મેરોશ્ ચતુર્દિશં તત્ર નવસાહસ્રવિસ્તૃતમ્ ઇલાવૃતં મહાભાગાશ્ ચત્વારશ્ ચાત્ર પર્વતાઃ
મેરુપર્વતના ચારે બાજુએ નવ હજાર યોજન જેટલું વિશાળ અને પ્રસિદ્ધ ઇલાવૃત પ્રદેશ ફેલાયેલો છે, અને ત્યાં ચાર મહાન પર્વતો છે.
વિષ્કમ્ભા વિતતા મેરોર્ યોજનાયુતવિસ્તૃતાઃ પૂર્વેણ મન્દરો નામ દક્ષિણે ગન્ધમાદનઃ
મેરુના આ વિશાળ પર્વતો દસ હજાર યોજન જેટલા પહોળા છે; પૂર્વ તરફ મન્દર નામનો છે અને દક્ષિણ તરફ ગંધમાદન છે.
વિપુલઃ પશ્ચિમે પાર્શ્વે સુપાર્શ્વશ્ ચોત્તરે સ્થિતઃ કદમ્બસ્ તેષુ જમ્બૂશ્ ચ પિપ્પલો વટ એવ ચ
પશ્ચિમ બાજુએ વિપુલ પર્વત છે અને ઉત્તર બાજુએ સુપાર્શ્વ છે; આ પર્વતોમાં કદંબ, જાંબુ, પિપ્પળ અને વટ વૃક્ષો ઉગે છે.
એકાદશશતાયામાઃ પાદપા ગિરિકેતવઃ જમ્બૂદ્વીપસ્ય સા જમ્બૂર્ નામહેતુર્ દ્વિજોત્તમાઃ
આ પર્વતો પર અગિયારસો યોજન ઊંચા વૃક્ષો છે, જે પર્વતોના રાજા કહેવાય છે; એમાં જાંબુ વૃક્ષ છે, જેના પરથી જાંબુદ્વીપનું નામ પડ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
મહાગજપ્રમાણાનિ જમ્બ્વાસ્ તસ્યાઃ ફલાનિ વૈ પતન્તિ ભૂભૃતઃ પૃષ્ઠે શીર્યમાણાનિ સર્વતઃ
આ જાંબુ વૃક્ષના ફળો મહાગજ જેટલા મોટા થાય છે અને જ્યારે એ પર્વતના ઢોળાવ પર પડે છે અને બધે વિખેરાઈને સડી જાય છે.
રસેન તેષાં વિખ્યાતા તત્ર જમ્બૂનદીતિ વૈ સરિત્ પ્રવર્તતે સા ચ પીયતે તન્નિવાસિભિઃ
આ ફળોના રસમાંથી ત્યાં પ્રસિદ્ધ જાંબુનદી નામની નદી ઉત્પન્ન થાય છે અને એ નદીનું પાણી ત્યાંના લોકો પીવે છે.
ન ખેદો ન ચ દૌર્ગન્ધ્યં ન જરા નેન્દ્રિયક્ષયઃ તત્પાનસ્વસ્થમનસાં જનાનાં તત્ર જાયતે
જે લોકો એ નદીનું પાણી પીવે છે, તેમને ક્યારેય થાક, દુર્ગંધ, વૃદ્ધાવસ્થા કે ઇન્દ્રિયશક્તિમાં ઘટાડો થતો નથી; એ લોકો હંમેશા તંદુરસ્ત અને પ્રસન્ન રહે છે.
તીરમૃત્ તદ્રસં પ્રાપ્ય સુખવાયુવિશોષિતા જામ્બૂનદાખ્યં ભવતિ સુવર્ણં સિદ્ધભૂષણમ્
જ્યારે એ નદીનો રસ કાંઠે પહોંચે છે અને સુમેળ પવનથી સુકાઈ જાય છે, ત્યારે એ જાંબુનદ નામનું સોનુ બને છે, જે સિદ્ધો માટે આભૂષણરૂપ છે.
ભદ્રાશ્વં પૂર્વતો મેરોઃ કેતુમાલં ચ પશ્ચિમે વર્ષે દ્વે તુ મુનિશ્રેષ્ઠાસ્ તયોર્ મધ્યે ત્વ્ ઇલાવૃતમ્
મેરુના પૂર્વમાં ભદ્રાશ્વ અને પશ્ચિમમાં કેતુમાલ નામના બે પ્રદેશો છે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, અને એ બંને વચ્ચે ઇલાવૃત પ્રદેશ આવેલો છે.
વનં ચૈત્રરથં પૂર્વે દક્ષિણે ગન્ધમાદનમ્ વૈભ્રાજં પશ્ચિમે તદ્વદ્ ઉત્તરે નન્દનં સ્મૃતમ્
પૂર્વ બાજુએ ચૈત્રરથ વન, દક્ષિણ બાજુએ ગંધમાદન, પશ્ચિમ બાજુએ વૈભ્રાજ અને ઉત્તર બાજુએ પ્રસિદ્ધ નંદન વન છે.
