જમ્બૂપ્લક્ષાહ્વયૌ દ્વીપૌ શાલ્મલશ્ ચાપરો દ્વિજાઃ કુશઃ ક્રૌઞ્ચસ્ તથા શાકઃ પુષ્કરશ્ ચૈવ સપ્તમઃ
જાંબૂ અને પલક્ષ નામના બે દ્વીપો છે, અને ત્રીજો શાલમલ છે, હે દ્વિજો; પછી કુશ, ક્રૌંચ, શાક અને સાતમો પુષ્કર છે.
એતે દ્વીપાઃ સમુદ્રૈસ્ તુ સપ્ત સપ્તભિર્ આવૃતાઃ લવણેક્ષુસુરાસર્પિર્ દધિદુગ્ધજલૈઃ સમમ્
આ બધા દ્વીપો સાત સાગરો દ્વારા ઘેરાયેલા છે: લવણ, ઈખરસ, મધ્ય, ઘી, દહીં, દૂધ અને પાણીના સાગરો.
જમ્બૂદ્વીપઃ સમસ્તાનામ્ એતેષાં મધ્યસંસ્થિતઃ તસ્યાપિ મધ્યે વિપ્રેન્દ્રા મેરુઃ કનકપર્વતઃ
જાંબૂદ્વીપ બધાના મધ્યમાં આવેલો છે; અને એના પણ મધ્યમાં, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, મેરુ નામનો સુવર્ણ પર્વત ઊભો છે.
ચતુરશીતિસાહસ્રૈર્ યોજનૈસ્ તસ્ય ચોચ્છ્રયઃ પ્રવિષ્ટઃ ષોડશાધસ્તાદ્ દ્વાત્રિંશન્ મૂર્ધ્નિ વિસ્તૃતઃ
મેરુ પર્વતની ઊંચાઈ ચોર્યાસી હજાર યોજન છે; તેમાંથી સોળ હજાર નીચે જાય છે અને શિખરે બત્રીસ હજાર યોજન ફેલાયેલો છે.
મૂલે ષોડશસાહસ્રૈર્ વિસ્તારસ્ તસ્ય સર્વતઃ ભૂપદ્મસ્યાસ્ય શૈલો ઽસૌ કર્ણિકાકારસંસ્થિતઃ
એના તળિયે ચારે બાજુ સોળ હજાર યોજન પહોળાઈ છે; આ પર્વત પૃથ્વી કમળની કર્ણિકા જેવો, મધ્યમાં ગોળ આકાર ધરાવે છે.
હિમવાન્ હેમકૂટશ્ ચ નિષધસ્ તસ્ય દક્ષિણે નીલઃ શ્વેતશ્ ચ શૃઙ્ગી ચ ઉત્તરે વર્ષપર્વતાઃ
એના દક્ષિણમાં હિમવાન, હેમકૂટ અને નિષધ પર્વતો છે; ઉત્તર તરફ નિલ, શ્વેત અને શ્રૃંગી નામના પ્રદેશ પર્વતો છે.
લક્ષપ્રમાણૌ દ્વૌ મધ્યે દશહીનાસ્ તથાપરે સહસ્રદ્વિતયોચ્છ્રાયાસ્ તાવદ્વિસ્તારિણશ્ ચ તે
એમાંથી બે પર્વતો લાખ યોજન જેટલા છે, બાકીના દસ હજાર ઓછા છે; બધાની ઊંચાઈ બે હજાર યોજન અને પહોળાઈ પણ એટલી જ છે.
ભારતં પ્રથમં વર્ષં તતઃ કિંપુરુષં સ્મૃતમ્ હરિવર્ષં તથૈવાન્યન્ મેરોર્ દક્ષિણતો દ્વિજાઃ
પહેલો પ્રદેશ ભારત છે, પછી કિમ્પુરુષ કહેવાય છે, અને ત્યારબાદ હરિવર્ષ—આ બધું મેરુના દક્ષિણમાં આવેલું છે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
રમ્યકં ચોત્તરં વર્ષં તસ્યૈવ તુ હિરણ્મયમ્ ઉત્તરાઃ કુરવશ્ ચૈવ યથા વૈ ભારતં તથા
મેરુના ઉત્તર તરફ રમ્યક નામનું પ્રદેશ છે, પછી હિરણ્મય પ્રદેશ અને પછી ઉત્તર કુરુ છે, જે ભારત પ્રદેશ જેવાં છે.
નવસાહસ્રમ્ એકૈકમ્ એતેષાં દ્વિજસત્તમાઃ ઇલાવૃતં ચ તન્મધ્યે સૌવર્ણો મેરુર્ ઉચ્છ્રિતઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, આ બધાની એક એક માપ નવ હજાર યોજન છે; અને એના મધ્યમાં ઇલાવૃત પ્રદેશ છે, જ્યાં સુવર્ણ મેરુ ઊંચો ઊભો છે.
