તેષાં નદ્યશ્ ચ સપ્તૈવ વર્ષાણાં તુ સમુદ્રગાઃ નામતસ્ તાઃ પ્રવક્ષ્યામિ શ્રુતાઃ પાપં હરન્તિ યાઃ
આ પ્રદેશોમાં સાત નદીઓ છે, જે દરિયા તરફ વહે છે; હવે હું એના નામ કહું છું, જેને સાંભળવાથી પાપ દૂર થાય છે.
અનુતપ્તા શિખા ચૈવ વિપ્રાશા ત્રિદિવા ક્રમુઃ અમૃતા સુકૃતા ચૈવ સપ્તૈતાસ્ તત્ર નિમ્નગાઃ
અનુતપ્તા, શિખા, વિપ્રાશા, ત્રિદિવા, ક્રમુ, અમૃતા અને સુકૃતા—આ સાત નદીઓ ત્યાં વહે છે.
એતે શૈલાસ્ તથા નદ્યઃ પ્રધાનાઃ કથિતા દ્વિજાઃ ક્ષુદ્રનદ્યસ્ તથા શૈલાસ્ તત્ર સન્તિ સહસ્રશઃ
હે દ્વિજો, આ મુખ્ય પર્વતો અને નદીઓ છે; ત્યાં હજારો નાના પર્વતો અને નદીઓ પણ છે.
તાઃ પિબન્તિ સદા હૃષ્ટા નદીર્ જનપદાસ્ તુ તે અવસર્પિણી નદી તેષાં ન ચૈવોત્સર્પિણી દ્વિજાઃ
આ પ્રદેશોના લોકો હંમેશાં આનંદથી એ નદીઓનું જળ પીવે છે; અને ત્યાંની નદીઓમાં ફક્ત નીચે વહેતી નદીઓ હોય છે, ઉપર ચડતી નથી.
ન તેષ્વ્ અસ્તિ યુગાવસ્થા તેષુ સ્થાનેષુ સપ્તસુ ત્રેતાયુગસમઃ કાલઃ સર્વદૈવ દ્વિજોત્તમાઃ
આ સાત પ્રદેશોમાં યુગોનું ફેરફાર નથી; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, ત્યાં હંમેશાં ત્રેતાયુગ જેવો સમય રહે છે.
પ્લક્ષદ્વીપાદિકે વિપ્રાઃ શાકદ્વીપાન્તિકેષુ વૈ પઞ્ચવર્ષસહસ્રાણિ જના જીવન્ત્ય્ અનામયાઃ
હે વિદ્વાનો, પ્લક્ષદ્વીપ અને શાકદ્વીપની બહારના પ્રદેશોમાં લોકો પાંચ હજાર વર્ષ સુધી નિરોગી રહીને જીવે છે.
ધર્મશ્ ચતુર્વિધસ્ તેષુ વર્ણાશ્રમવિભાગજઃ વર્ણાશ્ ચ તત્ર ચત્વારસ્ તાન્ બુધાઃ પ્રવદામિ વઃ
ત્યાં ધર્મ ચાર પ્રકારનો છે, જે વર્ણ અને આશ્રમના વિભાજનથી થાય છે; અને ત્યાં ચાર વર્ણ છે, એ હવે હું તમને કહું છું, હે વિદ્વાનો.
આર્યકાઃ કુરવશ્ ચૈવ વિવિશ્વા ભાવિનશ્ ચ યે વિપ્રક્ષત્રિયવૈશ્યાસ્ તે શૂદ્રાશ્ ચ મુનિસત્તમાઃ
એ વર્ણોને આર્યક, કુરુ, વિવિશ્વ અને ભાવિન કહે છે; હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, એ બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર છે.
જમ્બૂવૃક્ષપ્રમાણસ્ તુ તન્મધ્યે સુમહાતરુઃ પ્લક્ષસ્ તન્નામસંજ્ઞો ઽયં પ્લક્ષદ્વીપો દ્વિજોત્તમાઃ
એ પ્રદેશના મધ્યમાં જાંબૂ વૃક્ષ જેટલો મોટો પ્લક્ષ વૃક્ષ છે; એના નામ પરથી એ દ્વીપનું નામ પ્લક્ષદ્વીપ પડ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.
ઇજ્યતે તત્ર ભગવાંસ્ તૈર્ વર્ણૈર્ આર્યકાદિભિઃ સોમરૂપી જગત્સ્રષ્ટા સર્વઃ સર્વેશ્વરો હરિઃ
ત્યાં આર્યકાદિ વર્ણો દ્વારા ભગવાનની પૂજા થાય છે; સર્વના સર્જનહાર અને સર્વના સ્વામી હરિ ત્યાં સોમરૂપે પ્રગટે છે.
