સુપર્ણવશગા નાગા જજ્ઞિરે નૈકમસ્તકાઃ યેષાં પ્રધાનાઃ સતતં શેષવાસુકિતક્ષકાઃ
સુપરિણના વશમાં રહેલા નાગો અનેક માથાવાળા જન્મ્યા; તેમાં શેષ, વસુકિ અને તક્ષક હંમેશા મુખ્ય ગણાય છે.
ઐરાવતો મહાપદ્મઃ કમ્બલાશ્વતરાવ્ ઉભૌ એલાપત્ત્રશ્ ચ શઙ્ખશ્ ચ કર્કોટકધનંજયૌ
એરાવત, મહાપદ્મ, કમ્બલ અને અશ્વતર, એલાપત્ત્ર, શંખ, કર્કોટક અને ધનંજય.
મહાનીલમહાકર્ણૌ ધૃતરાષ્ટ્રબલાહકૌ કુહરઃ પુષ્પદંષ્ટ્રશ્ ચ દુર્મુખઃ સુમુખસ્ તથા
મહાનિલ, મહાકર્ણ, ધૃતરાષ્ટ્ર, બલાહક, કુહર, પુષ્પદંષ્ટ્ર, દુર્મુખ અને સુમુખ પણ હતા.
શઙ્ખશ્ ચ શઙ્ખપાલશ્ ચ કપિલો વામનસ્ તથા નહુષઃ શઙ્ખરોમા ચ મણિર્ ઇત્ય્ એવમાદયઃ
શંખ, શંખપાલ, કપિલ, વામન, નહુષ, શંખરોમ અને મણિ—આ બધા મુખ્ય ગણાય છે.
તેષાં પુત્રાશ્ ચ પૌત્રાશ્ ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ચતુર્દશસહસ્રાણિ ક્રૂરાણામ્ અનિલાશિનામ્
તેમના પુત્રો અને પૌત્રો પણ સૈંકડો અને હજારો હતા; ચૌદ હજાર ક્રૂર અને વાયુથી જીવતા હતા.
ગણં ક્રોધવંશં વિપ્રાસ્ તસ્ય સર્વે ચ દંષ્ટ્રિણઃ સ્થલજાઃ પક્ષિણો ઽબ્જાશ્ ચ ધરાયાઃ પ્રસવાઃ સ્મૃતાઃ
હે બ્રાહ્મણો, સમગ્ર ક્રોધ વંશ દાંતવાળા છે; જમીન પર રહેતા, આકાશમાં ઉડતા અને પાણીમાં રહેતા બધા પ્રાણી ધરાની સંતાન કહેવાય છે.
ગાસ્ તુ વૈ જનયામ્ આસ સુરભિર્ મહિષીસ્ તથા ઇરા વૃક્ષલતા વલ્લીસ્ તૃણજાતીશ્ ચ સર્વશઃ
સુરભીએ ગાયો અને મહિષીઓ જન્માવ્યાં. ઇરાએ વૃક્ષો, લતાઓ, વેલો અને બધાં પ્રકારની ઘાસ પેદા કરી.
ખસા તુ યક્ષરક્ષાંસિ મુનિર્ અપ્સરસસ્ તથા અરિષ્ટા તુ મહાસિદ્ધા ગન્ધર્વાન્ અમિતૌજસઃ
ખસા એ યક્ષો અને રાક્ષસો પેદા કર્યા. ઋષિએ અપ્સરાઓને જન્માવ્યાં. અરિષ્ટાએ મહાન અને તેજસ્વી ગંધર્વો ઉત્પન્ન કર્યા.
એતે કશ્યપદાયાદાઃ કીર્તિતાઃ સ્થાણુજઙ્ગમાઃ યેષાં પુત્રાશ્ ચ પૌત્રાશ્ ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
આ બધા કશ્યપના વંશજો છે, સ્થાવર અને જંગમ બંને, જેમના પુત્રો અને પૌત્રો સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં છે.
એષ મન્વન્તરે વિપ્રાઃ સર્ગઃ સ્વારોચિષે સ્મૃતઃ વૈવસ્વતે ઽતિમહતિ વારુણે વિતતે ક્રતૌ
હે વિદ્વાનો, સ્વારોચિષ મન્વંતરમાં થયેલી આ સર્જના જાણીતી છે; વૈવસ્વત અને વિશાળ વારુણ યજ્ઞોમાં પણ એનું વર્ણન થાય છે.
