સપ્તૈવ તનયાસ્ તેષાં દદૌ વર્ષાણિ સપ્ત સઃ જલદશ્ ચ કુમારશ્ ચ સુકુમારો મનીરકઃ
એમણે સાત પુત્રો હતા, જેમને એમણે સાત પ્રદેશો આપ્યા: જલદ, કુમાર, સુકુમાર, મણિરક,
કુસમોદશ્ ચ મોદાકિઃ સપ્તમશ્ ચ મહાદ્રુમઃ તત્સંજ્ઞાન્ય્ એવ તત્રાપિ સપ્ત વર્ષાણ્ય્ અનુક્રમાત્
કુસમોદ, મોદકી અને સાતમો મહાદ્રુમ – આ એમના નામ છે; ત્યાં પણ એમના નામે સાત પ્રદેશો છે.
તત્રાપિ પર્વતાઃ સપ્ત વર્ષવિચ્છેદકારકાઃ પૂર્વસ્ તત્રોદયગિરિર્ જલધારસ્ તથાપરઃ
ત્યાં પણ સાત પર્વતો છે, જે પ્રદેશોને વહેંચે છે: સૌપ્રથમ ઉદયગિરિ, પછી જલધાર,
તથા રૈવતકઃ શ્યામસ્ તથૈવામ્ભોગિરિર્ દ્વિજાઃ આસ્તિકેયસ્ તથા રમ્યઃ કેસરી પર્વતોત્તમઃ
પછી રૈવતક, શ્યામ અને એમભોગિરિ, હે દ્વિજગણો; ત્યારબાદ આસ્તિકેય, રમ્ય અને શ્રેષ્ઠ પર્વત કેસરિ છે.
શાકશ્ ચાત્ર મહાવૃક્ષઃ સિદ્ધગન્ધર્વસેવિતઃ યત્પત્ત્રવાતસંસ્પર્શાદ્ આહ્લાદો જાયતે પરઃ
ત્યાં શાક નામનો મહાન વૃક્ષ છે, જ્યાં સિદ્ધો અને ગંધર્વો સેવા કરે છે; એની પાંદડીઓમાંથી વહેતા પવનના સ્પર્શથી અત્યંત આનંદ થાય છે.
તત્ર પુણ્યા જનપદાશ્ ચાતુર્વર્ણ્યસમન્વિતાઃ નિવસન્તિ મહાત્માનો નિરાતઙ્કા નિરામયાઃ
ત્યાં ચારે વર્ણના પવિત્ર લોકો વસે છે – મહાન આત્માઓ, જે નિર્ભય અને નિરોગી છે.
નદ્યશ્ ચાત્ર મહાપુણ્યાઃ સર્વપાપભયાપહાઃ સુકુમારી કુમારી ચ નલિની રેણુકા ચ યા
ત્યાં મહાપવિત્ર નદીઓ છે, જે સર્વ પાપ અને ભય દૂર કરે છે: સુકુમારી, કુમારી, નલિની અને રેણુકા.
ઇક્ષુશ્ ચ ધેનુકા ચૈવ ગભસ્તી સપ્તમી તથા અન્યાસ્ ત્વ્ અયુતશસ્ તત્ર ક્ષુદ્રનદ્યો દ્વિજોત્તમાઃ
ઇક્ષુ, ધેનુકા, ગભસ્તિ અને સપ્તમી પણ છે; અને, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણો, ત્યાં દસ હજારોથી વધુ નાનાં નદીઓ પણ છે.
મહીધરાસ્ તથા સન્તિ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ તાઃ પિબન્તિ મુદા યુક્તા જલદાદિષુ યે સ્થિતાઃ
ત્યાં સૈંકડો અને હજારો મહાપર્વતો છે; જલધિ અને બીજા દ્વીપોમાં રહેતા લોકો આનંદથી એ પર્વતોનું પાણી પીવે છે.
વર્ષેષુ યે જનપદાશ્ ચતુર્થાર્થસમન્વિતાઃ નદ્યશ્ ચાત્ર મહાપુણ્યાઃ સ્વર્ગાદ્ અભ્યેત્ય મેદિનીમ્
એ પ્રદેશોમાં વસતા લોકો ચોથા ભાગના ધર્મથી યુક્ત છે; ત્યાં પણ મહાપવિત્ર નદીઓ છે, જે સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર આવે છે.
