ઇત્ય્ એતે હિ મયા પ્રોક્તા મર્યાદાપર્વતા દ્વિજાઃ જઠરાવસ્થિતા મેરોર્ યેષાં દ્વૌ દ્વૌ ચતુર્દિશમ્
હે દ્વિજગણો, મેં મેરુ પર્વતની આસપાસ આવેલા મર્યાદા પર્વતોનું વર્ણન કર્યું છે, જે ચારેય દિશામાં બે-બે છે.
મેરોશ્ ચતુર્દિશં યે તુ પ્રોક્તાઃ કેસરપર્વતાઃ શીતાન્તાદ્યા દ્વિજાસ્ તેષામ્ અતીવ હિ મનોહરાઃ
મેરુ પર્વતની ચારેય દિશામાં જે કેસરા પર્વતોનું નામ લીધું છે, જેમ કે શીતાદિ, હે દ્વિજગણો, એ બધા ખૂબ જ મનોહર છે.
શૈલાનામ્ અન્તરદ્રોણ્યઃ સિદ્ધચારણસેવિતાઃ સુરમ્યાણિ તથા તાસુ કાનનાનિ પુરાણિ ચ
આ પર્વતોની અંદરની ખીણોમાં સિદ્ધો અને ચારણો રહે છે, અને એ ખીણો બહુ સુખદાયક છે. તેમાં પ્રાચીન વન પણ છે.
લક્ષ્મીવિષ્ણ્વગ્નિસૂર્યેન્દ્રદેવાનાં મુનિસત્તમાઃ તાસ્વ્ આયતનવર્યાણિ જુષ્ટાનિ નરકિંનરૈઃ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, એ સ્થળોએ લક્ષ્મી, વિષ્ણુ, અગ્નિ, સૂર્ય, ઇન્દ્ર અને દેવતાઓના શ્રેષ્ઠ મંદિરો છે, જે મનુષ્યો અને કિન્નરો દ્વારા શોભાયમાન છે.
ગન્ધર્વયક્ષરક્ષાંસિ તથા દૈતેયદાનવાઃ ક્રીડન્તિ તાસુ રમ્યાસુ શૈલદ્રોણીષ્વ્ અહર્નિશમ્
ગંધર્વો, યક્ષો, રાક્ષસો, તેમજ દૈત્ય અને દાનવો એ સુખદાયક પર્વત ખીણોમાં દિવસ-રાત રમે છે.
ભૌમા હ્ય્ એતે સ્મૃતાઃ સ્વર્ગા ધર્મિણામ્ આલયા દ્વિજાઃ નૈતેષુ પાપકર્તારો યાન્તિ જન્મશતૈર્ અપિ
હા, આ સ્થળો પૃથ્વી પરના સ્વર્ગ સમાન છે, ધર્મી લોકોના નિવાસસ્થાન છે, હે દ્વિજગણો. પાપી લોકો તો સો જન્મે પણ અહીં પહોંચી શકતા નથી.
ભદ્રાશ્વે ભગવાન્ વિષ્ણુર્ આસ્તે હયશિરા દ્વિજાઃ વારાહઃ કેતુમાલે તુ ભારતે કૂર્મરૂપધૃક્
ભદ્રાશ્વ દેશમાં ભગવાન વિષ્ણુ હયશિરા રૂપે વિરાજે છે, દ્વિજોને કહું છું. કેતુમાલમાં તેઓ વરાહ સ્વરૂપે અને ભારતખંડમાં કૂર્મ રૂપ ધારણ કરીને વસે છે.
મત્સ્યરૂપશ્ ચ ગોવિન્દઃ કુરુષ્વ્ આસ્તે સનાતનઃ વિશ્વરૂપેણ સર્વત્ર સર્વઃ સર્વેશ્વરો હરિઃ
કુરુ પ્રદેશમાં ગોવિંદ સદા માટે માછલીના રૂપે વસે છે. હરિ સર્વત્ર પોતાના વિશ્વરૂપે હાજર છે; તેઓ સર્વના સ્વામી છે.
સર્વસ્યાધારભૂતો ઽસૌ દ્વિજા આસ્તે ઽખિલાત્મકઃ યાનિ કિંપુરુષાદ્યાનિ વર્ષાણ્ય્ અષ્ટૌ દ્વિજોત્તમાઃ
દ્વિજોને કહું છું, એ સર્વનો આધાર છે અને બધામાં વ્યાપી રહ્યો છે. કિમ્પુરુષથી શરૂ કરીને જે આઠ પ્રદેશો છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો—
ન તેષુ શોકો નાયાસો નોદ્વેગઃ ક્ષુદ્ભયાદિકમ્ સુસ્થાઃ પ્રજા નિરાતઙ્કાઃ સર્વદુઃખવિવર્જિતાઃ
એ પ્રદેશોમાં દુઃખ, થાક, ચિંતા કે ભૂખનો ભય નથી. ત્યાંના લોકો સુખી, નિરાંકુશ અને બધાં દુઃખોથી મુક્ત છે.