જુહ્વાનસ્ય બ્રહ્મણો વૈ પ્રજાસર્ગ ઇહોચ્યતે પૂર્વં યત્ર સમુત્પન્નાન્ બ્રહ્મર્ષીન્ સપ્ત માનસાન્
અહીં બ્રહ્માએ યજ્ઞ કરીને જે પ્રજાઓની સર્જના કરી, એનું વર્ણન થાય છે, જેમાં સૌપ્રથમ સાત મનથી જન્મેલા બ્રહ્મર્ષિઓ ઉત્પન્ન થયા.
પુત્રત્વે કલ્પયામ્ આસ સ્વયમ્ એવ પિતામહઃ તતો વિરોધે દેવાનાં દાનવાનાં ચ ભો દ્વિજાઃ
પિતામહે પોતે જ તેમને પોતાના પુત્ર તરીકે સ્થાપ્યા; ત્યારબાદ, હે દ્વિજગણ, દેવો અને દાનવો વચ્ચે વિગ્રહ થયો.
દિતિર્ વિનષ્ટપુત્રા વૈ તોષયામ્ આસ કશ્યપમ્ કશ્યપસ્ તુ પ્રસન્નાત્મા સમ્યગ્ આરાધિતસ્ તયા
દિતીએ પોતાના પુત્રો ગુમાવ્યા પછી કશ્યપને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો; અને કશ્યપ પણ તેની સાચી ઉપાસનાથી સંતોષી થયો.
વરેણ ચ્છન્દયામ્ આસ સા ચ વવ્રે વરં તદા પુત્રમ્ ઇન્દ્રવધાર્થાય સમર્થમ્ અમિતૌજસમ્
કશ્યપે તેને ઈચ્છિત વર્દાન માગવા કહ્યું; ત્યારે દિતીએ ઈન્દ્રને મારવા માટે શક્તિશાળી પુત્રની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી.
સ ચ તસ્મૈ વરં પ્રાદાત્ પ્રાર્થિતઃ સુમહાતપાઃ દત્ત્વા ચ વરમ્ અત્યુગ્રો મારીચઃ સમભાષત
મહાન તપસ્વીએ તેની વિનંતી સ્વીકારીને વર્દાન આપ્યું; પછી તે ભયંકર મારીચએ દિતીને કહ્યું.
ઇન્દ્રં પુત્રો નિહન્તા તે ગર્ભં વૈ શરદાં શતમ્ યદિ ધારયસે શૌચતત્પરા વ્રતમ્ આસ્થિતા
તારો પુત્ર ઈન્દ્રને મારે એવી શક્તિ ધરાવશે, જો તું એકસો વર્ષ સુધી શુદ્ધિ અને વ્રતનું પાલન કરીને ગર્ભ ધારણ કરશે.
તથેત્ય્ અભિહિતો ભર્તા તયા દેવ્યા મહાતપાઃ ધારયામ્ આસ ગર્ભં તુ શુચિઃ સા મુનિસત્તમાઃ
દેવી દિતીએ મહાન તપસ્વી પતિને આ રીતે કહ્યું, અને તેણે સંમત થઈને, દિતીએ શુદ્ધતાથી ગર્ભ ધારણ કરવાનું શરૂ કર્યું.
તતો ઽભ્યુપાગમદ્ દિત્યાં ગર્ભમ્ આધાય કશ્યપઃ રોધયન્ વૈ ગણં શ્રેષ્ઠં દેવાનામ્ અમિતૌજસમ્
પછી કશ્યપે દિતીમાં ગર્ભ સ્થાપ્યો અને દેવોના શ્રેષ્ઠ અને શક્તિશાળી ગણને રોકી, ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.
તેજઃ સંહૃત્ય દુર્ધર્ષમ્ અવધ્યમ્ અમરૈર્ અપિ જગામ પર્વતાયૈવ તપસે સંશિતવ્રતા
કશ્યપે પોતાનું અપરાજેય તેજ પાછું ખેંચી લીધું, જે અમર દેવો પણ સહન કરી શકતા નહોતાં, અને પછી પર્વત પર કઠોર તપ કરવા ગયો.
તસ્યાશ્ ચૈવાન્તરપ્રેપ્સુર્ અભવત્ પાકશાસનઃ જાતે વર્ષશતે ચાસ્યા દદર્શાન્તરમ્ અચ્યુતઃ
પાકશાસન ઈન્દ્ર દિતીમાં કોઈ ખોટ શોધવાની ઈચ્છા રાખતો હતો; જ્યારે એકસો વર્ષ પૂરા થયા, ત્યારે અચ્યૂત ઈન્દ્રે તકો જોઈ.