ધર્મહાનિર્ ન તેષ્વ્ અસ્તિ ન સંહર્ષો ન શુક્ તથા મર્યાદાવ્યુત્ક્રમશ્ ચાપિ તેષુ દેશેષુ સપ્તસુ
ત્યાં ધર્મનો હ્રાસ થતો નથી, ન તો અતિ આનંદ કે દુઃખ થાય છે; અને એ સાત દેશોમાં કોઈ પણ જાતની મર્યાદા ભંગ થતી નથી.
મગાશ્ ચ માગધાશ્ ચૈવ માનસા મન્દગાસ્ તથા મગા બ્રાહ્મણભૂયિષ્ઠા માગધાઃ ક્ષત્રિયાસ્ તુ તે
ત્યાં મગ, માગધ, માનસ અને મંદગ લોકો વસે છે; મગોમાં વધુ બ્રાહ્મણો છે અને માગધો ક્ષત્રિય છે.
વૈશ્યાસ્ તુ માનસાસ્ તેષાં શૂદ્રા જ્ઞેયાસ્ તુ મન્દગાઃ શાકદ્વીપે સ્થિતૈર્ વિષ્ણુઃ સૂર્યરૂપધરો હરિઃ
માનસ લોકો વૈશ્ય છે અને મંદગ લોકો શૂદ્ર તરીકે ઓળખાય છે; શાકદ્વીપમાં વિષ્ણુ, સૂર્યરૂપે હરિ તરીકે વિરાજે છે.
યથોક્તૈર્ ઇજ્યતે સમ્યક્ કર્મભિર્ નિયતાત્મભિઃ શાકદ્વીપસ્ તતો વિપ્રાઃ ક્ષીરોદેન સમન્તતઃ
ત્યાં, જેમ વર્ણવ્યું છે તેમ, નિયમિત મનવાળા લોકો યોગ્ય વિધિથી ભગવાનનું પૂજન કરે છે; શાકદ્વીપથી આગળ, હે બ્રાહ્મણો, ચારે બાજુ દૂધનું દરિયું છે.
શાકદ્વીપપ્રમાણેન વલયેનેવ વેષ્ટિતઃ ક્ષીરાબ્ધિઃ સર્વતો વિપ્રાઃ પુષ્કરાખ્યેન વેષ્ટિતઃ
શાકદ્વીપ જેટલી જ પહોળાઈ ધરાવતું એક વલય, બ્રાહ્મણો, દૂધના મહાસાગરને સર્વત્રથી ઘેરી લે છે, અને તેને પુષ્કર નામનું બીજું વલય ઘેરી રાખે છે.
દ્વીપેન શાકદ્વીપાત્ તુ દ્વિગુણેન સમન્તતઃ પુષ્કરે સવનસ્યાપિ મહાવીતો ઽભવત્ સુતઃ
પુષ્કરદ્વીપ, જે શાકદ્વીપથી બમણો વિશાળ છે, એ સર્વત્રથી સવનપુત્રનું મહાન પ્રદેશ બન્યું.
ધાતકિશ્ ચ તયોસ્ તદ્વદ્ દ્વે વર્ષે નામસંજ્ઞિતે મહાવીતં તથૈવાન્યદ્ ધાતકીખણ્ડસંજ્ઞિતમ્
ધાતકીના નામે પણ એમ જ બે પ્રદેશો હતા; એમાંથી એકને ધાતકીખંડ કહેવાય છે.
એકશ્ ચાત્ર મહાભાગાઃ પ્રખ્યાતો વર્ષપર્વતઃ માનસોત્તરસંજ્ઞો વૈ મધ્યતો વલયાકૃતિઃ
અહીં એક પ્રસિદ્ધ પર્વત છે, સૌભાગ્યશાળીઓ, જેનું નામ માનસોત્તર છે; તે વલયાકાર છે અને બચ્ચે સ્થિત છે.
યોજનાનાં સહસ્રાણિ ઊર્ધ્વં પઞ્ચાશદ્ ઉચ્છ્રિતઃ તાવદ્ એવ ચ વિસ્તીર્ણઃ સર્વતઃ પરિમણ્ડલઃ
આ પર્વત પચાસ હજાર યોજન ઊંચો છે અને એટલો જ પહોળો છે; સર્વત્રથી ગોળાકાર છે.
પુષ્કરદ્વીપવલયં મધ્યેન વિભજન્ન્ ઇવ સ્થિતો ઽસૌ તેન વિચ્છિન્નં જાતં વર્ષદ્વયં હિ તત્
આ પર્વત પુષ્કરદ્વીપના વલયને મધ્યમાં будто વહેંચી નાખે છે, તેથી એ બે પ્રદેશો અલગ પડી ગયા છે.
