ધર્મહાનિર્ ન તેષ્વ્ અસ્તિ ન સંહર્ષો ન શુક્ તથા મર્યાદાવ્યુત્ક્રમશ્ ચાપિ તેષુ દેશેષુ સપ્તસુ
ત્યાં ધર્મનો હ્રાસ થતો નથી, ન તો અતિ આનંદ કે દુઃખ થાય છે; અને એ સાત દેશોમાં કોઈ પણ જાતની મર્યાદા ભંગ થતી નથી.
મગાશ્ ચ માગધાશ્ ચૈવ માનસા મન્દગાસ્ તથા મગા બ્રાહ્મણભૂયિષ્ઠા માગધાઃ ક્ષત્રિયાસ્ તુ તે
ત્યાં મગ, માગધ, માનસ અને મંદગ લોકો વસે છે; મગોમાં વધુ બ્રાહ્મણો છે અને માગધો ક્ષત્રિય છે.
વૈશ્યાસ્ તુ માનસાસ્ તેષાં શૂદ્રા જ્ઞેયાસ્ તુ મન્દગાઃ શાકદ્વીપે સ્થિતૈર્ વિષ્ણુઃ સૂર્યરૂપધરો હરિઃ
માનસ લોકો વૈશ્ય છે અને મંદગ લોકો શૂદ્ર તરીકે ઓળખાય છે; શાકદ્વીપમાં વિષ્ણુ, સૂર્યરૂપે હરિ તરીકે વિરાજે છે.
યથોક્તૈર્ ઇજ્યતે સમ્યક્ કર્મભિર્ નિયતાત્મભિઃ શાકદ્વીપસ્ તતો વિપ્રાઃ ક્ષીરોદેન સમન્તતઃ
ત્યાં, જેમ વર્ણવ્યું છે તેમ, નિયમિત મનવાળા લોકો યોગ્ય વિધિથી ભગવાનનું પૂજન કરે છે; શાકદ્વીપથી આગળ, હે બ્રાહ્મણો, ચારે બાજુ દૂધનું દરિયું છે.
શાકદ્વીપપ્રમાણેન વલયેનેવ વેષ્ટિતઃ ક્ષીરાબ્ધિઃ સર્વતો વિપ્રાઃ પુષ્કરાખ્યેન વેષ્ટિતઃ
શાકદ્વીપ જેટલી જ પહોળાઈ ધરાવતું એક વલય, બ્રાહ્મણો, દૂધના મહાસાગરને સર્વત્રથી ઘેરી લે છે, અને તેને પુષ્કર નામનું બીજું વલય ઘેરી રાખે છે.
દ્વીપેન શાકદ્વીપાત્ તુ દ્વિગુણેન સમન્તતઃ પુષ્કરે સવનસ્યાપિ મહાવીતો ઽભવત્ સુતઃ
પુષ્કરદ્વીપ, જે શાકદ્વીપથી બમણો વિશાળ છે, એ સર્વત્રથી સવનપુત્રનું મહાન પ્રદેશ બન્યું.
ધાતકિશ્ ચ તયોસ્ તદ્વદ્ દ્વે વર્ષે નામસંજ્ઞિતે મહાવીતં તથૈવાન્યદ્ ધાતકીખણ્ડસંજ્ઞિતમ્
ધાતકીના નામે પણ એમ જ બે પ્રદેશો હતા; એમાંથી એકને ધાતકીખંડ કહેવાય છે.
એકશ્ ચાત્ર મહાભાગાઃ પ્રખ્યાતો વર્ષપર્વતઃ માનસોત્તરસંજ્ઞો વૈ મધ્યતો વલયાકૃતિઃ
અહીં એક પ્રસિદ્ધ પર્વત છે, સૌભાગ્યશાળીઓ, જેનું નામ માનસોત્તર છે; તે વલયાકાર છે અને બચ્ચે સ્થિત છે.
યોજનાનાં સહસ્રાણિ ઊર્ધ્વં પઞ્ચાશદ્ ઉચ્છ્રિતઃ તાવદ્ એવ ચ વિસ્તીર્ણઃ સર્વતઃ પરિમણ્ડલઃ
આ પર્વત પચાસ હજાર યોજન ઊંચો છે અને એટલો જ પહોળો છે; સર્વત્રથી ગોળાકાર છે.
પુષ્કરદ્વીપવલયં મધ્યેન વિભજન્ન્ ઇવ સ્થિતો ઽસૌ તેન વિચ્છિન્નં જાતં વર્ષદ્વયં હિ તત્
આ પર્વત પુષ્કરદ્વીપના વલયને મધ્યમાં будто વહેંચી નાખે છે, તેથી એ બે પ્રદેશો અલગ પડી ગયા છે.
