દક્ષસ્ તાઃ પ્રદદૌ કન્યાઃ કશ્યપાય ત્રયોદશ અદિતિર્ જનયામ્ આસ દેવાંસ્ ત્રિભુવનેશ્વરાન્
દક્ષે એ પુત્રીઓમાંથી તેર કન્યાઓ કશ્યપને આપી; અદિતીએ ત્રિલોકના સ્વામી દેવતાઓને જન્મ આપ્યો.
દૈત્યાન્ દિતિર્ દનુશ્ ચોગ્રાન્ દાનવાન્ બલદર્પિતાન્ વિનતાદ્યાસ્ તથા ચાન્યાઃ સુષુવુઃ સ્થાનુજઙ્ગમાન્
દિતિ અને દનુએ ભયાનક અને શક્તિશાળી દૈત્યોને જન્મ આપ્યા; વિનતા અને અન્યોએ સ્થાવર-જંગમ વિવિધ પ્રાણીઓ ઉત્પન્ન કર્યા.
તસ્યાથ પુત્રદૌહિત્રૈઃ પૌત્રદૌહિત્રકાદિભિઃ વ્યાપ્તમ્ એતજ્ જગત્ સર્વં તેષાં તાસાં ચ વૈ મુને
હે મુનિ, એમના પુત્રો, પૌત્રો અને અન્ય વંશજોથી આ આખું જગત ભરાઈ ગયું.
તેષાં કશ્યપપુત્રાણાં પ્રધાના દેવતાગણાઃ સાત્ત્વિકા રાજસાશ્ ચાન્યે તામસાશ્ ચ ગણાઃ સ્મૃતાઃ
કશ્યપના પુત્રોમાં મુખ્ય દેવતાઓ સાત્ત્વિક ગણાય છે; કેટલાક રાજસિક અને કેટલાક તામસિક ગણાય છે.
દેવાન્ યજ્ઞભુજશ્ ચક્રે તથા ત્રિભુવનેશ્વરાન્ સ્રષ્ટા બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ઠઃ પરમેષ્ઠી પ્રજાપતિઃ
પ્રજાપતિ, સર્વોત્તમ બ્રહ્મજ્ઞાની સર્જકએ દેવતાઓ, યજ્ઞફળ ભોગવનાર અને ત્રિલોકના શાસકોની રચના કરી.
તાન્ અબાધન્ત સહિતાઃ સાપત્ન્યાદ્ દૈત્યદાનવાઃ તતો નિરાકૃતાન્ પુત્રાન્ દૈતેયૈર્ દાનવૈસ્ તથા
દૈત્ય અને દાનવો તથા તેમની સહપત્નીઓએ મળીને તેમને વિઘ્ન પહોંચાડ્યો; પછી દૈત્ય-દાનવો દ્વારા તેમના પુત્રોને દૂર કરી દેવામાં આવ્યા.
હતં ત્રિભુવનં દૃષ્ટ્વા અદિતિર્ મુનિસત્તમાઃ આચ્છિનદ્ યજ્ઞભાગાંશ્ ચ ક્ષુધા સંપીડિતાન્ ભૃશમ્
ત્રિલોકનો વિનાશ જોઈને, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, અદિતીએ યજ્ઞના ભાગો કાપી લીધા અને અત્યંત ભૂખથી પીડાઈ.
આરાધનાય સવિતુઃ પરં યત્નં પ્રચક્રમે એકાગ્રા નિયતાહારા પરં નિયમમ્ આસ્થિતા તુષ્ટાવ તેજસાં રાશિં ગગનસ્થં દિવાકરમ્
સવિતાનું આરાધન કરવા અદિતીએ એકાગ્ર ચિત્ત, નિયમિત આહાર અને કડક નિયમો અપનાવી, પરમ પ્રયત્ન કર્યો અને આકાશમાં વસતા તેજના સમૂહ, દિવાકરની સ્તુતિ કરી.
નમસ્ તુભ્યં પરં સૂક્ષ્મં સુપુણ્યં બિભ્રતે ઽતુલમ્ ધામ ધામવતામ્ ઈશં ધામાધારં ચ શાશ્વતમ્
હું તમને વંદન કરું છું, જે પરમ, સૂક્ષ્મ, ઉત્તમ પુણ્યવાળું, અનુપમ તેજ ધરાવનાર, તેજવંતોનો ઈશ્વર અને તેજનો શાશ્વત આધાર છે.
જગતામ્ ઉપકારાય ત્વામ્ અહં સ્તૌમિ ગોપતે આદદાનસ્ય યદ્ રૂપં તીવ્રં તસ્મૈ નમામ્ય્ અહમ્
જગતના કલ્યાણ માટે, હે ગોપાલક, હું તમારી સ્તુતિ કરું છું; તમે જે તીવ્ર રૂપ ધારણ કરો છો, તેને હું વંદન કરું છું.