મેરોશ્ ચતુર્દિશં તત્ર નવસાહસ્રવિસ્તૃતમ્ ઇલાવૃતં મહાભાગાશ્ ચત્વારશ્ ચાત્ર પર્વતાઃ
મેરુપર્વતના ચારે બાજુએ નવ હજાર યોજન જેટલું વિશાળ અને પ્રસિદ્ધ ઇલાવૃત પ્રદેશ ફેલાયેલો છે, અને ત્યાં ચાર મહાન પર્વતો છે.
વિષ્કમ્ભા વિતતા મેરોર્ યોજનાયુતવિસ્તૃતાઃ પૂર્વેણ મન્દરો નામ દક્ષિણે ગન્ધમાદનઃ
મેરુના આ વિશાળ પર્વતો દસ હજાર યોજન જેટલા પહોળા છે; પૂર્વ તરફ મન્દર નામનો છે અને દક્ષિણ તરફ ગંધમાદન છે.
વિપુલઃ પશ્ચિમે પાર્શ્વે સુપાર્શ્વશ્ ચોત્તરે સ્થિતઃ કદમ્બસ્ તેષુ જમ્બૂશ્ ચ પિપ્પલો વટ એવ ચ
પશ્ચિમ બાજુએ વિપુલ પર્વત છે અને ઉત્તર બાજુએ સુપાર્શ્વ છે; આ પર્વતોમાં કદંબ, જાંબુ, પિપ્પળ અને વટ વૃક્ષો ઉગે છે.
એકાદશશતાયામાઃ પાદપા ગિરિકેતવઃ જમ્બૂદ્વીપસ્ય સા જમ્બૂર્ નામહેતુર્ દ્વિજોત્તમાઃ
આ પર્વતો પર અગિયારસો યોજન ઊંચા વૃક્ષો છે, જે પર્વતોના રાજા કહેવાય છે; એમાં જાંબુ વૃક્ષ છે, જેના પરથી જાંબુદ્વીપનું નામ પડ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
મહાગજપ્રમાણાનિ જમ્બ્વાસ્ તસ્યાઃ ફલાનિ વૈ પતન્તિ ભૂભૃતઃ પૃષ્ઠે શીર્યમાણાનિ સર્વતઃ
આ જાંબુ વૃક્ષના ફળો મહાગજ જેટલા મોટા થાય છે અને જ્યારે એ પર્વતના ઢોળાવ પર પડે છે અને બધે વિખેરાઈને સડી જાય છે.
રસેન તેષાં વિખ્યાતા તત્ર જમ્બૂનદીતિ વૈ સરિત્ પ્રવર્તતે સા ચ પીયતે તન્નિવાસિભિઃ
આ ફળોના રસમાંથી ત્યાં પ્રસિદ્ધ જાંબુનદી નામની નદી ઉત્પન્ન થાય છે અને એ નદીનું પાણી ત્યાંના લોકો પીવે છે.
ન ખેદો ન ચ દૌર્ગન્ધ્યં ન જરા નેન્દ્રિયક્ષયઃ તત્પાનસ્વસ્થમનસાં જનાનાં તત્ર જાયતે
જે લોકો એ નદીનું પાણી પીવે છે, તેમને ક્યારેય થાક, દુર્ગંધ, વૃદ્ધાવસ્થા કે ઇન્દ્રિયશક્તિમાં ઘટાડો થતો નથી; એ લોકો હંમેશા તંદુરસ્ત અને પ્રસન્ન રહે છે.
તીરમૃત્ તદ્રસં પ્રાપ્ય સુખવાયુવિશોષિતા જામ્બૂનદાખ્યં ભવતિ સુવર્ણં સિદ્ધભૂષણમ્
જ્યારે એ નદીનો રસ કાંઠે પહોંચે છે અને સુમેળ પવનથી સુકાઈ જાય છે, ત્યારે એ જાંબુનદ નામનું સોનુ બને છે, જે સિદ્ધો માટે આભૂષણરૂપ છે.
ભદ્રાશ્વં પૂર્વતો મેરોઃ કેતુમાલં ચ પશ્ચિમે વર્ષે દ્વે તુ મુનિશ્રેષ્ઠાસ્ તયોર્ મધ્યે ત્વ્ ઇલાવૃતમ્
મેરુના પૂર્વમાં ભદ્રાશ્વ અને પશ્ચિમમાં કેતુમાલ નામના બે પ્રદેશો છે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, અને એ બંને વચ્ચે ઇલાવૃત પ્રદેશ આવેલો છે.
વનં ચૈત્રરથં પૂર્વે દક્ષિણે ગન્ધમાદનમ્ વૈભ્રાજં પશ્ચિમે તદ્વદ્ ઉત્તરે નન્દનં સ્મૃતમ્
પૂર્વ બાજુએ ચૈત્રરથ વન, દક્ષિણ બાજુએ ગંધમાદન, પશ્ચિમ બાજુએ વૈભ્રાજ અને ઉત્તર બાજુએ પ્રસિદ્ધ નંદન વન છે.