અકૃત્વા પાદયોઃ શૌચં દિતિઃ શયનમ્ આવિશત્ નિદ્રાં ચાહારયામ્ આસ તસ્યાં કુક્ષિં પ્રવિશ્ય સઃ
દિતીએ પગ ધોઈ વિના શયન પર ગઈ અને ઊંઘવા લાગી; ત્યારે ઈન્દ્ર તેના ગર્ભમાં પ્રવેશ્યો.
વજ્રપાણિસ્ તતો ગર્ભં સપ્તધા તં ન્યકૃન્તયત્ સ પાટ્યમાનો ગર્ભો ઽથ વજ્રેણ પ્રરુરોદ હ
પછી વજ્રપાણી ઈન્દ્રે ગર્ભને સાત ભાગમાં કાપી નાખ્યો; જ્યારે વજ્રથી કાપવામાં આવતો હતો, ત્યારે ગર્ભ રડવા લાગ્યો.
મા રોદીર્ ઇતિ તં શક્રઃ પુનઃ પુનર્ અથાબ્રવીત્ સો ઽભવત્ સપ્તધા ગર્ભસ્ તમ્ ઇન્દ્રો રુષિતઃ પુનઃ
ઈન્દ્ર વારંવાર તેને કહ્યું: 'રડશો નહીં.' એ રીતે ગર્ભ સાત ભાગમાં વહેંચાઈ ગયો; પછી ઈન્દ્ર ગુસ્સે ફરીથી કાર્ય કર્યું.
એકૈકં સપ્તધા ચક્રે વજ્રેણૈવારિકર્ષણઃ મરુતો નામ તે દેવા બભૂવુર્ દ્વિજસત્તમાઃ
શત્રુઓના શત્રુ ઈન્દ્રે પોતાના વજ્રથી દરેક સાત ભાગને ફરી સાત ભાગમાં વિભાજિત કર્યા; એ દેવો હવે મારુત તરીકે ઓળખાય છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
યથોક્તં વૈ મઘવતા તથૈવ મરુતો ઽભવન્ દેવાશ્ ચૈકોનપઞ્ચાશત્ સહાયા વજ્રપાણિનઃ
મઘવનએ જેમ કહ્યું હતું, એ પ્રમાણે મારુતો થયા અને એકાવન દેવો વજ્રધારીના સાથી બન્યા.
તેષામ્ એવં પ્રવૃત્તાનાં ભૂતાનાં દ્વિજસત્તમાઃ રોચયન્ વૈ ગણશ્રેષ્ઠાન્ દેવાનામ્ અમિતૌજસામ્
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, જ્યારે એ બધા ભૂતોએ એ રીતે વર્તન કર્યું, ત્યારે તેમણે અમાપ શક્તિ ધરાવતાં દેવોના શ્રેષ્ઠ ગણા પસંદ કર્યા.
નિકાયેષુ નિકાયેષુ હરિઃ પ્રાદાત્ પ્રજાપતીન્ ક્રમશસ્ તાનિ રાજ્યાનિ પૃથુપૂર્વાણિ ભો દ્વિજાઃ
હરિએ દરેક સમૂહમાં ક્રમશઃ પ્રજાપતિઓને રાજ્યો આપ્યા, હે દ્વિજો, એ પ્રાચીન અને વિશાળ રાજ્યોએ તેમને સોંપ્યા.
સ હરિઃ પુરુષો વીરઃ કૃષ્ણો જિષ્ણુઃ પ્રજાપતિઃ પર્જન્યસ્ તપનો ઽનન્તસ્ તસ્ય સર્વમ્ ઇદં જગત્
એ હરિ, એ પુરુષ, એ વીર, કૃષ્ણ, વિજયી, પ્રજાપતિ, પર્જન્ય, તપન, અનંત—આ બધું જગત એજ છે.
ભૂતસર્ગમ્ ઇમં સમ્યગ્ જાનતો દ્વિજસત્તમાઃ નાવૃત્તિભયમ્ અસ્તીહ પરલોકભયં કુતઃ
જેને આ ભૂતસૃષ્ટિ સાચી રીતે જાણી છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, તેને અહીં પુનર્જન્મનો ડર નથી; તો પરલોકનો ડર તો ક્યાંથી આવે?
અભિષિચ્યાધિરાજેન્દ્રં પૃથું વૈણ્યં પિતામહઃ તતઃ ક્રમેણ રાજ્યાનિ વ્યાદેષ્ટુમ્ ઉપચક્રમે
પિતામહે પૃથુ વૈણ્યને રાજાધિરાજ બનાવીને પછી ક્રમશઃ રાજ્યો વહેંચવાનું શરૂ કર્યું.