ગ્રહીતુમ્ અષ્ટમાસેન કાલેનામ્બુમયં રસમ્ બિભ્રતસ્ તવ યદ્ રૂપમ્ અતિતીવ્રં નતાસ્મિ તત્
આઠ માસ સુધી જળમય રસ ગ્રહણ કરવા માટે તમે જે અત્યંત તીવ્ર રૂપ ધારણ કરો છો, તેને હું વંદન કરું છું.
સમેતમ્ અગ્નિસોમાભ્યાં નમસ્ તસ્મૈ ગુણાત્મને યદ્ રૂપમ્ ઋગ્યજુઃસામ્નામ્ ઐક્યેન તપતે તવ
અગ્નિ અને સોમ સાથે એકરૂપ થયેલા, ગુણવંત રૂપને હું વંદન કરું છું; ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદના એકત્વથી જે તમારું રૂપ તેજ પામે છે, તેને પણ વંદન કરું છું.
વિશ્વમ્ એતત્ ત્રયીસંજ્ઞં નમસ્ તસ્મૈ વિભાવસો યત્ તુ તસ્માત્ પરં રૂપમ્ ૐ ઇત્ય્ ઉક્ત્વાભિસંહિતમ્ અસ્થૂલં સ્થૂલમ્ અમલં નમસ્ તસ્મૈ સનાતન
આ ત્રણ પ્રકારના વેદોનું મૂળ, સર્વે રૂપોથી પરે, 'ૐ' ધ્વનિથી સ્મરણ કરવામાં આવતું, સૂક્ષ્મ, સ્થૂળ અને નિર્મળ એવા શાશ્વત તેજને હું વંદન કરું છું.
એવં સા નિયતા દેવી ચક્રે સ્તોત્રમ્ અહર્નિશમ્ નિરાહારા વિવસ્વન્તમ્ આરિરાધયિષુર્ દ્વિજાઃ
એવી નિશ્ચયવાળી દેવી દિવસ-રાત ઉપવાસ કરીને, વિવસ્વાનને પ્રસન્ન કરવા માટે સતત સ્તુતિઓ રચતી રહી.
તતઃ કાલેન મહતા ભગવાંસ્ તપનો દ્વિજાઃ પ્રત્યક્ષતામ્ અગાત્ તસ્યા દાક્ષાયણ્યા દ્વિજોત્તમાઃ
પછી લાંબા સમય પછી, એ દક્ષપુત્રી સામે તેજસ્વી અને મહિમાવાન સૂર્યદેવ પ્રગટ થયા.
સા દદર્શ મહાકૂટં તેજસો ઽમ્બરસંવૃતમ્ ભૂમૌ ચ સંસ્થિતં ભાસ્વજ્જ્વાલાભિર્ અતિદુર્દૃશમ્ તં દૃષ્ટ્વા ચ તતો દેવી સાધ્વસં પરમં ગતા
એ દેવીએ જમીન પર ઊભેલા, તેજથી ઢંકાયેલા, જ્વાળાઓથી તેજસ્વી અને જોવું અતિ કઠિન એવા એક મહાન પ્રકાશપુંજને જોયો; આ દૃશ્ય જોઈને એ દેવીને ભારે ભય લાગ્યો.
જગદાદ્ય પ્રસીદેતિ ન ત્વાં પશ્યામિ ગોપતે પ્રસાદં કુરુ પશ્યેયં યદ્ રૂપં તે દિવાકર ભક્તાનુકમ્પક વિભો ત્વદ્ભક્તાન્ પાહિ મે સુતાન્
હે ગોપાલ, જગતના આદિ, કૃપા કરો! હું તમને જોઈ શકતી નથી—મારે તમારી કૃપા મળે જેથી હું તમારું સ્વરૂપ જોઈ શકું, હે ભક્તવત્સલ સૂર્યદેવ, મારા પુત્રોનું રક્ષણ કરો.
તતઃ સ તેજસસ્ તસ્માદ્ આવિર્ભૂતો વિભાવસુઃ અદૃશ્યત તદાદિત્યસ્ તપ્તતામ્રોપમઃ પ્રભુઃ
પછી એ તેજમાંથી તેજસ્વી સૂર્યદેવ પ્રગટ થયા અને તપેલા તાંબાના જેવા તેજવાળા પ્રભુ દેખાયા.
તતસ્ તાં પ્રણતાં દેવીં તસ્યાસંદર્શને દ્વિજાઃ પ્રાહ ભાસ્વાન્ વૃણુષ્વૈકં વરં મત્તો યમ્ ઇચ્છસિ
પછી એ પ્રભાએ નમેલી અને તેમને જોઈ ન શકતી એ દેવીને કહ્યું: 'મારા પાસેથી એક ઈચ્છિત વરદાન માગો.'