અરુણોદં મહાભદ્રમ્ અસિતોદં સમાનસમ્ સરાંસ્ય્ એતાનિ ચત્વારિ દેવભોગ્યાનિ સર્વદા
અરુણોદ, મહાભદ્ર, અસિતોદ અને સમાનસમ—આ ચાર સરોવર હંમેશા દેવતાઓ માટે આનંદદાયક છે.
શાન્તવાંશ્ ચક્રકુઞ્જશ્ ચ કુરરી માલ્યવાંસ્ તથા વૈકઙ્કપ્રમુખા મેરોઃ પૂર્વતઃ કેસરાચલાઃ
શાંતવાન, ચક્રકુંજ, કુરરી અને માલ્યવાન તથા તેમના વડા તરીકે વૈકંક—આ બધા મેરુના પૂર્વ બાજુના કેસરાચલ પર્વતો છે.
ત્રિકૂટઃ શિશિરશ્ ચૈવ પતંગો રુચકસ્ તથા નિષધાદયો દક્ષિણતસ્ તસ્ય કેસરપર્વતાઃ
ત્રિકૂટ, શિશિર, પટંગ, રૂચક અને નિષધ વગેરે પર્વતો મેરુના દક્ષિણ બાજુના કેસરપર્વતો છે.
શિખિવાસઃ સવૈદૂર્યઃ કપિલો ગન્ધમાદનઃ જાનુધિપ્રમુખાસ્ તદ્વત્ પશ્ચિમે કેસરાચલાઃ
શિખિવાસ, સવૈદૂર્ય, કપિલ અને ગંધમાદન, તથા તેમના વડા તરીકે જાનુધિ—આ બધા પશ્ચિમ બાજુના કેસરાચલ પર્વતો છે.
મેરોર્ અનન્તરાસ્ તે ચ જઠરાદિષ્વ્ અવસ્થિતાઃ શઙ્ખકૂટો ઽથ ઋષભો હંસો નાગસ્ તથાપરાઃ
મેરુના નજીક, જઠર વગેરે પ્રદેશોમાં, શંખકૂટ, ઋષભ, હંસ, નાગ અને અન્ય પર્વતો સ્થિત છે.
કાલઞ્જરાદ્યાશ્ ચ તથા ઉત્તરે કેસરાચલાઃ ચતુર્દશ સહસ્રાણિ યોજનાનાં મહાપુરી
ઉત્તર બાજુએ કાલંજર વગેરે કેસરાચલ પર્વતો છે; ત્યાં ચૌદ હજાર યોજન જેટલી વિશાળ મહાનગરી આવેલી છે.
મેરોર્ ઉપરિ વિપ્રેન્દ્રા બ્રહ્મણઃ કથિતા દિવિ તસ્યાં સમન્તતશ્ ચાષ્ટૌ દિશાસુ વિદિશાસુ ચ
મેરુના ઉપર, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, સ્વર્ગમાં બ્રહ્માની નગરી છે, જે આઠેય દિશાઓ અને ઉપદિશાઓમાં વ્યાપેલી છે.
ઇન્દ્રાદિલોકપાલાનાં પ્રખ્યાતાઃ પ્રવરાઃ પુરઃ વિષ્ણુપાદવિનિષ્ક્રાન્તા પ્લાવયન્તીન્દુમણ્ડલમ્
ત્યાં ઇન્દ્ર અને અન્ય લોકપાલોની પ્રસિદ્ધ મહાનગરીઓ છે, જે વિષ્ણુના પદપદથી ઉત્પન્ન થઈને ચંદ્રમંડલને વ્યાપે છે.
સમન્તાદ્ બ્રહ્મણઃ પુર્યાં ગઙ્ગા પતતિ વૈ દિવિ સા તત્ર પતિતા દિક્ષુ ચતુર્ધા પ્રત્યપદ્યત
બ્રહ્માજીની નગરીના ચારે બાજુ ગંગાજી આકાશમાંથી નીચે પડી. ત્યાં પડ્યા પછી, ગંગાજીએ પોતાને ચાર દિશામાં વહેંચી લીધી.
સીતા ચાલકનન્દા ચ ચક્ષુર્ બધ્રા ચ વૈ ક્રમાત્ પૂર્વેણ સીતા શૈલાચ્ ચ શૈલં યાન્ત્ય્ અન્તરિક્ષગા
પહેલા સીતાજી, પછી અલકાનંદા, પછી ચક્ષુ અને પછી ભદ્રા — એમ એમ એમના નામો છે. તેમાં પ્રથમ સીતાજી આકાશમાં પર્વતથી પર્વત તરફ જાય છે.