દશદ્વાદશવર્ષાણાં સહસ્રાણિ સ્થિરાયુષઃ નૈતેષુ ભૌમાન્ય્ અન્યાનિ ક્ષુત્પિપાસાદિ નો દ્વિજાઃ
ત્યાંના લોકોનું આયુષ્ય દસ કે બાર હજાર વર્ષ જેટલું સ્થિર છે. એ પ્રદેશોમાં, હે દ્વિજો, ભૂખ કે તરસ જેવી કોઈ પૃથ્વીજન્ય પીડા નથી.
કૃતત્રેતાદિકા નૈવ તેષુ સ્થાનેષુ કલ્પના સર્વેષ્વ્ એતેષુ વર્ષેષુ સપ્ત સપ્ત કુલાચલાઃ નદ્યશ્ ચ શતશસ્ તેભ્યઃ પ્રસૂતા યા દ્વિજોત્તમાઃ
ત્યાં કૃત, ત્રેતાદિક યુગોની કલ્પના જ નથી. દરેક પ્રદેશમાં સાત સાત મહાન પર્વતો છે અને એમાંથી સૈંકડો નદીઓ વહે છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.
ઉત્તરેણ સમુદ્રસ્ય હિમાદ્રેશ્ ચૈવ દક્ષિણે વર્ષં તદ્ ભારતં નામ ભારતી યત્ર સંતતિઃ
સમુદ્રના ઉત્તર તરફ અને હિમાલયના દક્ષિણમાં જે પ્રદેશ છે, તેને ભારત કહે છે, જ્યાં ભરત વંશની પરંપરા વસે છે.
નવયોજનસાહસ્રો વિસ્તારશ્ ચ દ્વિજોત્તમાઃ કર્મભૂમિર્ ઇયં સ્વર્ગમ્ અપવર્ગં ચ પૃચ્છતામ્
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, આ ભૂમિ નવ હજાર યોજન જેટલી વિસ્તૃત છે. અહીં કર્મભૂમિ છે, જ્યાં ઇચ્છનાર સ્વર્ગ કે મોક્ષ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
મહેન્દ્રો મલયઃ સહ્યઃ શુક્તિમાન્ ઋક્ષપર્વતઃ વિન્ધ્યશ્ ચ પારિયાત્રશ્ ચ સપ્તાત્ર કુલપર્વતાઃ
મહેન્દ્ર, મલય, સહ્યાદ્રિ, શુક્તિમાન, ઋક્ષ, વિંધ્ય અને પારિયાત્ર—આ સાત મુખ્ય પર્વતો અહીં છે.
અતઃ સંપ્રાપ્યતે સ્વર્ગો મુક્તિમ્ અસ્માત્ પ્રયાતિ વૈ તિર્યક્ત્વં નરકં ચાપિ યાન્ત્ય્ અતઃ પુરુષા દ્વિજાઃ
અહીંથી સ્વર્ગ, મોક્ષ કે અન્ય ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે; અને અહીંથી જ પ્રાણી યોનિ કે નરક પણ મળે છે, હે દ્વિજો.
ઇતઃ સ્વર્ગશ્ ચ મોક્ષશ્ ચ મધ્યં ચાન્તે ચ ગચ્છતિ ન ખલ્વ્ અન્યત્ર મર્ત્યાનાં કર્મ ભૂમૌ વિધીયતે
અહીંથી સ્વર્ગ, મોક્ષ અથવા અંતે મધ્યગતિ મળે છે; અન્ય ક્યાંય મરણાર્થીઓ માટે કર્મભૂમિ નથી.
ભારતસ્યાસ્ય વર્ષસ્ય નવ ભેદાન્ નિશામય ઇન્દ્રદ્વીપઃ કસેતુમાંસ્ તામ્રપર્ણો ગભસ્તિમાન્
હવે ભારતના નવ વિભાગો સાંભળો: ઇન્દ્રદ્વીપ, કસેતુમા, તામ્રપર્ણ, ગભસ્તિમાન,
નાગદ્વીપસ્ તથા સૌમ્યો ગન્ધર્વસ્ ત્વ્ અથ વારુણઃ અયં તુ નવમસ્ તેષાં દ્વીપઃ સાગરસંવૃતઃ
નાગદ્વીપ, સૌમ્ય, ગંધર્વ અને વારુણ; આ નવમો દ્વીપ છે, જે સાગરથી ઘેરાયેલો છે.
યોજનાનાં સહસ્રં ચ દ્વીપો ઽયં દક્ષિણોત્તરાત્ પૂર્વે કિરાતાસ્ તિષ્ઠન્તિ પશ્ચિમે યવનાઃ સ્થિતાઃ
આ દ્વીપ દક્ષિણથી ઉત્તર સુધી હજાર યોજન લંબાયો છે; પૂર્વમાં કિરાતો વસે છે અને પશ્ચિમમાં યવનો વસે છે.