વલયાકારમ્ એકૈકં તયોર્ મધ્યે મહાગિરિઃ દશવર્ષસહસ્રાણિ તત્ર જીવન્તિ માનવાઃ
આ બે પ્રદેશ વચ્ચે એક જ મોટો વલયાકાર પર્વત છે, અને ત્યાં મનુષ્યો દસ હજાર વર્ષ સુધી જીવે છે.
નિરામયા વિશોકાશ્ ચ રાગદ્વેષવિવર્જિતાઃ અધમોત્તમૌ ન તેષ્વ્ આસ્તાંન વધ્યવધકૌ દ્વિજાઃ
ત્યાંના લોકો રોગ અને દુઃખથી મુક્ત છે, તેમને રાગ-દ્વેષ નથી; ત્યાં કોઈ નીચો કે ઉત્તમ નથી, અને કોઈ મારનાર કે મારવામાં આવનાર નથી, બ્રાહ્મણો.
નેર્ષ્યાસૂયા ભયં રોષો દોષો લોભાદિકં ન ચ મહાવીતં બહિર્ વર્ષં ધાતકીખણ્ડમ્ અન્તતઃ
ત્યાં ઈર્ષ્યા, ડાહ્ય, ભય, ક્રોધ, દોષ કે લોભ નથી; મહાવીત પ્રદેશ બહાર છે અને ધાતકીખંડ અંદર છે.
માનસોત્તરશૈલસ્ય દેવદૈત્યાદિસેવિતમ્ સત્યાનૃતે ન તત્રાસ્તાં દ્વીપે પુષ્કરસંજ્ઞિતે
માનસોત્તર પર્વત પર દેવો, દૈત્યો અને અન્ય લોકો સેવા કરે છે; પુષ્કરદ્વીપમાં સત્ય કે અસત્ય નથી.
ન તત્ર નદ્યઃ શૈલા વા દ્વીપે વર્ષદ્વયાન્વિતે તુલ્યવેષાસ્ તુ મનુજા દેવૈસ્ તત્રૈકરૂપિણઃ
એ દ્વીપમાં, જેમાં બે પ્રદેશ છે, ન તો નદીઓ છે, ન પર્વતો છે; ત્યાંના મનુષ્યો સૌ સમાન દેખાવ ધરાવે છે, દેવો જેવાં એકરૂપ છે.
વર્ણાશ્રમાચારહીનં ધર્માહરણવર્જિતમ્ ત્રયીવાર્ત્તાદણ્ડનીતિશુશ્રૂષારહિતં ચ તત્
ત્યાં વર્ણ, આશ્રમ કે આચાર નથી; ધર્મકર્મ, ત્રણેય વેદ, ખેતી, દંડ કે સેવા પણ નથી.
વર્ષદ્વયં તતો વિપ્રા ભૌમસ્વર્ગો ઽયમ્ ઉત્તમઃ સર્વસ્ય સુખદઃ કાલો જરારોગવિવર્જિતઃ
બ્રાહ્મણો, એ બે પ્રદેશો પૃથ્વી પરના શ્રેષ્ઠ સ્વર્ગ છે, જ્યાં બધાને સુખ મળે છે; ત્યાં સમય વૃદ્ધાવસ્થા અને રોગથી રહિત છે.
પુષ્કરે ધાતકીખણ્ડે મહાવીતે ચ વૈ દ્વિજાઃ ન્યગ્રોધઃ પુષ્કરદ્વીપે બ્રહ્મણઃ સ્થાનમ્ ઉત્તમમ્
પુષ્કર, ધાતકીખંડ અને મહાવીત પ્રદેશમાં, બ્રાહ્મણો, પુષ્કરદ્વીપમાં વડનું વૃક્ષ છે, જે બ્રહ્માનું શ્રેષ્ઠ નિવાસસ્થાન છે.
તસ્મિન્ નિવસતિ બ્રહ્મા પૂજ્યમાનઃ સુરાસુરૈઃ સ્વાદૂદકેનોદધિના પુષ્કરઃ પરિવેષ્ટિતઃ
ત્યાં બ્રહ્મા વસે છે, દેવો અને દૈત્યોએ પૂજવામાં આવે છે; પુષ્કર મીઠા પાણીના મહાસાગરથી ઘેરાયેલું છે.
સમેન પુષ્કરસ્યૈવ વિસ્તારાન્ મણ્ડલાત્ તથા એવં દ્વીપાઃ સમુદ્રૈસ્ તુ સપ્ત સપ્તભિર્ આવૃતાઃ
પુષ્કરનું વિસ્તાર અને ગોળાઈ સરખી છે; એ રીતે સાતેય દ્વીપો સાત મહાસાગરો વડે ઘેરાયેલા છે.