તે કૃચ્છ્રે યાન્ત્ય્ અશૌચાશ્ ચ કુહકાજીવિનશ્ ચ યે અસિપત્ત્રવનં યાતિ વનચ્છેદી વૃથૈવ યઃ
અશુદ્ધ, છેતરપિંડીથી જીવન ગુજરાન કરનાર અને જે વ્યર્થ જંગલ કાપે છે, એ બધા મુશ્કેલીથી અસિપત્રવનમાં જાય છે.
ઔરભ્રિકા મૃગવ્યાધા વહ્નિજ્વાલે પતન્તિ વૈ યાન્તિ તત્રૈવ તે વિપ્રા યશ્ ચાપાકેષુ વહ્નિદઃ
ભેંસો રાખનાર, શિકારી અને આગ લગાવનાર અગ્નિમાં પડે છે; અને જે બ્રાહ્મણ બીજાના ઘરમાં આગ લગાવે છે, એ પણ ત્યાં જાય છે.
વ્રતોપલોપકો યશ્ ચ સ્વાશ્રમાદ્ વિચ્યુતશ્ ચ યઃ સંદંશયાતનામધ્યે પતતસ્ તાવ્ ઉભાવ્ અપિ
જે વ્રતમાં વિઘ્ન લાવે છે અને જે પોતાનાં આશ્રમમાંથી પડી જાય છે, એ બંને દાંતથી કટકટાવાની યાતનામાં પડે છે.
દિવા સ્વપ્નેષુ સ્યન્દન્તે યે નરા બ્રહ્મચારિણઃ પુત્રૈર્ અધ્યાપિતા યે તુ તે પતન્તિ શ્વભોજને
જે બ્રહ્મચારી દિવસે સ્વપ્નમાં વીરસ્રાવ કરે છે અને જે પિતાને પુત્ર પાઠ ભણાવે છે, એ બધા શ્વાનભોજનમાં પડે છે.
એતે ચાન્યે ચ નરકાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ યેષુ દુષ્કૃતકર્માણઃ પચ્યન્તે યાતનાગતાઃ
આ ઉપરાંત，还有 અનેક શતાબ્દી અને હજારો નરકો છે, જેમાં દુષ્કર્મ કરનાર લોકો યાતનામાં પકવાય છે.
તથૈવ પાપાન્ય્ એતાનિ તથાન્યાનિ સહસ્રશઃ ભુજ્યન્તે જાતિપુરુષૈર્ નરકાન્તરગોચરૈઃ
આ રીતે, જાતિ અને પુરુષ પ્રમાણે, આ અને હજારો બીજા પાપો નરકમાં રહેતા લોકો ભોગવે છે.
વર્ણાશ્રમવિરુદ્ધં ચ કર્મ કુર્વન્તિ યે નરાઃ કર્મણા મનસા વાચા નિરયેષુ પતન્તિ તે
જે લોકો જાતિ અને આશ્રમના ધર્મ વિરુદ્ધ કર્મ કરે છે—કર્મથી, મનથી કે વાણીથી—એ બધા નરકમાં પડે છે.
અધઃશિરોભિર્ દૃશ્યન્તે નારકૈર્ દિવિ દેવતાઃ દેવાશ્ ચાધોમુખાન્ સર્વાન્ અધઃ પશ્યન્તિ નારકાન્
નરકવાસીઓ દેવતાઓને ઉપરથી તલકટા જોઈ શકે છે અને દેવતાઓ પણ બધા નરકવાસીઓને નીચે જોઈ શકે છે.
સ્થાવરાઃ કૃમયો ઽજ્વાશ્ ચ પક્ષિણઃ પશવો નરાઃ ધાર્મિકાસ્ ત્રિદશાસ્ તદ્વન્ મોક્ષિણશ્ ચ યથાક્રમમ્
સ્થાવર, જંતુ, બકરા, પક્ષીઓ, પશુઓ, મનુષ્યો, ધર્મી, દેવતાઓ અને મુક્ત—all પોતપોતાના ક્રમમાં રહે છે.
સહસ્રભાગઃ પ્રથમાદ્ દ્વિતીયો ઽનુક્રમાત્ તથા સર્વે હ્ય્ એતે મહાભાગા યાવન્ મુક્તિસમાશ્રયાઃ
પ્રથમમાંથી બીજાને હજારમું ભાગ મળે છે; આ બધા મહાન આત્માઓ મુક્તિ સુધી રહે છે.
