જમ્બૂદ્વીપં સમાવૃત્ય લક્ષયોજનવિસ્તરઃ ભો દ્વિજા વલયાકારઃ સ્થિતઃ ક્ષીરોદધિર્ બહિઃ
હે દ્વિજગણ, જંબૂદ્વીપને ઘેરીને, એક લાખ યોજન જેટલા વિસ્તારવાળું, દૂધનું મહાસાગર વલયરૂપે બહાર સ્થિત છે.
ક્ષારોદેન યથા દ્વીપો જમ્બૂસંજ્ઞો ઽભિવેષ્ટિતઃ સંવેષ્ટ્ય ક્ષારમ્ ઉદધિં પ્લક્ષદ્વીપસ્ તથા સ્થિતઃ
જેમ જંબૂ નામનું દ્વીપ ક્ષારસાગરથી ઘેરાયેલું છે, તેમ ક્ષારસાગરને ઘેરીને પ્લક્ષદ્વીપ પણ સ્થિત છે.
જમ્બૂદ્વીપસ્ય વિસ્તારઃ શતસાહસ્રસંમિતઃ સ એવ દ્વિગુણો વિપ્રાઃ પ્લક્ષદ્વીપે ઽપ્ય્ ઉદાહૃતઃ
જાંબૂદ્વીપનું વિસ્તરણ એક લાખ યોજન જેટલું છે; અને, વિદ્વાનો, પ્લક્ષદ્વીપમાં એનું કદ એના કરતાં બમણું કહેવાયું છે.
સપ્ત મેધાતિથેઃ પુત્રાઃ પ્લક્ષદ્વીપેશ્વરસ્ય વૈ શ્રેષ્ઠઃ શાન્તભયો નામ શિશિરસ્ તદનન્તરમ્
પ્લક્ષદ્વીપના રાજા મેધાતિથિના સાત પુત્રો હતા; એમાં શ્રેષ્ઠ પુત્રનું નામ શાંતભય હતું, અને પછી શિશિર હતો.
સુખોદયસ્ તથાનન્દઃ શિવઃ ક્ષેમક એવ ચ ધ્રુવશ્ ચ સપ્તમસ્ તેષાં પ્લક્ષદ્વીપેશ્વરા હિ તે
સુખોદય, આનંદ, શિવ, ક્ષેમક અને ધ્રુવ—આ બધા પણ હતા; આ સાતેય પ્લક્ષદ્વીપના રાજા હતા.
પૂર્વં શાન્તભયં વર્ષં શિશિરં સુખદં તથા આનન્દં ચ શિવં ચૈવ ક્ષેમકં ધ્રુવમ્ એવ ચ
પૂર્વમાં શાંતભય નામનું પ્રદેશ છે, પછી શિશિર, સુખદ, આનંદ, શિવ, ક્ષેમક અને ધ્રુવ એમ ક્રમશઃ પ્રદેશો છે.
મર્યાદાકારકાસ્ તેષાં તથાન્યે વર્ષપર્વતાઃ સપ્તૈવ તેષાં નામાનિ શૃણુધ્વં મુનિસત્તમાઃ
આ પ્રદેશોની સીમાઓ પહાડો દ્વારા નિર્ધારિત છે; અને બીજા પણ સાત પ્રદેશપર્વતો છે. હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, હવે એના નામો સાંભળો.
ગોમેદશ્ ચૈવ ચન્દ્રશ્ ચ નારદો દન્દુભિસ્ તથા સોમકઃ સુમનાઃ શૈલો વૈભ્રાજશ્ ચૈવ સપ્તમઃ
ગોમેદ, ચંદ્ર, નારદ, દંડુભિ, સોમક, સુમના અને સાતમો વૈભ્રાજ—આ સાતે પર્વતો છે.
વર્ષાચલેષુ રમ્યેષુ વર્ષેષ્વ્ એતેષુ ચાનઘાઃ વસન્તિ દેવગન્ધર્વસહિતાઃ સહિતં પ્રજાઃ
આ સુંદર પર્વતો અને પ્રદેશોમાં દેવો અને ગંધર્વો સાથે પવિત્ર લોકો અને તેમની પ્રજાઓ સુખથી વસે છે.
તેષુ પુણ્યા જનપદા વીરા ન મ્રિયતે જનઃ નાધયો વ્યાધયો વાપિ સર્વકાલસુખં હિ તત્
આ પવિત્ર પ્રદેશોમાં લોકો પરાક્રમી છે અને મૃત્યુ પામતા નથી; ત્યાં દુઃખ કે રોગ નથી અને સર્વે સમયે સુખ જ છે.