વલયાકારમ્ એકૈકં તયોર્ મધ્યે મહાગિરિઃ દશવર્ષસહસ્રાણિ તત્ર જીવન્તિ માનવાઃ
આ બે પ્રદેશ વચ્ચે એક જ મોટો વલયાકાર પર્વત છે, અને ત્યાં મનુષ્યો દસ હજાર વર્ષ સુધી જીવે છે.
નિરામયા વિશોકાશ્ ચ રાગદ્વેષવિવર્જિતાઃ અધમોત્તમૌ ન તેષ્વ્ આસ્તાંન વધ્યવધકૌ દ્વિજાઃ
ત્યાંના લોકો રોગ અને દુઃખથી મુક્ત છે, તેમને રાગ-દ્વેષ નથી; ત્યાં કોઈ નીચો કે ઉત્તમ નથી, અને કોઈ મારનાર કે મારવામાં આવનાર નથી, બ્રાહ્મણો.
નેર્ષ્યાસૂયા ભયં રોષો દોષો લોભાદિકં ન ચ મહાવીતં બહિર્ વર્ષં ધાતકીખણ્ડમ્ અન્તતઃ
ત્યાં ઈર્ષ્યા, ડાહ્ય, ભય, ક્રોધ, દોષ કે લોભ નથી; મહાવીત પ્રદેશ બહાર છે અને ધાતકીખંડ અંદર છે.
માનસોત્તરશૈલસ્ય દેવદૈત્યાદિસેવિતમ્ સત્યાનૃતે ન તત્રાસ્તાં દ્વીપે પુષ્કરસંજ્ઞિતે
માનસોત્તર પર્વત પર દેવો, દૈત્યો અને અન્ય લોકો સેવા કરે છે; પુષ્કરદ્વીપમાં સત્ય કે અસત્ય નથી.
ન તત્ર નદ્યઃ શૈલા વા દ્વીપે વર્ષદ્વયાન્વિતે તુલ્યવેષાસ્ તુ મનુજા દેવૈસ્ તત્રૈકરૂપિણઃ
એ દ્વીપમાં, જેમાં બે પ્રદેશ છે, ન તો નદીઓ છે, ન પર્વતો છે; ત્યાંના મનુષ્યો સૌ સમાન દેખાવ ધરાવે છે, દેવો જેવાં એકરૂપ છે.
વર્ણાશ્રમાચારહીનં ધર્માહરણવર્જિતમ્ ત્રયીવાર્ત્તાદણ્ડનીતિશુશ્રૂષારહિતં ચ તત્
ત્યાં વર્ણ, આશ્રમ કે આચાર નથી; ધર્મકર્મ, ત્રણેય વેદ, ખેતી, દંડ કે સેવા પણ નથી.
વર્ષદ્વયં તતો વિપ્રા ભૌમસ્વર્ગો ઽયમ્ ઉત્તમઃ સર્વસ્ય સુખદઃ કાલો જરારોગવિવર્જિતઃ
બ્રાહ્મણો, એ બે પ્રદેશો પૃથ્વી પરના શ્રેષ્ઠ સ્વર્ગ છે, જ્યાં બધાને સુખ મળે છે; ત્યાં સમય વૃદ્ધાવસ્થા અને રોગથી રહિત છે.
પુષ્કરે ધાતકીખણ્ડે મહાવીતે ચ વૈ દ્વિજાઃ ન્યગ્રોધઃ પુષ્કરદ્વીપે બ્રહ્મણઃ સ્થાનમ્ ઉત્તમમ્
પુષ્કર, ધાતકીખંડ અને મહાવીત પ્રદેશમાં, બ્રાહ્મણો, પુષ્કરદ્વીપમાં વડનું વૃક્ષ છે, જે બ્રહ્માનું શ્રેષ્ઠ નિવાસસ્થાન છે.
તસ્મિન્ નિવસતિ બ્રહ્મા પૂજ્યમાનઃ સુરાસુરૈઃ સ્વાદૂદકેનોદધિના પુષ્કરઃ પરિવેષ્ટિતઃ
ત્યાં બ્રહ્મા વસે છે, દેવો અને દૈત્યોએ પૂજવામાં આવે છે; પુષ્કર મીઠા પાણીના મહાસાગરથી ઘેરાયેલું છે.
સમેન પુષ્કરસ્યૈવ વિસ્તારાન્ મણ્ડલાત્ તથા એવં દ્વીપાઃ સમુદ્રૈસ્ તુ સપ્ત સપ્તભિર્ આવૃતાઃ
પુષ્કરનું વિસ્તાર અને ગોળાઈ સરખી છે; એ રીતે સાતેય દ્વીપો સાત મહાસાગરો વડે ઘેરાયેલા છે.
