વિસ્તારોચ્છ્રયિણો રમ્યા વિપુલાશ્ ચિત્રસાનવઃ કોલાહલઃ સ વૈભ્રાજો મન્દરો દર્દલાચલઃ
આ પર્વતો વિશાળ, ઊંચા, સુંદર અને વિવિધ શિખરોવાળા છે: કોલાહલ, વૈભ્રાજ, મન્દર અને દર્ધલાચલ.
વાતંધયો વૈદ્યુતશ્ ચ મૈનાકઃ સુરસસ્ તથા તુઙ્ગપ્રસ્થો નાગગિરિર્ ગોધનઃ પાણ્ડરાચલઃ
વાતાંધય, વૈદ્યુત, મેણાક, સુરસ, તુંગપ્રસ્થ, નાગગિરિ, ગોધન અને પાંડરાચલ.
પુષ્પગિરિર્ વૈજયન્તો રૈવતો ઽર્બુદ એવ ચ ઋષ્યમૂકઃ સ ગોમન્થઃ કૃતશૈલઃ કૃતાચલઃ
પુષ્પગિરિ, વૈજયંત, રૈવત, અર્બુદ, ઋષ્યમૂક, ગોમંથ, કૃતશૈલ અને કૃતાચલ.
શ્રીપાર્વતશ્ ચકોરશ્ ચ શતશો ઽન્યે ચ પર્વતાઃ તૈર્ વિમિશ્રા જનપદા મ્લેચ્છાદ્યાશ્ ચૈવ ભાગશઃ
શ્રીપર્વત, ચકોર અને અનેક અન્ય પર્વતો છે; એમાં વિવિધ જાતિઓ અને મ્લેચ્છો જેવા જુદા જુદા લોકો વસે છે.
તૈઃ પીયન્તે સરિચ્છ્રેષ્ઠાસ્ તા બુધ્યધ્વં દ્વિજોત્તમાઃ ગઙ્ગા સરસ્વતી સિન્ધુશ્ ચન્દ્રભાગા તથાપરા
આ પર્વતોમાંથી શ્રેષ્ઠ નદીઓ વહે છે—એને જાણો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો: ગંગા, સરસ્વતી, સિંધુ અને ચંદ્રભાગા.
યમુના શતદ્રુર્ વિપાશા વિતસ્તૈરાવતી કુહૂઃ ગોમતી ધૂતપાપા ચ બાહુદા ચ દૃષદ્વતી
યમુના, શતદ્રુ, વિપાશા, વિતસ્થા, ઇરાવતી, કુહૂ, ગોમતી, ધૂતપાપા, બાહુદા અને દૃષદ્વતી.
વિપાશા દેવિકા ચક્ષુર્ નિષ્ઠીવા ગણ્ડકી તથા કૌશિકી ચાપગા ચૈવ હિમવત્પાદનિઃસૃતાઃ
વિપાશા, દેવિકા, ચક્ષુ, નિષ્ઠીવ, ગંડકી, કૌશિકી અને આપગા—આ બધું હિમવતના પાદેથી નીકળે છે.
દેવસ્મૃતિર્ દેવવતી વાતઘ્ની સિન્ધુર્ એવ ચ વેણ્યા તુ ચન્દના ચૈવ સદાનીરા મહી તથા
દેવસ્મૃતિ, દેવવતી, વાતઘ્ની, સિંધુ, વેણ્યા, ચંદના, સદાનીરા અને મહી પણ છે.
ચર્મણ્વતી વૃષી ચૈવ વિદિશા વેદવત્ય્ અપિ સિપ્રા હ્ય્ અવન્તી ચ તથા પારિયાત્રાનુગાઃ સ્મૃતાઃ
ચર્મણ્વતી, વૃષી, વિદિશા, વેદવતી, શિપ્રા, અવંતી અને પારીયાત્ર પર્વતો પાસે વહેતી નદીઓનું સ્મરણ થાય છે.
શોણા મહાનદી ચૈવ નર્મદા સુરથા ક્રિયા મન્દાકિની દશાર્ણા ચ ચિત્રકૂટા તથાપરા
શોણા, મહાનદી, નર્મદા, સુરથા, ક્રિયા, મન્દાકિની, દશારણા અને ચિત્રકૂટા પણ અન્ય નદીઓ છે.
ચિત્રોત્પલા વેત્રવતી કરમોદા પિશાચિકા તથાન્યાતિલઘુશ્રોણી વિપાપ્મા શૈવલા નદી
ચિત્રોત્પલા, વેત્રવતી, કરમોદા, પિશાચિકા, અન્યાતિલઘુશ્રોણી, વિપાપ્મા અને શૈવલા પણ નદીઓ છે.
સધેરુજા શક્તિમતી શકુની ત્રિદિવા ક્રમુઃ ઋક્ષપાદપ્રસૂતા વૈ તથાન્યા વેગવાહિની
સધેરુજા, શક્તિમતી, શકુની, ત્રિદિવા, ક્રમુહ અને ઋક્ષ વૃક્ષોના મૂળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી તથા અન્ય ઝડપી વહેતી નદીઓ પણ છે.
સિપ્રા પયોષ્ણી નિર્વિન્ધ્યા તાપી ચૈવ સરિદ્વરા વેણા વૈતરણી ચૈવ સિનીવાલી કુમુદ્વતી
શિપ્રા, પયોષ્ણી, નિર્વિંધ્યા, તાપી, વેણા, વૈતરણી, સિનિવાલી અને કુમુદવતી ઉત્તમ નદીઓ છે.
તોયા ચૈવ મહાગૌરી દુર્ગા ચાન્તઃશિલા તથા વિન્ધ્યપાદપ્રસૂતાસ્ તા નદ્યઃ પુણ્યજલાઃ શુભાઃ
તોયા, મહાગૌરી, દુર્ગા, અંતઃશિલા અને વિંધ્ય પર્વતોના મૂળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી નદીઓ, બધી પવિત્ર અને શુભ જળ ધરાવતી છે.
ગોદાવરી ભીમરથી કૃષ્ણવેણા તથાપગા તુઙ્ગભદ્રા સુપ્રયોગા તથાન્યા પાપનાશિની
ગોદાવરી, ભીમરથી, કૃષ્ણવેણા, તુંગભદ્રા, સુપ્રયોગા અને પાપનાશિની સહિત અન્ય નદીઓનું પણ સ્મરણ થાય છે.
સહ્યપાદવિનિષ્ક્રાન્તા ઇત્ય્ એતાઃ સરિતાં વરાઃ કૃતમાલા તામ્રપર્ણી પુષ્યજા પ્રત્યલાવતી
સહ્યાદ્રિ પર્વતોના પાદમાંથી નીકળતી કૃતમાળા, તામ્રપર્ણી, પુષ્યજા અને પ્રતિયલાવતી જેવી નદીઓ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
મલયાદ્રિસમુદ્ભૂતાઃ પુણ્યાઃ શીતજલાસ્ ત્વ્ ઇમાઃ પિતૃસોમર્ષિકુલ્યા ચ વઞ્જુલા ત્રિદિવા ચ યા
મલય પર્વતોમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી પવિત્ર અને ઠંડા જળવાળી નદીઓ છે: પિતૃસોમર્ષિકુલ્યા, વંજુલા અને ત્રિદિવા.
લાઙ્ગુલિની વંશકરા મહેન્દ્રપ્રભવાઃ સ્મૃતાઃ સુવિકાલા કુમારી ચ મનૂગા મન્દગામિની
લાંગુલીની, વંશકરા, મહેન્દ્ર પર્વતમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી, સુવિકલાં, કુમારી, મનૂગા અને મંદગામિનીનું પણ સ્મરણ થાય છે.
ક્ષયાપલાસિની ચૈવ શુક્તિમત્પ્રભવાઃ સ્મૃતાઃ સર્વાઃ પુણ્યાઃ સરસ્વત્યઃ સર્વા ગઙ્ગાઃ સમુદ્રગાઃ
ક્ષયાપલાસિની અને શુક્તિમત પર્વતમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી બધી નદીઓ પવિત્ર સરસ્વતી છે, બધી ગંગાઓ સમુદ્રમાં જવા વહી જાય છે.