યાવન્તો જન્તવઃ સ્વર્ગે તાવન્તો નરકૌકસઃ પાપકૃદ્ યાતિ નરકં પ્રાયશ્ચિત્તપરાઙ્મુખઃ
જેટલા જીવ સ્વર્ગમાં છે, એટલાં જ નરકમાં પણ છે; પાપી વ્યક્તિ પ્રાયશ્ચિત્તથી મુખ ફેરવે તો નરકમાં જાય છે.
પાપાનામ્ અનુરૂપાણિ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ યદ્ યથા તથા તથૈવ સંસ્મૃત્ય પ્રોક્તાનિ પરમર્ષિભિઃ
પાપ પ્રમાણે પ્રાયશ્ચિત્ત પણ છે, એમ મહાન ઋષિઓએ યાદ કરીને કહ્યું છે.
પાપે ગુરૂણિ ગુરુણિ સ્વલ્પાન્ય્ અલ્પે ચ તદ્વિદઃ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ વિપ્રેન્દ્રા જગુઃ સ્વાયંભુવાદયઃ
મોટા પાપ માટે મોટું પ્રાયશ્ચિત્ત, નાના માટે નાનું—એવું જ્ઞાનીજનોએ કહ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
પ્રાયશ્ચિત્તાન્ય્ અશેષાણિ તપઃકર્માત્મકાનિ વૈ યાનિ તેષામ્ અશેષાણાં કૃષ્ણાનુસ્મરણં પરમ્
બધાં પ્રાયશ્ચિત્તો તપસ્વી કર્મ છે; પણ એ બધામાં શ્રીકૃષ્ણનું સ્મરણ સર્વોચ્ચ છે.
કૃતે પાપે ઽનુતાપો વૈ યસ્ય પુંસઃ પ્રજાયતે પ્રાયશ્ચિત્તં તુ તસ્યૈકં હરિસંસ્મરણં પરમ્
જે મનુષ્ય પાપ કર્યા પછી સાચો પસ્તાવો કરે છે, તેના માટે શ્રેષ્ઠ પ્રાયશ્ચિત્ત તો માત્ર હરિનું સ્મરણ જ છે.
પ્રાતર્ નિશિ તથા સંધ્યામધ્યાહ્નાદિષુ સંસ્મરન્ નારાયણમ્ અવાપ્નોતિ સદ્યઃ પાપક્ષયાન્ નરઃ
જે મનુષ્ય સવારે, રાત્રે, સંધ્યાકાળે, મધ્યાહ્ને અને અન્ય સમયે નારાયણનું સ્મરણ કરે છે, તે તરત જ પોતાના પાપોનો નાશ પામે છે.
વિષ્ણુસંસ્મરણાત્ ક્ષીણસમસ્તક્લેશસંચયઃ મુક્તિં પ્રયાતિ ભો વિપ્રા વિષ્ણોસ્ તસ્યાનુકીર્તનાત્
વિષ્ણુનું સ્મરણ કરતાં, જ્યારે બધા દુઃખો ઓગળી જાય છે, ત્યારે મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે, હે વિદ્વાનો, અને વિષ્ણુની વારંવાર સ્તુતિ કરવાથી પણ મુક્તિ મળે છે.
વાસુદેવે મનો યસ્ય જપહોમાર્ચનાદિષુ તસ્યાન્તરાયો વિપ્રેન્દ્રા દેવેન્દ્રત્વાદિકં ફલમ્
જેનું મન જપ, હવન, પૂજા અને આવા કાર્યોમાં વાસુદેવમાં સ્થિર રહે છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, તેને કોઈ અવરોધ આવતો નથી અને તે ઇન્દ્રપદ વગેરે ફળ પામે છે.
ક્વ નાકપૃષ્ઠગમનં પુનરાવૃત્તિલક્ષણમ્ ક્વ જપો વાસુદેવેતિ મુક્તિબીજમ્ અનુત્તમમ્
સ્વર્ગમાં જવું, જ્યાંથી પાછા આવવું પડે છે, અને 'વાસુદેવ' નામનું શ્રેષ્ઠ મુક્તિનું બીજ — આ બંનેમાં શું તુલના છે?
તસ્માદ્ અહર્નિશં વિષ્ણું સંસ્મરન્ પુરુષો દ્વિજઃ ન યાતિ નરકં શુદ્ધઃ સંક્ષીણાખિલપાતકઃ
આથી, જે દ્વિજ દિવસ-રાત વિષ્ણુનું સ્મરણ કરે છે, તે શુદ્ધ બનીને, સર્વ પાપો ઓછા કરીને, ક્યારેય નરકમાં નથી જતો.