અરુણોદં મહાભદ્રમ્ અસિતોદં સમાનસમ્ સરાંસ્ય્ એતાનિ ચત્વારિ દેવભોગ્યાનિ સર્વદા
અરુણોદ, મહાભદ્ર, અસિતોદ અને સમાનસમ—આ ચાર સરોવર હંમેશા દેવતાઓ માટે આનંદદાયક છે.
શાન્તવાંશ્ ચક્રકુઞ્જશ્ ચ કુરરી માલ્યવાંસ્ તથા વૈકઙ્કપ્રમુખા મેરોઃ પૂર્વતઃ કેસરાચલાઃ
શાંતવાન, ચક્રકુંજ, કુરરી અને માલ્યવાન તથા તેમના વડા તરીકે વૈકંક—આ બધા મેરુના પૂર્વ બાજુના કેસરાચલ પર્વતો છે.
ત્રિકૂટઃ શિશિરશ્ ચૈવ પતંગો રુચકસ્ તથા નિષધાદયો દક્ષિણતસ્ તસ્ય કેસરપર્વતાઃ
ત્રિકૂટ, શિશિર, પટંગ, રૂચક અને નિષધ વગેરે પર્વતો મેરુના દક્ષિણ બાજુના કેસરપર્વતો છે.
શિખિવાસઃ સવૈદૂર્યઃ કપિલો ગન્ધમાદનઃ જાનુધિપ્રમુખાસ્ તદ્વત્ પશ્ચિમે કેસરાચલાઃ
શિખિવાસ, સવૈદૂર્ય, કપિલ અને ગંધમાદન, તથા તેમના વડા તરીકે જાનુધિ—આ બધા પશ્ચિમ બાજુના કેસરાચલ પર્વતો છે.
મેરોર્ અનન્તરાસ્ તે ચ જઠરાદિષ્વ્ અવસ્થિતાઃ શઙ્ખકૂટો ઽથ ઋષભો હંસો નાગસ્ તથાપરાઃ
મેરુના નજીક, જઠર વગેરે પ્રદેશોમાં, શંખકૂટ, ઋષભ, હંસ, નાગ અને અન્ય પર્વતો સ્થિત છે.
કાલઞ્જરાદ્યાશ્ ચ તથા ઉત્તરે કેસરાચલાઃ ચતુર્દશ સહસ્રાણિ યોજનાનાં મહાપુરી
ઉત્તર બાજુએ કાલંજર વગેરે કેસરાચલ પર્વતો છે; ત્યાં ચૌદ હજાર યોજન જેટલી વિશાળ મહાનગરી આવેલી છે.
મેરોર્ ઉપરિ વિપ્રેન્દ્રા બ્રહ્મણઃ કથિતા દિવિ તસ્યાં સમન્તતશ્ ચાષ્ટૌ દિશાસુ વિદિશાસુ ચ
મેરુના ઉપર, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, સ્વર્ગમાં બ્રહ્માની નગરી છે, જે આઠેય દિશાઓ અને ઉપદિશાઓમાં વ્યાપેલી છે.
ઇન્દ્રાદિલોકપાલાનાં પ્રખ્યાતાઃ પ્રવરાઃ પુરઃ વિષ્ણુપાદવિનિષ્ક્રાન્તા પ્લાવયન્તીન્દુમણ્ડલમ્
ત્યાં ઇન્દ્ર અને અન્ય લોકપાલોની પ્રસિદ્ધ મહાનગરીઓ છે, જે વિષ્ણુના પદપદથી ઉત્પન્ન થઈને ચંદ્રમંડલને વ્યાપે છે.
સમન્તાદ્ બ્રહ્મણઃ પુર્યાં ગઙ્ગા પતતિ વૈ દિવિ સા તત્ર પતિતા દિક્ષુ ચતુર્ધા પ્રત્યપદ્યત
બ્રહ્માજીની નગરીના ચારે બાજુ ગંગાજી આકાશમાંથી નીચે પડી. ત્યાં પડ્યા પછી, ગંગાજીએ પોતાને ચાર દિશામાં વહેંચી લીધી.
સીતા ચાલકનન્દા ચ ચક્ષુર્ બધ્રા ચ વૈ ક્રમાત્ પૂર્વેણ સીતા શૈલાચ્ ચ શૈલં યાન્ત્ય્ અન્તરિક્ષગા
પહેલા સીતાજી, પછી અલકાનંદા, પછી ચક્ષુ અને પછી ભદ્રા — એમ એમ એમના નામો છે. તેમાં પ્રથમ સીતાજી આકાશમાં પર્વતથી પર્વત તરફ જાય છે.