પ્રણતા શિરસા સા તુ જાનુપીડિતમેદિની પ્રત્યુવાચ વિવસ્વન્તં વરદં સમુપસ્થિતમ્
એ દેવી માથું નમાવી, ઘૂંટણથી જમીન દબાવી, સામે આવેલા વરદાતા વિવસ્વાનને સંમાનપૂર્વક બોલી.
દેવ પ્રસીદ પુત્રાણાં હૃતં ત્રિભુવનં મમ યજ્ઞભાગાશ્ ચ દૈતેયૈર્ દાનવૈશ્ ચ બલાધિકૈઃ
હે દેવ, કૃપા કરો! મારા પુત્રોનું ત્રિલોક ગુમાયું છે અને યજ્ઞના ભાગ પણ દૈત્ય અને દાનવો, જે વધુ શક્તિશાળી છે, એમણે લઈ લીધા છે.
તન્નિમિત્તં પ્રસાદં ત્વં કુરુષ્વ મમ ગોપતે અંશેન તેષાં ભ્રાતૃત્વં ગત્વા તાન્ નાશયે રિપૂન્
આ માટે, હે ગોપાલ, કૃપા કરીને તમે તમારા અંશથી મારા પુત્રોના ભાઈ બનીને, તેમના દુશ્મનોનો નાશ કરો.
યથા મે તનયા ભૂયો યજ્ઞભાગભુજઃ પ્રભો ભવેયુર્ અધિપાશ્ ચૈવ ત્રૈલોક્યસ્ય દિવાકર
હે પ્રભુ, હે સૂર્યદેવ, મારા પુત્રો ફરીથી યજ્ઞના ભાગ ભોગવી શકે અને ત્રિલોકના અધિપતિ બની શકે એવી કૃપા કરો.
તથાનુકલ્પં પુત્રાણાં સુપ્રસન્નો રવે મમ કુરુ પ્રસન્નાર્તિહર કાર્યં કર્તા ત્વમ્ ઉચ્યતે
હે રવિ, મારા પુત્રોની ઈચ્છા પ્રમાણે તેમનું મનગમતું કાર્ય પૂર્ણ કરો; તમે દુઃખ દૂર કરનાર કહેવાય છો—મારે આ કાર્ય પૂરું કરો.
તતસ્ તામ્ આહ ભગવાન્ ભાસ્કરો વારિતસ્કરઃ પ્રણતામ્ અદિતિં વિપ્રાઃ પ્રસાદસુમુખો વિભુઃ
પછી અંધકારને દૂર કરનાર, કૃપાળુ ચહેરાવાળા ભગવંત સૂર્યદેવે નમેલી અદિતિને સંબોધી કહ્યું.
સહસ્રાંશેન તે ગર્ભઃ સંભૂયાહમ્ અશેષતઃ ત્વત્પુત્રશત્રૂન્ દક્ષો ઽહં નાશયામ્ય્ આશુ નિર્વૃતઃ
હું મારા હજારમા અંશથી સંપૂર્ણપણે તારા ગર્ભમાં આવીશ; તારા પુત્રોના શત્રુઓનો ઝડપથી નાશ કરીશ અને સંતોષ પામીશ.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભગવાન્ ભાસ્વાન્ અન્તર્ધાનમ્ ઉપાગતઃ નિવૃત્તા સાપિ તપસઃ સંપ્રાપ્તાખિલવાઞ્છિતા
આ રીતે કહીને તેજસ્વી પ્રભુ અદૃશ્ય થઈ ગયા; અને એ દેવીએ સર્વ ઈચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરીને તપશ્ચર્યાનો અંત કર્યો.
તતો રશ્મિસહસ્રાત્ તુ સુષુમ્નાખ્યો રવેઃ કરઃ તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે તત્કામપૂરણાય સઃ
પછી સૂર્યના હજાર કિરણોમાંથી સુષુમ્ના નામનો કિરણ એમાં પ્રવેશ્યો અને વર્ષના અંતે એણે એ દેવીની ઈચ્છા પૂર્ણ કરી.
નિવાસં સવિતા ચક્રે દેવમાતુસ્ તદોદરે કૃચ્છ્રચાન્દ્રાયણાદીંશ્ ચ સા ચક્રે સુસમાહિતા
સૂર્યદેવે દેવમાતાના ગર્ભમાં નિવાસ કર્યો અને એ દેવીએ કઠિન વ્રત, કૃચ્છ્ર અને ચાંદ્રાયણ વગેરે એકાગ્રતાથી કર્યા.
શુચિના ધારયામ્ય્ એનં દિવ્યં ગર્ભમ્ ઇતિ દ્વિજાઃ તતસ્ તાં કશ્યપઃ પ્રાહ કિંચિત્કોપપ્લુતાક્ષરમ્
પવિત્રતાથી એ દેવી એ દિવ્ય ગર્ભને ધારણ કરતી કહેતી, 'હું આ દિવ્ય સંતાનને ધારણ કરું છું.' ત્યારબાદ કશ્યપે થોડી રોષભરી વાણીમાં એને કહ્યું.