મનઃપ્રીતિકરઃ સ્વર્ગો નરકસ્ તદ્વિપર્યયઃ નરકસ્વર્ગસંજ્ઞે વૈ પાપપુણ્યે દ્વિજોત્તમાઃ
સ્વર્ગ મનને આનંદ આપે છે અને નરક એનું વિપરીત છે; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, 'નરક' અને 'સ્વર્ગ' એ પાપ અને પુણ્યના નામ છે.
વસ્ત્વ્ એકમ્ એવ દુઃખાય સુખાયેર્ષ્યોદયાય ચ કોપાય ચ યતસ્ તસ્માદ્ વસ્તુ દુઃખાત્મકં કુતઃ
એક જ વસ્તુથી ક્યારેક દુઃખ, ક્યારેક સુખ, ઈર્ષ્યા અને રોષ થાય છે; તો પછી એ વસ્તુ માત્ર દુઃખરૂપ કેવી રીતે ગણાય?
તદ્ એવ પ્રીતયે ભૂત્વા પુનર્ દુઃખાય જાયતે તદ્ એવ કોપાલયતઃ પ્રસાદાય ચ જાયતે
એ જ વસ્તુ પહેલાં આનંદ આપે છે, પછી દુઃખ આપે છે; એ જ વસ્તુ ક્યારેક રોષનું કારણ બને છે, તો ક્યારેક પ્રસન્નતાનું કારણ પણ બને છે.
તસ્માદ્ દુઃખાત્મકં નાસ્તિ ન ચ કિંચિત્ સુખાત્મકમ્ મનસઃ પરિણામો ઽયં સુખદુઃખાદિલક્ષણઃ
આથી, કંઈ પણ સ્વભાવથી દુઃખદાયી નથી અને કંઈ પણ સ્વભાવથી સુખદાયી નથી; સુખ-દુઃખ વગેરે તો મનના ફેરફાર છે.
જ્ઞાનમ્ એવ પરં બ્રહ્માજ્ઞાનં બન્ધાય ચેષ્યતે જ્ઞાનાત્મકમ્ ઇદં વિશ્વં ન જ્ઞાનાદ્ વિદ્યતે પરમ્
જ્ઞાન જ પરમ બ્રહ્મ છે; અજ્ઞાન બંધનરૂપ છે. આ આખું જગત જ્ઞાનમય છે; જ્ઞાનથી પર કંઈ નથી.
વિદ્યાવિદ્યે હિ ભો વિપ્રા જ્ઞાનમ્ એવાવધાર્યતામ્ એવમ્ એતદ્ મયાખ્યાતં ભવતાં મણ્ડલં ભુવઃ
હે વિદ્વાનો, જ્ઞાન જ વિદ્યા અને અવિદ્યા છે — એ જાણો. આમ, મેં તમને પૃથ્વીનો વિસ્તાર સમજાવ્યો છે.
પાતાલાનિ ચ સર્વાણિ તથૈવ નરકા દ્વિજાઃ સમુદ્રાઃ પર્વતાશ્ ચૈવ દ્વીપા વર્ષાણિ નિમ્નગાઃ સંક્ષેપાત્ સર્વમ્ આખ્યાતં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમ્ ઇચ્છથ
હે દ્વિજગણ, મેં સંક્ષિપ્તમાં બધા પાતાળ, નરક, સમુદ્ર, પર્વતો, દ્વીપ, પ્રદેશ અને નદીઓનું વર્ણન કર્યું છે. હવે તમે બીજું શું સાંભળવા ઇચ્છો છો?
કથિતં ભવતા સર્વમ્ અસ્માકં સકલં તથા ભુવર્લોકાદિકાંલ્ લોકાઞ્ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે વયમ્
તમે અમને બધું જ સાચું અને સંપૂર્ણ રીતે સમજાવ્યું છે. હવે અમે ભૂવર્લોકથી શરૂ થતા લોકોએ વિષે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ.
તથૈવ ગ્રહસંસ્થાનં પ્રમાણાનિ યથા તથા સમાચક્ષ્વ મહાભાગ યથાવલ્ લોમહર્ષણ
એ જ રીતે, ગ્રહોની રચના અને માપ પણ જેમ છે તેમ, હે ભાગ્યશાળી લોહિતર્ષણ, કૃપા કરીને અમને સમજાવો.
રવિચન્દ્રમસોર્ યાવન્ મયૂખૈર્ અવભાસ્યતે સસમુદ્રસરિચ્છૈલા તાવતી પૃથિવી સ્મૃતા
સૂર્ય અને ચંદ્રની કિરણો જેટલું પ્રકાશ ફેલાવે છે, એટલું જ પૃથ્વીનું વિસ્તરણ માનવામાં આવે છે, જેમાં સમુદ્રો, નદીઓ અને પર્વતો સામેલ છે.