દ્વીપશ્ ચૈવ સમુદ્રશ્ ચ સમાનૌ દ્વિગુણૌ પરૌ પયાંસિ સર્વદા સર્વસમુદ્રેષુ સમાનિ વૈ
દરેક દ્વીપ અને મહાસાગર સરખા છે, અને પછીનો એના કરતાં બમણો છે; બધા મહાસાગરોમાં પાણી હંમેશા સરખું જ રહે છે.
ન્યૂનાતિરિક્તતા તેષાં કદાચિન્ નૈવ જાયતે સ્થાલીસ્થમ્ અગ્નિસંયોગાદ્ ઉદ્રેકિ સલિલં યથા
ક્યારેય તેમાં ઓછું કે વધારે થતું નથી, જેમ કે વાસણમાં અગ્નિથી પાણી ઉકળે તો પણ બહાર નથી નીકળતું.
તથેન્દુવૃદ્ધૌ સલિલમ્ અમ્ભોધૌ મુનિસત્તમાઃ અન્યૂનાનતિરિક્તાશ્ ચ વર્ધન્ત્ય્ આપો હ્રસન્તિ ચ
ચંદ્રના વધ-ઘટ સમયે, હે મહાન ઋષિઓ, દરિયાની અંદરનું પાણી વધે છે અને ઘટે છે, પણ ક્યારેય વધારે કે ઓછી થતું નથી.
ઉદયાસ્તમને ત્વ્ ઇન્દોઃ પક્ષયોઃ શુક્લકૃષ્ણયોઃ દશોત્તરાણિ પઞ્ચૈવ અઙ્ગુલાનાં શતાનિ ચ
ચંદ્રના ઉગવા અને અસ્ત થવા સમયે, તેમજ શુક્લ અને કૃષ્ણ પક્ષમાં, પાણીનો માપ એકસો પંદર અંગુલ જેટલો હોય છે.
અપાં વૃદ્ધિક્ષયૌ દૃષ્ટૌ સામુદ્રીણાં દ્વિજોત્તમાઃ ભોજનં પુષ્કરદ્વીપે તત્ર સ્વયમ્ ઉપસ્થિતમ્
દરિયાના પાણીનું વધવું અને ઘટવું સ્પષ્ટ દેખાય છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણો; પુષ્કરદ્વીપમાં ત્યાં ભોજન આપોઆપ હાજર થાય છે.
ભુઞ્જન્તિ ષડ્રસં વિપ્રાઃ પ્રજાઃ સર્વાઃ સદૈવ હિ સ્વાદૂદકસ્ય પરિતો દૃશ્યતે લોકસંસ્થિતિઃ
ત્યાંના લોકો હંમેશા છ રસવાળું ભોજન કરે છે, હે બ્રાહ્મણો, અને મીઠા પાણીની આજુબાજુ સમગ્ર જગતની સ્થિતિ જોવા મળે છે.
દ્વિગુણા કાઞ્ચની ભૂમિઃ સર્વજન્તુવિવર્જિતા લોકાલોકસ્ તતઃ શૈલો યોજનાયુતવિસ્તૃતઃ
તે પછી બે ગણી પહોળી સુવર્ણભૂમિ છે, જ્યાં કોઈ જીવ નથી; ત્યારબાદ લોકાલોક પર્વત આવે છે, જે દસ હજાર યોજન જેટલો વિસ્તૃત છે.
ઉચ્છ્રયેણાપિ તાવન્તિ સહસ્રાણ્ય્ આવલોહિ સઃ તતસ્ તમઃ સમાવૃત્ય તં શૈલં સર્વતઃ સ્થિતમ્
તે પર્વતની ઊંચાઈ પણ એટલાં જ હજાર છે, અને પછી એ પર્વતને ચારેય બાજુથી અંધકાર ઘેરી લે છે.
તમશ્ ચાણ્ડકટાહેન સમન્તાત્ પરિવેષ્ટિતમ્ પઞ્ચાશત્કોટિવિસ્તારા સેયમ્ ઉર્વી દ્વિજોત્તમાઃ
આ અંધકાર સર્વત્ર બ્રહ્માંડના છોલથી ઘેરાયેલો છે; આ ધરતી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણો, પચાસ કરોડ જેટલી પહોળી છે.
સહૈવાણ્ડકટાહેન સદ્વીપા સમહીધરા સેયં ધાત્રી વિધાત્રી ચ સર્વભૂતગુણાધિકા આધારભૂતા જગતાં સર્વેષાં સા દ્વિજોત્તમાઃ
બ્રહ્માંડના છોલ સાથે, દ્વીપો અને પર્વતો સહિત, આ ધરતી જ સર્વ જીવોના ગુણોથી યુક્ત, સર્વ જગતની આધાર અને સર્જનહાર છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણો.