દેવ પ્રસીદ પુત્રાણાં હૃતં ત્રિભુવનં મમ યજ્ઞભાગાશ્ ચ દૈતેયૈર્ દાનવૈશ્ ચ બલાધિકૈઃ
હે દેવ, કૃપા કરો! મારા પુત્રોનું ત્રિલોક ગુમાયું છે અને યજ્ઞના ભાગ પણ દૈત્ય અને દાનવો, જે વધુ શક્તિશાળી છે, એમણે લઈ લીધા છે.
તન્નિમિત્તં પ્રસાદં ત્વં કુરુષ્વ મમ ગોપતે અંશેન તેષાં ભ્રાતૃત્વં ગત્વા તાન્ નાશયે રિપૂન્
આ માટે, હે ગોપાલ, કૃપા કરીને તમે તમારા અંશથી મારા પુત્રોના ભાઈ બનીને, તેમના દુશ્મનોનો નાશ કરો.
યથા મે તનયા ભૂયો યજ્ઞભાગભુજઃ પ્રભો ભવેયુર્ અધિપાશ્ ચૈવ ત્રૈલોક્યસ્ય દિવાકર
હે પ્રભુ, હે સૂર્યદેવ, મારા પુત્રો ફરીથી યજ્ઞના ભાગ ભોગવી શકે અને ત્રિલોકના અધિપતિ બની શકે એવી કૃપા કરો.
તથાનુકલ્પં પુત્રાણાં સુપ્રસન્નો રવે મમ કુરુ પ્રસન્નાર્તિહર કાર્યં કર્તા ત્વમ્ ઉચ્યતે
હે રવિ, મારા પુત્રોની ઈચ્છા પ્રમાણે તેમનું મનગમતું કાર્ય પૂર્ણ કરો; તમે દુઃખ દૂર કરનાર કહેવાય છો—મારે આ કાર્ય પૂરું કરો.
તતસ્ તામ્ આહ ભગવાન્ ભાસ્કરો વારિતસ્કરઃ પ્રણતામ્ અદિતિં વિપ્રાઃ પ્રસાદસુમુખો વિભુઃ
પછી અંધકારને દૂર કરનાર, કૃપાળુ ચહેરાવાળા ભગવંત સૂર્યદેવે નમેલી અદિતિને સંબોધી કહ્યું.
સહસ્રાંશેન તે ગર્ભઃ સંભૂયાહમ્ અશેષતઃ ત્વત્પુત્રશત્રૂન્ દક્ષો ઽહં નાશયામ્ય્ આશુ નિર્વૃતઃ
હું મારા હજારમા અંશથી સંપૂર્ણપણે તારા ગર્ભમાં આવીશ; તારા પુત્રોના શત્રુઓનો ઝડપથી નાશ કરીશ અને સંતોષ પામીશ.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભગવાન્ ભાસ્વાન્ અન્તર્ધાનમ્ ઉપાગતઃ નિવૃત્તા સાપિ તપસઃ સંપ્રાપ્તાખિલવાઞ્છિતા
આ રીતે કહીને તેજસ્વી પ્રભુ અદૃશ્ય થઈ ગયા; અને એ દેવીએ સર્વ ઈચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરીને તપશ્ચર્યાનો અંત કર્યો.
તતો રશ્મિસહસ્રાત્ તુ સુષુમ્નાખ્યો રવેઃ કરઃ તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે તત્કામપૂરણાય સઃ
પછી સૂર્યના હજાર કિરણોમાંથી સુષુમ્ના નામનો કિરણ એમાં પ્રવેશ્યો અને વર્ષના અંતે એણે એ દેવીની ઈચ્છા પૂર્ણ કરી.
નિવાસં સવિતા ચક્રે દેવમાતુસ્ તદોદરે કૃચ્છ્રચાન્દ્રાયણાદીંશ્ ચ સા ચક્રે સુસમાહિતા
સૂર્યદેવે દેવમાતાના ગર્ભમાં નિવાસ કર્યો અને એ દેવીએ કઠિન વ્રત, કૃચ્છ્ર અને ચાંદ્રાયણ વગેરે એકાગ્રતાથી કર્યા.
શુચિના ધારયામ્ય્ એનં દિવ્યં ગર્ભમ્ ઇતિ દ્વિજાઃ તતસ્ તાં કશ્યપઃ પ્રાહ કિંચિત્કોપપ્લુતાક્ષરમ્
પવિત્રતાથી એ દેવી એ દિવ્ય ગર્ભને ધારણ કરતી કહેતી, 'હું આ દિવ્ય સંતાનને ધારણ કરું છું.' ત્યારબાદ કશ્યપે થોડી રોષભરી વાણીમાં એને કહ્યું.