વિશ્વસ્ય માતરઃ સર્વાઃ સર્વાઃ પાપહરાઃ સ્મૃતાઃ અન્યાઃ સહસ્રશઃ પ્રોક્તાઃ ક્ષુદ્રનદ્યો દ્વિજોત્તમાઃ
આ બધી નદીઓ જગતની માતા છે, બધી પાપને નાશ કરતી ગણાય છે; અને અનેક હજારોથી વધુ નાની નદીઓ પણ કહેવાય છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
પ્રાવૃટ્કાલવહાઃ સન્તિ સદાકાલવહાશ્ ચ યાઃ મત્સ્યા મુકુટકુલ્યાશ્ ચ કુન્તલાઃ કાશિકોશલાઃ
કેટલીક નદીઓ વરસાદના સમયમાં વહે છે અને કેટલીક આખું વર્ષ વહે છે; માછ્યા, મુકુટકુલ્યા, કુંતલા અને કાશિકોશલા પણ છે.
અન્ધ્રકાશ્ ચ કલિઙ્ગાશ્ ચ શમકાશ્ ચ વૃકૈઃ સહ મધ્યદેશા જનપદાઃ પ્રાયશો ઽમી પ્રકીર્તિતાઃ
આંધ્ર, કલિંગ, શમક અને વૃક સાથે મધ્યદેશના લોકો પણ અહીં મોટાભાગે ઉલ્લેખાયા છે.
સહ્યસ્ય ચોત્તરે યસ્ તુ યત્ર ગોદાવરી નદી પૃથિવ્યામ્ અપિ કૃત્સ્નાયાં સ પ્રદેશો મનોરમઃ
સહ્યાદ્રિના ઉત્તર ભાગમાં, જ્યાં ગોદાવરી નદી વહે છે, એ પ્રદેશ સમગ્ર પૃથ્વી પર મનોહર ગણાય છે.
ગોવર્ધનપુરં રમ્યં ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ વાહીકરાટધાનાશ્ ચ સુતીરાઃ કાલતોયદાઃ
ગોવર્ધનપુર સુંદર છે, જે મહાત્મા ભાર્ગવનું છે; વાહીકરાટધાન, સુતીરા અને કાલતોયદા પણ છે.
અપરાન્તાશ્ ચ શૂદ્રાશ્ ચ વાહ્લિકાશ્ ચ સકેરલાઃ ગાન્ધારા યવનાશ્ ચૈવ સિન્ધુસૌવીરમદ્રકાઃ
અપરાંત, શૂદ્ર, વાહ્લિક, કેરળ, ગાંધાર, યવન, સિંધુ, સૌવીર અને મદ્રક પણ ઉલ્લેખાયા છે.
શતદ્રુહાઃ કલિઙ્ગાશ્ ચ પારદા હારભૂષિકાઃ માઠરાશ્ ચૈવ કનકાઃ કૈકેયા દમ્ભમાલિકાઃ
શતદ્રુ, કલિંગ, પારદ, હારભૂષિક, માઠર, કનક, કૈકેય અને દંભમાલિકા પણ યાદ કરવામાં આવ્યા છે.
ક્ષત્રિયોપમદેશાશ્ ચ વૈશ્યશૂદ્રકુલાનિ ચ કામ્બોજાશ્ ચૈવ વિપ્રેન્દ્રા બર્બરાશ્ ચ સલૌકિકાઃ
ક્ષત્રિય સમાન પ્રદેશો, વૈશ્ય અને શૂદ્ર કુટુંબો, કામ્બોજો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, અને બરબરો તથા સામાન્ય લોકો.
વીરાશ્ ચૈવ તુષારાશ્ ચ પહ્લવાધાયતા નરાઃ આત્રેયાશ્ ચ ભરદ્વાજાઃ પુષ્કલાશ્ ચ દશેરકાઃ
વીર, તુષાર, પ્હલવોના વંશજ, આત્રેય, ભરદ્વાજ, પુષ્કલ અને દશેરક.
લમ્પકાઃ શુનશોકાશ્ ચ કુલિકા જાઙ્ગલૈઃ સહ ઔષધ્યશ્ ચલચન્દ્રા ચ કિરાતાનાં ચ જાતયઃ
લંપક, શુનશોક, કુલિકો સાથે જાંગલ, ઔષધ્ય, ચલચંદ્ર અને કિરાત જાતિઓ.
તોમરા હંસમાર્ગાશ્ ચ કાશ્મીરાઃ કરુણાસ્ તથા શૂલિકાઃ કુહકાશ્ ચૈવ માગધાશ્ ચ તથૈવ ચ
તોમર, હંસમાર્ગ, કાશ્મીરી, કરુણ, શૂલિક, કુહક અને માગધ.