પ્લક્ષદ્વીપપ્રમાણેન પ્લક્ષદ્વીપઃ સમાવૃતઃ તથૈવેક્ષુરસોદેન પરિવેષાનુકારિણા
પલક્ષદ્વીપ જેટલી જ પહોળાઈમાં પલક્ષદ્વીપને આખા તરફથી શેરડીના રસનું સમુદ્ર ઘેરીને વહે છે.
ઇત્ય્ એતદ્ વો મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્લક્ષદ્વીપ ઉદાહૃતઃ સંક્ષેપેણ મયા ભૂયઃ શાલ્મલં તં નિબોધત
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, પલક્ષદ્વીપનું વર્ણન મેં સંક્ષિપ્તમાં કર્યું છે; હવે તમે શાલમલી દ્વીપ વિશે સાંભળો.
શાલ્મલસ્યેશ્વરો વીરો વપુષ્માંસ્ તત્સુતા દ્વિજાઃ તેષાં તુ નામ સંજ્ઞાનિ સપ્તવર્ષાણિ તાનિ વૈ
શાલમલી દ્વીપના સ્વામી વીરસ્વરૂપ છે અને તેજસ્વી છે; તેમના સાત પુત્રો છે, હે દ્વિજગણ, અને તેમના નામ આ પ્રમાણે છે.
શ્વેતો ઽથ હરિતશ્ ચૈવ જીમૂતો રોહિતસ્ તથા વૈદ્યુતો માનસશ્ ચૈવ સુપ્રભશ્ ચ દ્વિજોત્તમાઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, શ્વેત, હરિત, જીમૂત, રોહિત, વૈદ્યુત, માનસ અને સુપ્રભ – એ તેમના નામો છે.
શાલ્મનશ્ ચ સમુદ્રો ઽસૌ દ્વીપેનેક્ષુરસોદકઃ વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણેનાથ સર્વતઃ સંવૃતઃ સ્થિતઃ
શાલમલી દ્વીપને શેરડીના રસથી ભરેલું સમુદ્ર બધે બાજુથી, દ્વીપની પહોળાઈ કરતાં બમણી પહોળાઈમાં ઘેરીને છે.
તત્રાપિ પર્વતાઃ સપ્ત વિજ્ઞેયા રત્નયોનયઃ વર્ષાભિવ્યઞ્જકાસ્ તે તુ તથા સપ્તૈવ નિમ્નગાઃ
ત્યાં પણ સાત પર્વતો છે, જે રત્નોના સ્ત્રોત તરીકે જાણીતા છે, અને સાત નદીઓ છે, જે દરેક પ્રદેશને દર્શાવે છે.
કુમુદશ્ ચોન્નતશ્ ચૈવ તૃતીયસ્ તુ બલાહકઃ દ્રોણો યત્ર મહૌષધ્યઃ સ ચતુર્થો મહીધરઃ
કુમુદ અને ઉન્નત – આ બે પર્વતો છે; ત્રીજો પર્વત બલાહક છે; ચોથો મહીધર દ્રોણ છે, જ્યાં મહાન ઔષધિઓ ઉગે છે.
કઙ્કસ્ તુ પઞ્ચમઃ ષષ્ઠો મહિષઃ સપ્તમસ્ તથા કકુદ્માન્ પર્વતવરઃ સરિન્નામાન્ય્ અતો દ્વિજાઃ
પાંચમો પર્વત કંક છે, છઠ્ઠો મહિષ છે અને સાતમો શ્રેષ્ઠ પર્વત કકુદ્માન છે; હવે, હે દ્વિજગણ, નદીઓના નામ સાંભળો.
શ્રોણી તોયા વિતૃષ્ણા ચ ચન્દ્રા શુક્રા વિમોચની નિવૃત્તિઃ સપ્તમી તાસાં સ્મૃતાસ્ તાઃ પાપશાન્તિદાઃ
શ્રોણી, તોયા, વિતૃષ્ણા, ચંદ્રા, શુક્રા, વિમોચની અને નિવૃત્તિ – આ સાત નદીઓ છે, જે પાપ દૂર કરતી માનવામાં આવે છે.
