નિર્ભર્ત્સિતં રૂપં તેજસો હનનેન તુ કાન્તાત્ કાન્તતરં રૂપમ્ અધિકં શુશુભે તતઃ
પણ તેજસ્વી રૂપનું ક્ષય થવાથી એ રૂપમાં કોઈ ઘટાડો આવ્યો નહીં; ઉલટું, એથી પણ વધારે સુંદર રૂપ તેજીથી ઝળહળી ઉઠ્યું.
ઇતિ હિમજલઘર્મકાલહેતોર્ હરકમલાસનવિષ્ણુસંસ્તુતસ્ય તદુપરિ લિખનં નિશમ્ય ભાનોર્ વ્રજતિ દિવાકરલોકમ્ આયુષો ઽન્તે
આ રીતે ઠંડી, પાણી, ગરમી અને સમયના કારણે, હર, કમલાસન અને વિષ્ણુએ જેની સ્તુતિ કરી છે, એ ઉપર લખાણ સાંભળી, સૂર્ય પોતાના આયુષ્યના અંતે દિવસના લોકમાં જાય છે.
એવં જન્મ રવેઃ પૂર્વં બભૂવ મુનિસત્તમાઃ રૂપં ચ પરમં તસ્ય મયા સંપરિકીર્તિતમ્
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, આ રીતે પહેલાં સૂર્યનો જન્મ થયો હતો અને હું એનું ઉત્તમ રૂપ સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવી દીધું છે.
ભૂયો ઽપિ કથયાસ્માકં કથાં સૂર્યસમાશ્રિતામ્ ન તૃપ્તિમ્ અધિગચ્છામઃ શૃણ્વન્તસ્ તાં કથાં શુભામ્
ફરી એકવાર અમને સૂર્યસંબંધિત કથા કહો; એ શુભ કથા સાંભળતાં અમને કદી તૃપ્તિ મળતી નથી.
યો ઽયં દીપ્તો મહાતેજા વહ્નિરાશિસમપ્રભઃ એતદ્ વેદિતુમ્ ઇચ્છામઃ પ્રભાવો ઽસ્ય કુતઃ પ્રભો
આ જે તેજસ્વી, મહાશક્તિશાળી, અગ્નિ સમાન પ્રકાશવાળો છે, એનો પરાક્રમ ક્યાંથી છે, પ્રભુ, એ જાણવાની અમને ઈચ્છા છે.
તમોભૂતેષુ લોકેષુ નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે પ્રકૃતેર્ ગુણહેતુસ્ તુ પૂર્વં બુદ્ધિર્ અજાયત
જ્યારે બધાં લોક અંધકારથી ઘેરાઈ ગયા અને ચળવળતા-અચળ બધું નષ્ટ થઈ ગયું, ત્યારે પ્રકૃતિના ગુણોથી પહેલાં બુદ્ધિ ઉત્પન્ન થઈ.
અહંકારસ્ તતો જાતો મહાભૂતપ્રવર્તકઃ વાય્વગ્નિર્ આપઃ ખં ભૂમિસ્ તતસ્ ત્વ્ અણ્ડમ્ અજાયત
પછી અહંકાર જન્મ્યો, જે મહાભૂતોને ચલાવે છે; ત્યારબાદ વાયુ, અગ્નિ, પાણી, આકાશ અને પૃથ્વી ઉત્પન્ન થયા અને એમાંથી બ્રહ્માંડ જન્મ્યું.
તસ્મિન્ન્ અણ્ડે ત્વ્ ઇમે લોકાઃ સપ્ત ચૈવ પ્રતિષ્ઠિતાઃ પૃથિવી સપ્તભિર્ દ્વીપૈઃ સમુદ્રૈશ્ ચૈવ સપ્તભિઃ
એ બ્રહ્માંડમાં આ સાત લોકો સ્થિર થયા અને પૃથ્વી તેના સાત દ્વીપો અને સાત સમુદ્રો સાથે સ્થિત છે.