તેષાં નદ્યશ્ ચ સપ્તૈવ વર્ષાણાં તુ સમુદ્રગાઃ નામતસ્ તાઃ પ્રવક્ષ્યામિ શ્રુતાઃ પાપં હરન્તિ યાઃ
આ પ્રદેશોમાં સાત નદીઓ છે, જે દરિયા તરફ વહે છે; હવે હું એના નામ કહું છું, જેને સાંભળવાથી પાપ દૂર થાય છે.
અનુતપ્તા શિખા ચૈવ વિપ્રાશા ત્રિદિવા ક્રમુઃ અમૃતા સુકૃતા ચૈવ સપ્તૈતાસ્ તત્ર નિમ્નગાઃ
અનુતપ્તા, શિખા, વિપ્રાશા, ત્રિદિવા, ક્રમુ, અમૃતા અને સુકૃતા—આ સાત નદીઓ ત્યાં વહે છે.
એતે શૈલાસ્ તથા નદ્યઃ પ્રધાનાઃ કથિતા દ્વિજાઃ ક્ષુદ્રનદ્યસ્ તથા શૈલાસ્ તત્ર સન્તિ સહસ્રશઃ
હે દ્વિજો, આ મુખ્ય પર્વતો અને નદીઓ છે; ત્યાં હજારો નાના પર્વતો અને નદીઓ પણ છે.
તાઃ પિબન્તિ સદા હૃષ્ટા નદીર્ જનપદાસ્ તુ તે અવસર્પિણી નદી તેષાં ન ચૈવોત્સર્પિણી દ્વિજાઃ
આ પ્રદેશોના લોકો હંમેશાં આનંદથી એ નદીઓનું જળ પીવે છે; અને ત્યાંની નદીઓમાં ફક્ત નીચે વહેતી નદીઓ હોય છે, ઉપર ચડતી નથી.
ન તેષ્વ્ અસ્તિ યુગાવસ્થા તેષુ સ્થાનેષુ સપ્તસુ ત્રેતાયુગસમઃ કાલઃ સર્વદૈવ દ્વિજોત્તમાઃ
આ સાત પ્રદેશોમાં યુગોનું ફેરફાર નથી; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, ત્યાં હંમેશાં ત્રેતાયુગ જેવો સમય રહે છે.
પ્લક્ષદ્વીપાદિકે વિપ્રાઃ શાકદ્વીપાન્તિકેષુ વૈ પઞ્ચવર્ષસહસ્રાણિ જના જીવન્ત્ય્ અનામયાઃ
હે વિદ્વાનો, પ્લક્ષદ્વીપ અને શાકદ્વીપની બહારના પ્રદેશોમાં લોકો પાંચ હજાર વર્ષ સુધી નિરોગી રહીને જીવે છે.
ધર્મશ્ ચતુર્વિધસ્ તેષુ વર્ણાશ્રમવિભાગજઃ વર્ણાશ્ ચ તત્ર ચત્વારસ્ તાન્ બુધાઃ પ્રવદામિ વઃ
ત્યાં ધર્મ ચાર પ્રકારનો છે, જે વર્ણ અને આશ્રમના વિભાજનથી થાય છે; અને ત્યાં ચાર વર્ણ છે, એ હવે હું તમને કહું છું, હે વિદ્વાનો.
આર્યકાઃ કુરવશ્ ચૈવ વિવિશ્વા ભાવિનશ્ ચ યે વિપ્રક્ષત્રિયવૈશ્યાસ્ તે શૂદ્રાશ્ ચ મુનિસત્તમાઃ
એ વર્ણોને આર્યક, કુરુ, વિવિશ્વ અને ભાવિન કહે છે; હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, એ બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર છે.
જમ્બૂવૃક્ષપ્રમાણસ્ તુ તન્મધ્યે સુમહાતરુઃ પ્લક્ષસ્ તન્નામસંજ્ઞો ઽયં પ્લક્ષદ્વીપો દ્વિજોત્તમાઃ
એ પ્રદેશના મધ્યમાં જાંબૂ વૃક્ષ જેટલો મોટો પ્લક્ષ વૃક્ષ છે; એના નામ પરથી એ દ્વીપનું નામ પ્લક્ષદ્વીપ પડ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.
ઇજ્યતે તત્ર ભગવાંસ્ તૈર્ વર્ણૈર્ આર્યકાદિભિઃ સોમરૂપી જગત્સ્રષ્ટા સર્વઃ સર્વેશ્વરો હરિઃ
ત્યાં આર્યકાદિ વર્ણો દ્વારા ભગવાનની પૂજા થાય છે; સર્વના સર્જનહાર અને સર્વના સ્વામી હરિ ત્યાં સોમરૂપે પ્રગટે છે.