શ્વેતં ચ લોહિતં ચૈવ જીમૂતં હરિતં તથા વૈદ્યુતં માનસં ચૈવ સુપ્રભં નામ સપ્તમમ્
શ્વેત, લોહિત, જીમૂત, હરિત, વૈદ્યુત, માનસ અને સાતમો સુપ્રભ – આ સાત પ્રદેશો છે.
સપ્તૈતાનિ તુ વર્ષાણિ ચાતુર્વર્ણ્યયુતાનિ ચ વર્ણાશ્ ચ શાલ્મલે યે ચ વસન્ત્ય્ એષુ દ્વિજોત્તમાઃ
આ સાત પ્રદેશોમાં ચાર વર્ણના લોકો વસે છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, અને શાલમલી દ્વીપમાં રહેતા લોકો આ વર્ણોમાં આવે છે.
કપિલાશ્ ચારુણાઃ પીતાઃ કૃષ્ણાશ્ ચૈવ પૃથક્ પૃથક્ બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ ચૈવ યજન્તિ તમ્
કપિલ, આરુણ, પીળા અને કૃષ્ણ – દરેક અલગ અલગ – બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર છે, જે તેની પૂજા કરે છે.
ભગવન્તં સમસ્તસ્ય વિષ્ણુમ્ આત્માનમ્ અવ્યયમ્ વાયુભૂતં મખશ્રેષ્ઠૈર્ યજ્વાનો યજ્ઞસંસ્થિતમ્
તેઓ સર્વના આત્મા, અવિનાશી, પવનરૂપ અને શ્રેષ્ઠ યજ્ઞોમાં સ્થાપિત એવા ભગવાન વિષ્ણુની ઉપાસના કરે છે.
દેવાનામ્ અત્ર સાંનિધ્યમ્ અતીવ સુમનોહરે શાલ્મલિશ્ ચ મહાવૃક્ષો નામનિર્વૃત્તિકારકઃ
અહીં દેવતાઓની હાજરી અત્યંત સુખદાયી છે; અને મહાન શાલમલી વૃક્ષ નામની સિદ્ધિ આપે છે.
એષ દ્વીપઃ સમુદ્રેણ સુરોદેન સમાવૃતઃ વિસ્તારાચ્ છાલ્મલેશ્ ચૈવ સમેન તુ સમન્તતઃ
આ દ્વીપને સુરોદ નામના સમુદ્રે ચારેય બાજુથી ઘેરી રાખ્યો છે, જે શાલમલી જેટલી જ પહોળાઈમાં છે.
સુરોદકઃ પરિવૃતઃ કુશદ્વીપેન સર્વતઃ શાલ્મલસ્ય તુ વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણેન સમન્તતઃ
સુરોદ સમુદ્રને બધે બાજુથી કુશદ્વીપ ઘેરીને છે, જે શાલમલી દ્વીપથી બમણી પહોળાઈ ધરાવે છે.
જ્યોતિષ્મતઃ કુશદ્વીપે શૃણુધ્વં તસ્ય પુત્રકાન્ ઉદ્ભિદો વેણુમાંશ્ ચૈવ સ્વૈરથો રન્ધનો ધૃતિઃ
કુશદ્વીપમાં જ્યોતિષ્માનના પુત્રો વિશે સાંભળો: ઉદ્ભિદ, વેણુમાન, સ્વૈરથ, રંધન અને ધૃતિ.
પ્રભાકરો ઽથ કપિલસ્ તન્નામ્ના વર્ષપદ્ધતિઃ તસ્યાં વસન્તિ મનુજૈઃ સહ દૈતેયદાનવાઃ
પ્રભાકર અને કપિલ પણ તેમાં છે; આ પ્રદેશોના નામ છે, અને તેમાં મનુષ્યો દૈત્ય અને દાનવો સાથે રહે છે.
તથૈવ દેવગન્ધર્વા યક્ષકિંપુરુષાદયઃ વર્ણાસ્ તત્રાપિ ચત્વારો નિજાનુષ્ઠાનતત્પરાઃ
એ જ રીતે, દેવો, ગંધર્વો, યક્ષો, કિમ્પુરુષો અને બીજા પણ ત્યાં ચાર વર્ણો છે, દરેક પોતપોતાના કર્મમાં તત્પર રહે છે.
દમિનઃ શુષ્મિણઃ સ્નેહા માન્દહાશ્ ચ દ્વિજોત્તમાઃ બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ ચાનુક્રમોદિતાઃ
શાંતિપ્રિય, ઉર્જાવાન, પ્રેમાળ અને ધીમી બુદ્ધિવાળા, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર એમ ક્રમશઃ વર્ણાવ્યા છે.