આ કચગ્રહણાદ્ દેવિ આ શાપાન્ નૈવ કર્હિચિત્ આખ્યાસ્યામિ મતં તુભ્યં ગમ્યતાં યત્ર વાઞ્છિતમ્
દેવી, વાળ પકડી લીધા પછીથી શાપ મળ્યા સુધી, હું તને મારી ઈચ્છા ક્યારેય જણાવીશ નહીં; હવે તું જ્યાં ઈચ્છે ત્યાં જઈ શકે છે.
ઇત્ય્ ઉક્તા વ્રીડિતા સંજ્ઞા જગામ પિતૃમન્દિરમ્ વત્સરાણાં સહસ્રં તુ વસમાના પિતુર્ ગૃહે
આવી રીતે સંજ્ઞા લજ્જિત થઈ પિતાના ઘરે ગઈ અને હજારો વર્ષો સુધી પિતાના ઘરમાં રહી.
ભર્તુઃ સમીપં યાહીતિ પિત્રોક્તા સા પુનઃ પુનઃ આગચ્છદ્ વડવા ભૂત્વા કુરૂન્ અથોત્તરાંસ્ તતઃ
પિતાએ વારંવાર પતિ પાસે પાછી જવા કહ્યું, તો સંજ્ઞાએ ઘોડીની આકૃતિ ધારણ કરી અને ઉત્તર કુરુ દેશે ગઈ.
તત્ર તેપે તપઃ સાધ્વી નિરાહારા દ્વિજોત્તમાઃ પિતુઃ સમીપં યાતાયાં સંજ્ઞાયાં વાક્યતત્પરા
ત્યાં એ ધર્મપત્ની ભોજન વિના કઠોર તપ કરવા લાગી. સંજ્ઞા પિતાના ઘરે ગઈ ત્યારે છાયા એના શબ્દોનું પાલન કરતી રહી.
તદ્રૂપધારિણી છાયા ભાસ્કરં સમુપસ્થિતા તસ્યાં ચ ભગવાન્ સૂર્યઃ સંજ્ઞેયમ્ ઇતિ ચિન્તયન્
છાયાએ સંજ્ઞાનું રૂપ ધારણ કર્યું અને ભાસ્કર પાસે ગઈ; ભગવાન સૂર્યે તેને સંજ્ઞા જ માનીને એના સાથે રહ્યા.
તથૈવ જનયામ્ આસ દ્વૌ પુત્રૌ કન્યકાં તથા સંજ્ઞા તુ પાર્થિવી તેષામ્ આત્મજાનાં તથાકરોત્
એ જ રીતે, સૂર્યે છાયાથી બે પુત્રો અને એક પુત્રીને જન્મ આપ્યો; પણ સંજ્ઞાએ એ બાળકોને પૃથ્વી પર મોકલી દીધા.
સ્નેહં ન પૂર્વજાતાનાં તથા કૃતવતી તુ સા મનુસ્ તત્ ક્ષાન્તવાંસ્ તસ્યા યમસ્ તસ્યા ન ચક્ષમે
એ પછીના બાળકોને સંજ્ઞાએ પહેલાના બાળકો જેટલું સ્નેહ આપ્યું નહીં; મનુએ તો માફ કરી દીધું, પણ યમએ નહીં.
બહુધા પીડ્યમાનસ્ તુ પિતુઃ પત્યા સુદુઃખિતઃ સ વૈ કોપાચ્ ચ બાલ્યાચ્ ચ ભાવિનો ઽર્થસ્ય વૈ બલાત્ પદા સંતર્જયામ્ આસ ન તુ દેહે ન્યપાતયત્
માતા અને પિતાની ઘણી રીતે પીડાથી યમ ખૂબ દુઃખી થયો. ગુસ્સામાં અને બાળપણની અસમજથી, ભવિષ્યના પ્રભાવે, તેણે પગથી ધમકી આપી, પણ શરીરે માર્યો નહીં.
પદા તર્જયસે યસ્માત્ પિતુર્ ભાર્યાં ગરીયસીમ્ તસ્માત્ તવૈષ ચરણઃ પતિષ્યતિ ન સંશયઃ
તમે પિતાની પત્ની, જે સૌથી માનનીય છે, તેને પગથી ધમકાવ્યા, તેથી તમારો આ પગ જરૂર પડી જશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
યમસ્ તુ તેન શાપેન ભૃશં પીડિતમાનસઃ મનુના સહ ધર્માત્મા પિત્રે સર્વં ન્યવેદયત્
યમ, માતાના શાપથી ખૂબ દુઃખી થઈ, ધર્મનિષ્ઠ મનુ સાથે બધું પિતાને કહી દીધું.