કિં મારયસિ ગર્ભાણ્ડમ્ ઇતિ નિત્યોપવાસિની સા ચ તં પ્રાહ ગર્ભાણ્ડમ્ એતત્ પશ્યેતિ કોપના ન મારિતં વિપક્ષાણાં મૃત્યુર્ એવ ભવિષ્યતિ
એ સમયે હંમેશા ઉપવાસ કરતી અદિતિ ગુસ્સે થઈને કહ્યું: 'તું આ અંડાને કેમ મરેલું કહે છે? આ અંડું તો અહીં છે, મરેલું નથી. દુશ્મનોનો વિનાશ જ થશે.'
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તં તદા ગર્ભમ્ ઉત્સસર્જ સુરારણિઃ જાજ્વલ્યમાનં તેજોભિઃ પત્યુર્ વચનકોપિતા
આ રીતે કહ્યા પછી, પતિના વચનથી રોષી થયેલી દેવીએ તે તેજથી પ્રગટ થતા ગર્ભને બહાર કાઢ્યો.
તં દૃષ્ટ્વા કશ્યપો ગર્ભમ્ ઉદ્યદ્ભાસ્કરવર્ચસમ્ તુષ્ટાવ પ્રણતો ભૂત્વા વાગ્ભિર્ આદ્યાભિર્ આદરાત્
તે ગર્ભને ઉગતા સૂર્ય જેવી કાંતિથી ચમકતો જોઈ, કશ્યપ મુનિ ભક્તિપૂર્વક નમન કરીને પ્રાચીન સ્તુતિઓથી તેની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.
સંસ્તૂયમાનઃ સ તદા ગર્ભાણ્ડાત્ પ્રકટો ઽભવત્ પદ્મપત્ત્રસવર્ણાભસ્ તેજસા વ્યાપ્તદિઙ્મુખઃ
પ્રશંસા થતી વખતે તે ગર્ભમાંથી પ્રગટ થયો, કમળની પાંદડી જેવો તેજ ધરાવતો અને તેની કાંતિથી દિશાઓ ઉજળી ઉઠી.
અથાન્તરિક્ષાદ્ આભાષ્ય કશ્યપં મુનિસત્તમમ્ સતોયમેઘગમ્ભીરા વાગ્ ઉવાચાશરીરિણી
પછી આકાશમાંથી વરસાદી વાદળ જેવી ગૂંજીલ અવાજે, શરીર વિના, મહાન મુનિ કશ્યપને સંબોધન કર્યું.
મારિતંતેપતઃ પ્રોક્તમ્ એતદ્ અણ્ડં ત્વયાદિતેઃ તસ્માન્ મુને સુતસ્ તે ઽયં માર્તણ્ડાખ્યો ભવિષ્યતિ
'મુનિ, અદિતિના આ અંડાને તું મરેલું કહ્યું છે, તેથી તારો આ પુત્ર મર્તંડ નામે ઓળખાશે.'
હનિષ્યત્ય્ અસુરાંશ્ ચાયં યજ્ઞભાગહરાન્ અરીન્ દેવા નિશમ્યેતિ વચો ગગનાત્ સમુપાગતમ્
'આ પુત્ર યજ્ઞના ભાગ હરણારા દુશ્મન અસુરોને મારે છે.' આકાશમાંથી આવતી આ વાણી દેવતાઓએ સાંભળી.
પ્રહર્ષમ્ અતુલં યાતા દાનવાશ્ ચ હતૌજસઃ તતો યુદ્ધાય દૈતેયાન્ આજુહાવ શતક્રતુઃ
દૈત્યોની શક્તિ નષ્ટ થઈ ગઈ, તેઓ અત્યંત ભયભીત થયા; પછી ઇન્દ્રે દૈત્યોને યુદ્ધ માટે બોલાવ્યા.
સહ દેવૈર્ મુદા યુક્તો દાનવાશ્ ચ તમ્ અભ્યયુઃ તેષાં યુદ્ધમ્ અભૂદ્ ઘોરં દેવાનામ્ અસુરૈઃ સહ
દેવતાઓ આનંદથી ભરાયા અને દાનવો પણ આવી પહોંચ્યા; દેવો અને અસુરો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું.
શસ્ત્રાસ્ત્રવૃષ્ટિસંદીપ્તસમસ્તભુવનાન્તરમ્ તસ્મિન્ યુદ્ધે ભગવતા માર્તણ્ડેન નિરીક્ષિતાઃ
તે યુદ્ધમાં શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોની વરસાદથી આખું જગત દહેલી ઉઠ્યું, અને ભગવંત મર્તંડે તે સૌ જોયું.