તતશ્ ચ પૂર્વવર્ષેણ ભદ્રાશ્વેનૈતિ સાર્ણવમ્ તથૈવાલકનન્દા ચ દક્ષિણેનૈત્ય ભારતમ્
પછી પૂર્વ દિશાથી ભદ્રાજી સાળ્ણવ સમુદ્ર તરફ જાય છે. એ જ રીતે અલકાનંદાજી દક્ષિણ તરફથી ભારતભૂમિ પર આવે છે.
પ્રયાતિ સાગરં ભૂત્વા સપ્તભેદા દ્વિજોત્તમાઃ ચક્ષુશ્ ચ પશ્ચિમગિરીન્ અતીત્ય સકલાંસ્ તતઃ
પછી એ સાત ભાગે વહેંચાઈને સમુદ્ર તરફ જાય છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણો. અને ચક્ષુ નદી પશ્ચિમના પર્વતો પાર કરીને પછી બધી બાજુ ફેલાઈ જાય છે.
પશ્ચિમં કેતુમાલાખ્યં વર્ષમ્ અન્વેતિ સાર્ણવમ્ ભદ્રા તથોત્તરગિરીન્ ઉત્તરાંશ્ ચ તથા કુરૂન્
એ પશ્ચિમ દિશામાં કેતુમાલ નામના પ્રદેશને પાર કરીને સમુદ્ર સુધી જાય છે. પછી ભદ્રા ઉત્તર પર્વતો અને ઉત્તર કુરુઓને પણ પાર કરે છે.
અતીત્યોત્તરમ્ અમ્ભોધિં સમભ્યેતિ દ્વિજોત્તમાઃ આનીલનિષધાયામૌ માલ્યવદ્ગન્ધમાદનૌ
ઉત્તર સમુદ્રને પાર કરીને એ ત્યાં પહોંચી જાય છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણો. અનિલ અને નિષધ — આ બંને પર્વતો, અને માલ્યવત તથા ગંધમાદન પર્વતો પણ ત્યાં છે.
તયોર્ મધ્યગતો મેરુઃ કર્ણિકાકારસંસ્થિતઃ ભારતાઃ કેતુમાલાશ્ ચ ભદ્રાશ્વાઃ કુરવસ્ તથા
આ બંને પર્વતોની વચ્ચે મેરુ પર્વત છે, જે કમળની ડાંડી જેવો છે. ભારત, કેતુમાલ, ભદ્રાશ્વ અને કુરુ — આ બધા પ્રદેશો ત્યાં છે.
પત્ત્રાણિ લોકશૈલસ્ય મર્યાદાશૈલબાહ્યતઃ જઠરો દેવકૂટશ્ ચ મર્યાદાપર્વતાવ્ ઉભૌ
લોકપર્વતના પાંદડા મર્યાદા પર્વતોની બહાર છે. જઠર અને દેવકૂટ — આ બંને મર્યાદા પર્વતો છે.
તૌ દક્ષિણોત્તરાયામાવ્ આનીલનિષધાયતૌ ગન્ધમાદનકૈલાસૌ પૂર્વપશ્ચાત્ તુ તાવ્ ઉભૌ
અનિલ અને નિષધ પર્વતો દક્ષિણ અને ઉત્તર તરફ છે. ગંધમાદન અને કૈલાસ પર્વતો પૂર્વ અને પશ્ચિમ તરફ છે.
અશીતિયોજનાયામાવ્ અર્ણવાન્તર્વ્યવસ્થિતૌ નિષધઃ પારિયાત્રશ્ ચ મર્યાદાપર્વતાવ્ ઉભૌ
આ બંને પર્વતો અશી યોજન લાંબા છે અને સમુદ્રની અંદર સ્થિત છે. નિષધ અને પરિયાત્ર — આ બંને મર્યાદા પર્વતો છે.
તૌ દક્ષિણોત્તરાયામાવ્ આનીલનિષધાયતૌ મેરોઃ પશ્ચિમદિગ્ભાગે યથા પૂર્વૌ તથા સ્થિતૌ
અનિલ અને નિષધ પર્વતો દક્ષિણ અને ઉત્તર તરફ છે. મેરુ પર્વતના પશ્ચિમ ભાગમાં પણ એ જ રીતે ઊભા છે જેમ પૂર્વમાં છે.
ત્રિશૃઙ્ગો જારુધિશ્ ચૈવ ઉત્તરૌ વર્ષપર્વતૌ પૂર્વપશ્ચાયતાવ્ એતાવ્ અર્ણવાન્તર્વ્યવસ્થિતૌ
ત્રિશૃંગ અને જારુધિ — આ બંને ઉત્તર તરફના પ્રદેશના પર્વતો છે. એ બંને પૂર્વથી પશ્ચિમ સુધી વિસ્તરેલા છે અને સમુદ્રની અંદર સ્થિત છે.