સ્નેહેન તુલ્યમ્ અસ્માસુ માતા દેવ ન વર્તતે વિસૃજ્ય જ્યાયસં ભક્ત્યા કનીયાંસં બુભૂષતિ
દેવ, અમારી માતા અમને સમાન પ્રેમ આપતી નથી; મોટા પુત્રને છોડીને, નાના પર વધારે સ્નેહ દર્શાવે છે.
તસ્યાં મયોદ્યતઃ પાદો ન તુ દેહે નિપાતિતઃ બાલ્યાદ્ વા યદિ વા મોહાત્ તદ્ ભવાન્ ક્ષન્તુમ્ અર્હસિ
મારો પગ માત્ર ઉઠ્યો હતો, શરીરે મૂક્યો નહોતો; બાળપણ કે મોહથી એવું થયું હોય, ભગવાન, તમે માફ કરો.
શપ્તો ઽહં તાત કોપેન જનન્યા તનયો યતઃ તતો મન્યે ન જનનીમ્ ઇમાં વૈ તપતાં વર
પિતાજી, હું તો માતાના ગુસ્સાથી શાપિત થયો છું, કારણ કે હું એનો પુત્ર છું; તેથી, તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું એને મારી માતા માનતો નથી.
તવ પ્રસાદાચ્ ચરણો ભગવન્ ન પતેદ્ યથા માતૃશાપાદ્ અયં મે ઽદ્ય તથા ચિન્તય ગોપતે
ભગવાન, તમારી કૃપાથી આજે મારા પગ પર માતાના શાપથી કંઈ ન થાય, એ રીતે વિચાર કરો, પૃથ્વીના રક્ષક.
અસંશયં મહત્ પુત્ર ભવિષ્યત્ય્ અત્ર કારણમ્ યેન ત્વામ્ આવિશત્ ક્રોધો ધર્મજ્ઞં ધર્મશીલિનમ્
પુત્ર, નિશ્ચયે જ કોઈ મોટું કારણ હશે, જેના કારણે ધર્મને જાણનારા અને પાળનારા તારા મનમાં ગુસ્સો આવ્યો.
સર્વેષામ્ એવ શાપાનાં પ્રતિઘાતો હિ વિદ્યતે ન તુ માત્રાભિશપ્તાનાં ક્વચિચ્ છાપનિવર્તનમ્
બધા શાપોનો ઉપાય હોય છે, પણ માતાના શાપનો કોઈ ઉપાય નથી, એ ક્યારેય પાછો ફેરવી શકાતો નથી.
ન શક્યમ્ એતન્ મિથ્યા તુ કર્તું માતુર્ વચસ્ તવ કિંચિત્ તે ઽહં વિધાસ્યામિ પુત્રસ્નેહાદ્ અનુગ્રહમ્
તમારી માતાના વચનને ખોટું કરવું શક્ય નથી; છતાં, પુત્ર તરીકે તુમારા પ્રત્યેના પ્રેમથી હું તને કોઈક આશીર્વાદ જરૂર આપીશ.
કૃમયો માંસમ્ આદાય પ્રયાસ્યન્તિ મહીતલમ્ કૃતં તસ્યા વચઃ સત્યં ત્વં ચ ત્રાતો ભવિષ્યસિ
કીડીઓ તારો માંસ લઈ જમીન પર જઈ જશે; આ રીતે તેની વાત સાચી થશે અને તું સુરક્ષિત રહીશ.
આદિત્યસ્ ત્વ્ અબ્રવીચ્ છાયાં કિમર્થં તનયેષુ વૈ તુલ્યેષ્વ્ અપ્ય્ અધિકઃ સ્નેહ એકં પ્રતિ કૃતસ્ ત્વયા
સૂર્યદેવીએ છાયાને પૂછ્યું: તારા બધા સંતાનો સમાન છે, તો પણ એક માટે તું વધારે પ્રેમ કેમ બતાવ્યો છે?
નૂનં નૈષાં ત્વં જનની સંજ્ઞા કાપિ ત્વમ્ આગતા નિર્ગુણેષ્વ્ અપ્ય્ અપત્યેષુ માતા શાપં ન દાસ્યતિ
નિશ્ચયે, તું તેમની સાચી માતા નથી; કોઈ બીજું સ્વરૂપ તારે ધારણ કર્યું છે. ગુણહીન સંતાનોમાં પણ સાચી માતા શાપ આપતી નથી.