પ્લક્ષદ્વીપપ્રમાણેન પ્લક્ષદ્વીપઃ સમાવૃતઃ તથૈવેક્ષુરસોદેન પરિવેષાનુકારિણા
પલક્ષદ્વીપ જેટલી જ પહોળાઈમાં પલક્ષદ્વીપને આખા તરફથી શેરડીના રસનું સમુદ્ર ઘેરીને વહે છે.
ઇત્ય્ એતદ્ વો મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્લક્ષદ્વીપ ઉદાહૃતઃ સંક્ષેપેણ મયા ભૂયઃ શાલ્મલં તં નિબોધત
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, પલક્ષદ્વીપનું વર્ણન મેં સંક્ષિપ્તમાં કર્યું છે; હવે તમે શાલમલી દ્વીપ વિશે સાંભળો.
શાલ્મલસ્યેશ્વરો વીરો વપુષ્માંસ્ તત્સુતા દ્વિજાઃ તેષાં તુ નામ સંજ્ઞાનિ સપ્તવર્ષાણિ તાનિ વૈ
શાલમલી દ્વીપના સ્વામી વીરસ્વરૂપ છે અને તેજસ્વી છે; તેમના સાત પુત્રો છે, હે દ્વિજગણ, અને તેમના નામ આ પ્રમાણે છે.
શ્વેતો ઽથ હરિતશ્ ચૈવ જીમૂતો રોહિતસ્ તથા વૈદ્યુતો માનસશ્ ચૈવ સુપ્રભશ્ ચ દ્વિજોત્તમાઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, શ્વેત, હરિત, જીમૂત, રોહિત, વૈદ્યુત, માનસ અને સુપ્રભ – એ તેમના નામો છે.
શાલ્મનશ્ ચ સમુદ્રો ઽસૌ દ્વીપેનેક્ષુરસોદકઃ વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણેનાથ સર્વતઃ સંવૃતઃ સ્થિતઃ
શાલમલી દ્વીપને શેરડીના રસથી ભરેલું સમુદ્ર બધે બાજુથી, દ્વીપની પહોળાઈ કરતાં બમણી પહોળાઈમાં ઘેરીને છે.
તત્રાપિ પર્વતાઃ સપ્ત વિજ્ઞેયા રત્નયોનયઃ વર્ષાભિવ્યઞ્જકાસ્ તે તુ તથા સપ્તૈવ નિમ્નગાઃ
ત્યાં પણ સાત પર્વતો છે, જે રત્નોના સ્ત્રોત તરીકે જાણીતા છે, અને સાત નદીઓ છે, જે દરેક પ્રદેશને દર્શાવે છે.
કુમુદશ્ ચોન્નતશ્ ચૈવ તૃતીયસ્ તુ બલાહકઃ દ્રોણો યત્ર મહૌષધ્યઃ સ ચતુર્થો મહીધરઃ
કુમુદ અને ઉન્નત – આ બે પર્વતો છે; ત્રીજો પર્વત બલાહક છે; ચોથો મહીધર દ્રોણ છે, જ્યાં મહાન ઔષધિઓ ઉગે છે.
કઙ્કસ્ તુ પઞ્ચમઃ ષષ્ઠો મહિષઃ સપ્તમસ્ તથા કકુદ્માન્ પર્વતવરઃ સરિન્નામાન્ય્ અતો દ્વિજાઃ
પાંચમો પર્વત કંક છે, છઠ્ઠો મહિષ છે અને સાતમો શ્રેષ્ઠ પર્વત કકુદ્માન છે; હવે, હે દ્વિજગણ, નદીઓના નામ સાંભળો.
શ્રોણી તોયા વિતૃષ્ણા ચ ચન્દ્રા શુક્રા વિમોચની નિવૃત્તિઃ સપ્તમી તાસાં સ્મૃતાસ્ તાઃ પાપશાન્તિદાઃ
શ્રોણી, તોયા, વિતૃષ્ણા, ચંદ્રા, શુક્રા, વિમોચની અને નિવૃત્તિ – આ સાત નદીઓ છે, જે પાપ દૂર કરતી માનવામાં આવે છે.
શ્વેતં ચ લોહિતં ચૈવ જીમૂતં હરિતં તથા વૈદ્યુતં માનસં ચૈવ સુપ્રભં નામ સપ્તમમ્
શ્વેત, લોહિત, જીમૂત, હરિત, વૈદ્યુત, માનસ અને સાતમો સુપ્રભ – આ સાત પ્રદેશો છે.