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યા મધ્યે શૂદ્રાશ્ ચ ભાગશઃ ઇજ્યાયુદ્ધવણિજ્યાદ્યવૃત્તિમન્તો વ્યવસ્થિતાઃ
મધ્યમાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને ભાગ્યે શૂદ્રો વસે છે; તેઓ યજ્ઞ, યુદ્ધ, વેપાર અને અન્ય વ્યવસાય કરે છે.
શતદ્રુચન્દ્રભાગાદ્યા હિમવત્પાદનિઃસૃતાઃ વેદસ્મૃતિમુખાશ્ ચાન્યાઃ પારિયાત્રોદ્ભવા મુને
શતદ્રુ, ચંદ્રભાગા અને અન્ય નદીઓ હિમાલયના પાદેથી નીકળે છે; વેદ અને સ્મૃતિમાં જે નદીઓનું વર્ણન છે, તે પારિયાત્ર પર્વતમાંથી ઉદ્ભવે છે, હે મુનિ.
નર્મદાસુરમાદ્યાશ્ ચ નદ્યો વિન્ધ્યવિનિઃસૃતાઃ તાપીપયોષ્ણીનિર્વિન્ધ્યાકાવેરીપ્રમુખા નદીઃ
નર્મદા, સુરમા અને અન્ય નદીઓ વિંધ્ય પર્વતમાંથી નીકળે છે; તાપી, પયોષણી, નિર્વિંધ્યા અને મુખ્ય કાવેરી જેવી નદીઓ પણ છે.
ઋક્ષપાદોદ્ભવા હ્ય્ એતાઃ શ્રુતાઃ પાપં હરન્તિ યાઃ ગોદાવરીભીમરથીકૃષ્ણવેણ્યાદિકાસ્ તથા
આ નદીઓ ઋક્ષ પર્વતના પાદેથી ઉદ્ભવે છે અને પાપ હરણાર છે; ગોદાવરી, ભીમા, રથી, કૃષ્ણા, વેણી અને અન્ય નદીઓ પણ તેમ જ છે.
સહ્યપાદોદ્ભવા નદ્યઃ સ્મૃતાઃ પાપભયાપહાઃ કૃતમાલાતામ્રપર્ણીપ્રમુખા મલયોદ્ભવાઃ
સહ્યપર્વતમાંથી નીકળતી નદીઓ પાપ અને ભય દૂર કરતી માનવામાં આવે છે. તેમાં કૃતમાળા અને તામ્રપર્ણી મુખ્ય છે, જે મલય પર્વતમાંથી ઉદ્ભવી છે.
ત્રિસાંધ્યર્ષિકુલ્યાદ્યામહેન્દ્રપ્રભવાઃ સ્મૃતાઃ ઋષિકુલ્યાકુમારાદ્યાઃ શુક્તિમત્પાદસંભવાઃ
મહેન્દ્ર પર્વતમાંથી નીકળતી ઋષિકુલ્યા, કુમારા વગેરે નદીઓ પ્રસિદ્ધ છે. ઋષિકુલ્યા અને કુમારા જેવી નદીઓ શુક્તિમત પર્વતમાંથી પણ ઉદ્ભવી છે.
આસાં નદ્યુપનદ્યશ્ ચ સન્ત્ય્ અન્યાસ્ તુ સહસ્રશઃ તાસ્વ્ ઇમે કુરુપઞ્ચાલમધ્યદેશાદયો જનાઃ
આ નદીઓ અને તેમની સહાયક નદીઓમાં હજારો બીજી નદીઓ પણ છે. એ પ્રદેશોમાં કુરુ, પંચાલ અને મધ્યદેશના લોકો વસે છે.
પૂર્વદેશાદિકાશ્ ચૈવ કામરૂપનિવાસિનઃ પૌણ્ડ્રાઃ કલિઙ્ગા મગધા દાક્ષિણાત્યાશ્ ચ સર્વશઃ
એ જ રીતે પૂર્વના પ્રદેશોમાં, કામરૂપ, પૌંડ્ર, કલિંગ, મગધ અને દક્ષિણના બધા પ્રદેશોમાં પણ લોકો વસે છે.
તથા પરાન્ત્યાઃ સૌરાષ્ટ્રાઃ શૂદ્રાભીરાસ્ તથાર્બુદાઃ મારુકા માલવાશ્ ચૈવ પારિયાત્રનિવાસિનઃ
તેમજ સૌરાષ્ટ્ર, શૂદ્ર, આભીર, અર્બુદ, મારુક, માલવ અને પારિયાત્ર પર્વત વિસ્તારમાં રહેતા લોકો પણ છે.
સૌવીરાઃ સૈન્ધવાપન્નાઃ શાલ્વાઃ શાકલવાસિનઃ મદ્રારામાસ્ તથામ્બષ્ઠાઃ પારસીકાદયસ્ તથા
સૌવીર, સૈંધવ, શાલ્વ, શાકલમાં રહેતા, મદ્ર, રામ, અંબષ્ઠ અને પારસીક વગેરે લોકો પણ અહીં વસે છે.