સા તત્પરિહરન્તી ચ શાપાદ્ ભીતા તદા રવેઃ કથયામ્ આસ વૃત્તાન્તં સ શ્રુત્વા શ્વશુરં યયૌ
શાપથી ડરીને તે છાયા એ બધું ટાળવાનો પ્રયત્ન કર્યો અને પછી સૂર્યદેવને આખી વાત કહી. આ સાંભળી તેઓ પોતાના સસરા પાસે ગયા.
સ ચાપિ તં યથાન્યાયમ્ અર્ચયિત્વા તદા રવિમ્ નિર્દગ્ધુકામં રોષેણ સાન્ત્વયાનસ્ તમ્ અબ્રવીત્
ત્યારે સસરાએ યોગ્ય રીતે સૂર્યદેવનું સન્માન કર્યું અને ગુસ્સામાં બળતા તેમને શાંત પાડતા મીઠા શબ્દો કહ્યા.
તવાતિતેજસા વ્યાપ્તમ્ ઇદં રૂપં સુદુઃસહમ્ અસહન્તી તુ તત્ સંજ્ઞા વને ચરતિ વૈ તપઃ
તમારી અતિશય તેજસ્વી કાયાથી બધું વ્યાપ્ત છે, જે સહન કરવું ખૂબ જ મુશ્કેલ છે; એથી સંજ્ઞા એ સહન ન થઈ અને વનમાં જઈ તપ કરી રહી છે.
દ્રક્ષ્યતે તાં ભવાન્ અદ્ય સ્વાં ભાર્યાં શુભચારિણીમ્ રૂપાર્થં ભવતો ઽરણ્યે ચરન્તીં સુમહત્ તપઃ
આજે તમે તમારી પવિત્ર પત્ની સંજ્ઞાને વનમાં, તમારા રૂપ માટે મહાન તપ કરતા જોઈ શકશો.
શ્રુતં મે બ્રહ્મણો વાક્યં તવ તેજોવરોધને રૂપં નિર્વર્તયામ્ય્ અદ્ય તવ કાન્તં દિવસ્પતે
મને બ્રહ્માજીના શબ્દો સાંભળ્યા છે કે તમારું તેજ ઓછું કરવું જોઈએ; આજે, દિવસના સ્વામી, હું તમારા માટે મનગમતું રૂપ બનાવીશ.
તતસ્ તથેતિ તં પ્રાહ ત્વષ્ટારં ભગવાન્ રવિઃ તતો વિવસ્વતો રૂપં પ્રાગ્ આસીત્ પરિમણ્ડલમ્
પછી ભગવાન સૂર્યદેવે ત્વષ્ટાને 'તેથી જ થાઓ' એમ કહ્યું. ત્યારબાદ વિવસ્વાનનું રૂપ વધુ સુંદર અને નમણું બની ગયું.
વિશ્વકર્મા ત્વ્ અનુજ્ઞાતઃ શાકદ્વીપે વિવસ્વતા ભ્રમિમ્ આરોપ્ય તત્તેજઃશાતનાયોપચક્રમે
વિશ્વકર્માએ વિવસ્વાનની મંજૂરી લઈને શાકદ્વીપમાં ચક્ર ફેરવીને તેમનું તેજ ઓછું કરવાનું શરૂ કર્યું.
ભ્રમતાશેષજગતાં નાભિભૂતેન ભાસ્વતા સમુદ્રાદ્રિવનોપેતા ત્વ્ આરુરોહ મહી નભઃ
બધા લોકોએ ચક્ર ફેરવ્યું છતાં પણ એ તેજને કોઈ હરાવી શક્યું નહીં; એ તેજથી ધરતી, સમુદ્ર, પર્વતો અને આકાશ બધું ઊંચે ચડી ગયું.
ગગનં ચાખિલં વિપ્રાઃ સચન્દ્રગ્રહતારકમ્ અધોગતં મહાભાગા બભૂવાક્ષિપ્તમ્ આકુલમ્
હે વિદ્વાન મુનિઓ, આખું આકાશ, ચંદ્ર, ગ્રહો અને તારાઓ સાથે, નીચે ધકેલાઈ ગયું અને ખૂબ ગભરાટથી ભરાઈ ગયું.
વિક્ષિપ્તસલિલાઃ સર્વે બભૂવુશ્ ચ તથાર્ણવાઃ વ્યભિદ્યન્ત મહાશૈલાઃ શીર્ણસાનુનિબન્ધનાઃ
બધા સમુદ્રો ઉથલપાથલ થઈ ગયા અને મહાપર્વતોના શિખરો અને પાયા તૂટી પડ્યા.