તેજસા દહ્યમાનાસ્ તે ભસ્મીભૂતા મહાસુરાઃ તતઃ પ્રહર્ષમ્ અતુલં પ્રાપ્તાઃ સર્વે દિવૌકસઃ
મર્તંડના તેજથી મહાન અસુરો બળી ભસ્મ થઈ ગયા; પછી બધા સ્વર્ગવાસીઓને અપૂર્વ આનંદ મળ્યો.
તુષ્ટુવુસ્ તેજસાં યોનિં માર્તણ્ડમ્ અદિતિં તથા સ્વાધિકારાંસ્ તતઃ પ્રાપ્તા યજ્ઞભાગાંશ્ ચ પૂર્વવત્
તેઓએ તેજના સ્ત્રોત એવા મર્તંડ અને અદિતિની સ્તુતિ કરી; અને પહેલાં જેવાં પોતાના હક્કના સ્થાન અને યજ્ઞના ભાગો પાછા મેળવ્યા.
ભગવાન્ અપિ માર્તણ્ડઃ સ્વાધિકારમ્ અથાકરોત્ કદમ્બપુષ્પવદ્ ભાસ્વાન્ અધશ્ ચોર્ધ્વં ચ રશ્મિભિઃ વૃતો ઽગ્નિપિણ્ડસદૃશો દધ્રે નાતિસ્ફુટં વપુઃ
ભગવાન મર્તંડે પણ પોતાનું રાજ્ય સંભાળ્યું; ઉપર અને નીચે કદંબના ફૂલો જેવા કિરણોથી ઘેરાયેલા, અગ્નિ સમાન તેજ ધરાવતા, તેમનું સ્વરૂપ હજી સ્પષ્ટ નહોતું.
કથં કાન્તતરં પશ્ચાદ્ રૂપં સંલબ્ધવાન્ રવિઃ કદમ્બગોલકાકારં તન્ મે બ્રૂહિ જગત્પતે
'પછી સૂર્યે કઈ રીતે વધુ સુંદર, કદંબના ગોળાની જેમ આકૃતિ પામી? હે જગતના સ્વામી, મને એ કહો.'
ત્વષ્ટા તસ્મૈ દદૌ કન્યાં સંજ્ઞાં નામ વિવસ્વતે પ્રસાદ્ય પ્રણતો ભૂત્વા વિશ્વકર્મા પ્રજાપતિઃ
તવષ્ટ્રે પોતાની પુત્રી સંજ્ઞાને વિવસ્વાનને આપી, pleased કરીને અને નમન કરીને, હે પ્રજાપતિ.
ત્રીણ્ય્ અપત્યાન્ય્ અસૌ તસ્યાં જનયામ્ આસ ગોપતિઃ દ્વૌ પુત્રૌ સુમહાભાગૌ કન્યાં ચ યમુનાં તથા
ગૌપતિએ સંજ્ઞામાં ત્રણ સંતાનો ઉત્પન્ન કર્યા: બે મહાન તેજસ્વી પુત્રો અને એક પુત્રી, યમુના.
યત્ તેજો ઽભ્યધિકં તસ્ય માર્તણ્ડસ્ય વિવસ્વતઃ તેનાતિતાપયામ્ આસ ત્રીંલ્ લોકાન્ સચરાચરાન્
મર્તંડ વિવસ્વાનનું તેજ એટલું પ્રખર હતું કે તેણે ત્રણે લોક અને સર્વ ચરાચર જીવોને દહાવી નાખ્યા.
તદ્ રૂપં ગોલકાકારં દૃષ્ટ્વા સંજ્ઞા વિવસ્વતઃ અસહન્તી મહત્ તેજઃ સ્વાં છાયાં વાક્યમ્ અબ્રવીત્
વિવસ્વાનનું ગોળાકાર રૂપ જોઈ, સંજ્ઞા તેનું મહાન તેજ સહન ન કરી શકી અને પોતાની છાયાને કહ્યું.
અહં યાસ્યામિ ભદ્રં તે સ્વમ્ એવ ભવનં પિતુઃ નિર્વિકારં ત્વયાત્રૈવ સ્થેયં મચ્છાસનાચ્ છુભે
હું હવે મારા પિતાજીના ઘરે જઈશ, તને શુભકામનાઓ. પણ તું અહીં મારા આજ્ઞાથી અડગ રહીશ, એ જ તારો ધર્મ છે, શુભે.
ઇમૌ ચ બાલકૌ મહ્યં કન્યા ચ વરવર્ણિની સંભાવ્યા નૈવ ચાખ્યેયમ્ ઇદં ભગવતે ત્વયા
આ બે પુત્રો અને આ સુંદર પુત્રી મને જ ગણજે; તું આ વાત ભગવાનને ક્યારેય કહેવી નહીં.